Bộ trưởng nêu lý do hơn 10.000 tỷ đồng thuế VAT chưa được hoàn cho doanh nghiệp

Sáng 12/11, tại phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đề cập tình trạng chậm hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT), ảnh hưởng đến dòng vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị xuất khẩu có số thuế đầu vào được khấu trừ lớn.

“Xin Bộ trưởng cho biết, nguyên nhân chủ yếu và trách nhiệm thuộc khâu nào? Bộ sẽ có giải pháp như thế nào để xử lý hồ sơ tồn đọng, rút ngắn thời gian hoàn thuế đúng quy định, đồng thời vẫn kiểm soát được gian lận, bảo đảm quyền lợi chính đáng, hợp pháp của doanh nghiệp?”, đại biểu đặt câu hỏi.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thừa nhận việc hoàn thuế thời gian qua vẫn còn chậm so với yêu cầu.

“Trong các cuộc gặp, Thủ tướng cũng thường nhắc tôi phải xem lại việc hoàn thuế vì doanh nghiệp còn kêu ca nhiều, tiến độ vẫn chậm”, Bộ trưởng nói.

Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn, số vốn bị đọng trong quá trình chờ hoàn thuế cũng là một trở ngại đối với sự phát triển của doanh nghiệp.

Để khắc phục, Bộ Tài chính đã chỉ đạo đẩy mạnh phân loại doanh nghiệp. Theo đó, khoảng 80% doanh nghiệp có lịch sử chấp hành pháp luật tốt được xếp vào “luồng xanh”, áp dụng cơ chế hoàn thuế trước, kiểm tra sau. Khoảng 20% còn lại thuộc diện phải kiểm tra trước khi hoàn thuế.

“Với luồng xanh, doanh nghiệp được áp dụng cơ chế hoàn thuế trước, kiểm tra sau. Nhờ đó, tiến độ hoàn thuế năm nay tăng cao so với năm trước. Đến nay, số tiền hoàn thuế đạt khoảng 79.000 tỷ đồng, gần bằng 99% dự toán năm 2026 bố trí cho công tác hoàn thuế, tăng hơn 40% so với cùng kỳ”, Bộ trưởng nói.

Trong nhóm được hoàn trước - kiểm tra sau, ông Ngô Văn Tuấn cho hay đã chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, trong đó 88% hồ sơ được hoàn thuế trong vòng 7 ngày, số còn lại được giải quyết trong khoảng 7-10 ngày. Với doanh nghiệp thuộc diện này, thời gian giải quyết bình quân cũng giảm từ khoảng 50 ngày trước đây xuống còn khoảng 40 ngày.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đẩy mạnh phân loại hồ sơ, ứng dụng công nghệ thông tin. Hiện nay, 100% hồ sơ hoàn thuế được thực hiện trên môi trường điện tử.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh công tác hoàn thuế vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. “Trong 10 tháng đầu năm 2026, chúng tôi đã từ chối hoàn thuế hơn 10.000 tỷ đồng do hồ sơ của doanh nghiệp không đầy đủ, phải đối soát hóa đơn”, Bộ trưởng nói.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, vừa bảo đảm chặt chẽ, không để thất thoát ngân sách nhà nước, vừa tạo điều kiện tối đa cho người dân và doanh nghiệp trong công tác hoàn thuế.

Thu 241.000 tỷ đồng tiền thuế từ thương mại điện tử

Đặt câu hỏi về quản lý thuế trong nền kinh tế số, đại biểu Ma Thị Thúy (đoàn Tuyên Quang) cho rằng sự phát triển nhanh của thương mại điện tử đang làm thay đổi phương thức kinh doanh, tạo ra những mô hình tạo giá trị mới.

Nếu chính sách thuế không theo kịp, ngân sách có thể thất thu, nhưng quản lý thiếu linh hoạt cũng có nguy cơ tạo thêm gánh nặng cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Từ đó, đại biểu hỏi Bộ trưởng về giải pháp căn cơ nào để đảm bảo các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số, kể cả nhà cung cấp nước ngoài thực hiện nghĩa vụ thuế bình đẳng, đồng thời bảo vệ các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ trước nguy cơ tăng chi phí tuân thủ.

Trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết từ năm 2022 đến nay, doanh số thương mại điện tử tăng trưởng bình quân khoảng 20% mỗi năm, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đứng thứ hai khu vực Đông Nam Á.

“Năm 2025, doanh số thương mại điện tử đạt khoảng 37 tỷ USD. Cùng với đó, nguồn thu thuế từ hoạt động này cũng tăng lên. Đến hết 10 tháng năm 2026, số thu thuế từ thương mại điện tử đạt 241.000 tỷ đồng, tăng 42% so với cùng thời điểm”, Bộ trưởng dẫn số liệu.

Theo Bộ trưởng, để quản lý hiệu quả hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, cơ quan chức năng cần tập trung vào các chủ thể tham gia thị trường, từ người bán hàng, KOL, KOC, các sàn thương mại điện tử đến những đơn vị cung cấp dịch vụ bổ trợ như thanh toán và vận chuyển, logistics.

Bộ trưởng nhấn mạnh giải pháp được triển khai là định danh, thu thập dữ liệu để bảo đảm mọi giao dịch phát sinh trong môi trường điện tử được theo dõi, quản lý chặt chẽ.

Đồng thời về thu thuế thực hiện “thu hộ - nộp thay”, giao rất rõ trách nhiệm các sàn, nhà cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm khấu trừ thuế ngay và bảo đảm thuận lợi cho đầu tư, kinh doanh trên không gian mạng.

Về quy mô quản lý, Bộ trưởng cho biết cơ quan thuế hiện quản lý hơn 140.000 doanh nghiệp và khoảng hơn 1 triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên mạng.

Cơ sở dữ liệu cũng được kết nối với 96 ngân hàng và tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử, cùng 105 đơn vị vận chuyển logistics. Việc kiểm soát dữ liệu, truy vết thanh toán qua ví điện tử và tài khoản đã xác thực định danh được đẩy mạnh nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế.