Bắt buộc lấy ý kiến người dân để kiểm soát chất lượng trợ giúp pháp lý

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 9/4, Quốc hội thảo luận tại tổ về 4 dự án luật gồm: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Tham gia thảo luận tại Tổ 2 có Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn; Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang cùng các đại biểu thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM.

Cho ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn bày tỏ sự quan tâm và nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện chính sách phù hợp với bối cảnh mới.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp đặt ra nhiều thay đổi trong vận hành, kéo theo nhu cầu hỗ trợ pháp lý tại cơ sở ngày càng tăng, nhất là với các vấn đề gắn trực tiếp đến đời sống người dân.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng việc sửa đổi luật cần được tiếp cận toàn diện, tính đến cả người thụ hưởng, người thực hiện và cơ chế huy động nguồn lực xã hội. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý, đặc biệt với các nhóm yếu thế như người cao tuổi, người neo đơn, trẻ em và những người gặp khó khăn trong quá trình thực hiện thủ tục pháp lý.

"Cần bổ sung nhóm người không thuộc diện hộ nghèo nhưng gặp biến cố, phải đối mặt với khó khăn tài chính ngặt nghèo. Hiện nay, tỷ lệ hộ nghèo của cả nước chỉ còn 1,3%, nhưng tỷ lệ hộ cận nghèo lại cao gấp 3 lần, và rủi ro tái nghèo luôn hiện hữu. Chúng ta phải hết sức lưu ý nhóm này", Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội lưu ý phạm vi trợ giúp pháp lý cũng cần được mở rộng. Đối với trẻ em, phạm vi trợ giúp nên được mở rộng cho tất cả các em tham gia vào các vụ án hình sự và dân sự liên quan đến quyền lợi, thay vì giới hạn trong một số điều kiện nhất định như hiện nay.

Với người lao động, cần bổ sung các trường hợp bị sa thải hoặc phát sinh tranh chấp lao động tập thể, qua đó tăng khả năng bảo vệ quyền lợi cho nhóm dễ bị tổn thương này.

Về tổ chức thực hiện, Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải nâng cao chất lượng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý. Các giải pháp gồm chuẩn hóa chức danh, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và cơ chế nghề nghiệp tương xứng, qua đó tạo nền tảng nâng cao chất lượng dịch vụ.

Một vấn đề lớn khác được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là cơ chế xã hội hóa và huy động nguồn lực ngoài Nhà nước. Theo đó, cần tháo gỡ tình trạng các tổ chức hành nghề luật sư còn e ngại tham gia trợ giúp pháp lý do thủ tục thanh, quyết toán phức tạp, chi phí chi trả chưa tương xứng với giá trị thị trường.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị đơn giản hóa hồ sơ, cải cách quy trình thanh toán, đồng thời tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp, tổ chức xã hội, quỹ từ thiện tham gia tài trợ cho hoạt động trợ giúp pháp lý, giảm áp lực cho ngân sách Nhà nước.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu dự thảo luật bổ sung các quy định liên quan đến trợ giúp pháp lý trên môi trường điện tử.

Các hình thức như tư vấn trực tuyến, sử dụng định danh điện tử, tiếp nhận và xử lý hồ sơ số cần được công nhận giá trị pháp lý tương đương hồ sơ giấy, qua đó giúp người dân tiết kiệm thời gian, chi phí, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số.

“Đề nghị thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng độc lập đối với các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó bắt buộc phải lấy ý kiến đánh giá mức độ hài lòng của người dân - tương tự như các chỉ số đánh giá năng lực điều hành ở địa phương hiện nay”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (trái) và đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh phát biểu. (Ảnh: Viên Minh)

Bên cạnh đó, về kỹ thuật lập pháp, cơ quan soạn thảo được yêu cầu rà soát kỹ để bảo đảm tính thống nhất với các luật có liên quan như Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Luật sư, tránh phát sinh chồng chéo hoặc mâu thuẫn trong quá trình áp dụng.

Một nội dung cũng được Chủ tịch Quốc hội gợi mở là việc cân nhắc mở rộng phạm vi đại diện trong tố tụng hành chính, nhất là đối với các tranh chấp đất đai phức tạp. Đây là lĩnh vực có nhu cầu hỗ trợ pháp lý lớn, nếu không được giải quyết hiệu quả có thể dẫn đến khiếu kiện kéo dài.

Khẳng định dự án Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì liên quan trực tiếp đến quyền tiếp cận công lý của người dân, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp thu đầy đủ các ý kiến để hoàn thiện dự thảo với chất lượng cao nhất trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.