Hà Lan đang đạt những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực giao thông bền vững, từ xe tải điện đến vật liệu nhẹ, công nghệ cao phục vụ vận tải đường bộ và hàng không.
Tuy nhiên, để duy trì vị thế dẫn đầu trong những năm tới, quốc gia này cần nỗ lực lớn hơn nữa, từ mở rộng hạ tầng sạc, đảm bảo nguồn lực hỗ trợ và tài chính từ chính phủ cho đến việc thúc đẩy xe tải điện.
Ô tô sạc điện bên bờ sông ở Amsterdam, Hà Lan. (Ảnh: Shutterstock)
Rào cản trong bức tranh tăng trưởng
Xe điện là biểu tượng của giao thông bền vững. Tại châu Âu, dù kế hoạch cấm hoàn toàn động cơ xăng từ năm 2035 đã được điều chỉnh từ mục tiêu 100% xe mới không phát thải xuống còn 90%, xu hướng điện hóa vẫn tiếp tục.
Các quốc gia như Na Uy, Đan Mạch và Hà Lan đang cho thấy xe điện ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng. Tại Hà Lan, xe điện đã chiếm thị phần đáng kể và năm 2025 được dự báo lập kỷ lục mới với khoảng 144.000 xe điện đăng ký mới.
Tuy nhiên, xu hướng với xe tải điện lại khác. Hiện chỉ khoảng 1,3% tổng số xe tải tại Hà Lan là xe thuần điện. Áp lực chuyển đổi đang gia tăng.
Từ tháng 7/2026, các doanh nghiệp vận tải sẽ phải trả phí theo số km sử dụng đường bộ, dựa trên lượng phát thải CO2 và trọng lượng xe. Cơ chế này tạo động lực tài chính thúc đẩy doanh nghiệp sớm “xanh hóa” đội xe. Đồng thời, chương trình trợ cấp AanZET dành cho xe tải điện đã được mở lại.
Hà Lan đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực xe tải hạng nặng. Một phần ba số xe tải trên 16 tấn tại châu Âu được sản xuất ở Hà Lan. Các thương hiệu như DAF và Scania có nền tảng vững chắc.
Gần đây, DAF Trucks tiếp tục mở rộng danh mục xe tải điện với các phiên bản 6x2, 6x4 và 8x4, phục vụ phân phối và xây dựng.
Dù vậy, tỷ lệ xe tải điện vẫn còn thấp. Ông Pim Grol, thành viên hội đồng chương trình Di chuyển bền vững tại Holland High Tech, cho rằng rào cản lớn nhất hiện nay là bài toán hiệu quả kinh tế.
"Xe tải điện có thể được sản xuất và bàn giao, doanh nghiệp vận tải cũng có thể mua, nhưng hạ tầng sạc chưa theo kịp làm tăng tổng chi phí sở hữu", ông nói.
Theo ông Grol, không giống người tiêu dùng cá nhân có thể chọn xe dựa trên cảm xúc, doanh nghiệp vận tải tính toán rất kỹ tổng chi phí sở hữu. Nếu xe tải điện kém thực tế hoặc đắt đỏ hơn xe diesel, doanh nghiệp sẽ không mặn mà chuyển đổi.
Bên cạnh đó, lưới điện Hà Lan đang chịu áp lực lớn và gần như đã quá tải. Theo tính toán của TNO, nếu nhiều thành phố triển khai khu vực không phát thải quy mô lớn, nhu cầu năng lượng cho xe tải và xe giao hàng có thể đạt 1.700 GWh vào năm 2030.
Khi đó, Hà Lan cần khoảng 18.600 điểm sạc cho xe giao hàng và 7.400 điểm cho xe tải. Hiện chương trình Hạ tầng Sạc Quốc gia (NAL) đang xây dựng kế hoạch phát triển mạng lưới sạc dọc các tuyến cao tốc.
Một số mẫu xe tải điện của hãng DAF. (Ảnh: IOplus)
Lợi thế công nghệ vật liệu bền vững
Giao thông bền vững không chỉ là câu chuyện về xe điện. Vật liệu nhẹ, bền và hiệu suất cao đóng vai trò quan trọng trong cả ngành ô tô lẫn hàng không.
Hà Lan đang đạt bước tiến lớn trong phát triển vật liệu composite. Nếu trước đây thép tấm và nhôm là chủ đạo, thì hiện nay vật liệu carbon ngày càng phổ biến nhờ đặc tính bền chắc và trọng lượng nhẹ hơn, giúp tăng hiệu quả sử dụng năng lượng.
Nhiều doanh nghiệp và viện nghiên cứu Hà Lan đang phát triển composite chất lượng cao cho ngành ô tô và hàng không. Đại học Công nghệ Delft đang nghiên cứu thuật toán lượng tử nhằm tối ưu cấu trúc sợi trong composite cho máy bay, qua đó cải thiện độ bền và giảm trọng lượng.
Theo ông Grol, những đột phá về pin, hạ tầng sạc và vật liệu thông minh là điều kiện tiên quyết để giao thông bền vững thực sự cất cánh, cùng với đó là hệ sinh thái kết nối giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và chính phủ.
Chẳng hạn, Holland High Tech đóng vai trò điều phối các sáng kiến quan trọng, vừa khởi động vòng hai chương trình SME High Tech Call, khuyến khích doanh nghiệp vừa và nhỏ hợp tác với tổ chức nghiên cứu trong hai năm để triển khai dự án công nghệ then chốt, bao gồm giao thông bền vững.
Chương trình có ngân sách 5 triệu euro (hơn 150 tỷ đồng) nhằm tăng cường năng lực R&D cho doanh nghiệp.
Dự án BatteryX cũng đang được triển khai, tập trung nâng cao độ an toàn và độ tin cậy của pin. Công nghệ chụp CT tia X được sử dụng để phát hiện lỗi bên trong mà phương pháp truyền thống khó nhận diện. Các đối tác gồm TNO, INNER, EMOSS và EcarACCU.
Ngoài ra còn có Battery Competence Cluster (BCC), quy tụ 65 doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu, với tổng ngân sách khoảng 800 triệu euro (hơn 24.000 tỷ đồng), gồm 300 triệu euro vốn công và 500 triệu euro vốn tư nhân. Các tập đoàn như VDL hợp tác cùng TNO, TU Delft và TU Eindhoven để phát triển công nghệ pin thế hệ mới.
Theo đánh giá của ông Grol, Hà Lan đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để giữ vai trò dẫn đầu trong lĩnh vực giao thông bền vững. Tuy nhiên, sự ổn định chính sách và nguồn tài chính dài hạn vẫn mang ý nghĩa quyết định.
Việc nội các mới của Hà Lan tiếp tục đặt đổi mới sáng tạo làm trọng tâm được xem là tín hiệu tích cực.
"Tôi hy vọng các quỹ quan trọng, chẳng hạn Quỹ Tăng trưởng Quốc gia, sẽ được khôi phục, tạo nền tảng vững chắc để Hà Lan không chỉ duy trì vị thế hiện tại mà còn củng cố năng lực cạnh tranh trong tương lai", ông Grol nói.
Bình luận