Chi phí năng lượng xe điện tại châu Âu chỉ bằng khoảng một nửa xe dầu

Với giá nhiên liệu hóa thạch biến động mạnh, chi phí vận hành thực tế của phương tiện động cơ đốt trong đang bị đẩy lên các mốc kỷ lục mới.

Theo phân tích mới nhất từ tổ chức Transport & Environment (T&E), người sử dụng xe điện (EV) tại châu Âu chi chưa tới một nửa chi phí năng lượng cho mỗi kilomet di chuyển so với xe chạy bằng động cơ diesel. Sự chênh lệch này đang tạo ra động lực kinh tế khổng lồ, thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang xe điện diễn ra nhanh hơn bao giờ hết.

Động lực kinh tế từ cú sốc giá nhiên liệu

Cuộc khủng hoảng năng lượng, đặc biệt là dưới tác động từ cuộc xung đột tại Iran, đã giáng một đòn mạnh vào thị trường nhiên liệu châu Âu. Dữ liệu thực tế chỉ ra rằng, người dùng xe diesel hiện đang phải trả thêm trung bình 32 euro cho mỗi lần đổ đầy bình so với thời điểm trước khi cuộc chiến nổ ra.

Tuy nhiên, dưới góc độ phân tích kinh tế, sự gia tăng này không hoàn toàn đến từ sự thiếu hụt nguồn cung dầu thô thuần túy. Theo T&E, trong số 32 euro chi phí tăng thêm đó, có tới 16 euro bắt nguồn từ việc các nhà máy lọc dầu gia tăng biên lợi nhuận. Hệ quả tất yếu là tỷ suất lợi nhuận của các tập đoàn dầu khí tại châu Âu đã tăng gấp đôi chỉ trong quý vừa qua, đẩy gánh nặng tài chính về phía người tiêu dùng và các doanh nghiệp vận tải.

Ông Antony Froggatt, Giám đốc cấp cao tại T&E, nhận định châu Âu đang đứng ở một thời khắc cực kỳ nhạy cảm của “cuộc khủng hoảng diesel”. Rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng là rất lớn, đặc biệt trong kịch bản nước Mỹ quyết định phong tỏa hoặc hạn chế xuất khẩu diesel. Nếu điều này xảy ra, châu Âu sẽ phải đối mặt với một đợt thiếu hụt nguồn cung thực sự, gây tê liệt nhiều hoạt động kinh tế.

Trước bối cảnh đó, T&E khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách châu Âu cần có những bước đi chiến lược. Tổ chức này phản đối các biện pháp cắt giảm thuế nhiên liệu trên diện rộng (blanket fuel duty cuts) vì động thái này thường chỉ mang lại lợi ích ngắn hạn và gián tiếp làm giàu thêm cho các công ty dầu mỏ.

Thay vào đó, EU nên áp dụng thuế lợi tức phụ trội đối với lợi nhuận của các tập đoàn năng lượng. Nguồn thu này có thể được tái phân bổ để hỗ trợ trực tiếp cho các hộ gia đình thu nhập thấp, đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông công cộng, và tài trợ cho các chương trình thu cũ đổi mới nhằm kích cầu xe điện. Về dài hạn, điện khí hóa toàn diện được xem là lối thoát duy nhất để đảm bảo thế giới không còn phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng dầu mỏ nào khác trong tương lai.

Cuộc giằng co về tiêu chuẩn khí thải

Sẽ là thiếu sót nếu chỉ đánh giá tác động của giá nhiên liệu lên thị trường xe du lịch, bởi một tỷ trọng khổng lồ lượng dầu diesel tại châu Âu đang được tiêu thụ bởi các hạm đội xe tải và xe van thương mại. Tin tích cực là bài toán chi phí của mảng xe thương mại không phát thải cũng đang có những bước tiến mang tính bước ngoặt.

Nghiên cứu của T&E công bố gần đây khẳng định: Đối với gần một nửa số lượng xe tải đang được bán ra tại thị trường EU, xe tải điện (e-trucks) hiện có chi phí vận hành (TCO) rẻ hơn hẳn so với xe tải diesel truyền thống. Lợi thế về giá điện so với giá dầu, kết hợp với chi phí bảo dưỡng thấp của động cơ điện, đã biến e-truck trở thành một khoản đầu tư sinh lời nhanh chóng đối với các doanh nghiệp logistics.

Tuy nhiên, quá trình dịch chuyển này đang vấp phải sự kháng cự không nhỏ. Các Giám đốc điều hành (CEO) của nhiều hãng sản xuất xe tải lớn tại châu Âu đang tích cực vận động hành lang nhằm trì hoãn các mục tiêu giảm phát thải của khối.

Cần biết rằng, theo quy định về tiêu chuẩn khí thải sửa đổi của Ủy ban châu Âu (EC), các phương tiện hạng nặng bán mới phải giảm 45% lượng khí thải CO2 vào năm 2030, giảm 65% vào năm 2035 và tiến tới giảm 90% vào năm 2040.

T&E cảnh báo rằng, nếu EU nhượng bộ và nới lỏng các tiêu chuẩn khí thải này, doanh số bán xe tải điện tại châu Âu có thể bị sụt giảm tới một nửa, trực tiếp kéo lùi những tiến bộ về môi trường và làm chậm quá trình độc lập năng lượng của khối.

Trong bối cảnh Cao ủy Năng lượng EU, ông Dan Jorgensen, đang hối thúc các quốc gia thành viên triển khai các biện pháp tiết kiệm năng lượng để ứng phó với viễn cảnh giá khí đốt leo thang, T&E nhấn mạnh rằng một mình khí đốt là chưa đủ. Dầu mỏ và đặc biệt là diesel mới đang là “mũi nhọn” gây sát thương cao nhất của cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay.