Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề xuất 4 hướng hợp tác công nghệ trọng điểm Việt - Nhật

Ngày 2/10, Diễn đàn công nghệ số Việt Nam - Nhật Bản 2026 diễn ra tại Tokyo, thu hút hơn 250 lãnh đạo doanh nghiệp hai nước.

Diễn đàn do Cục Công nghiệp Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo - Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) phối hợp với Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA) và các đơn vị tổ chức, với chủ đề “Cộng hưởng số Việt - Nhật: Đồng sáng tạo tương lai với trí tuệ nhân tạo và công nghệ chuyên sâu”.

Hợp tác sâu hơn trong lĩnh vực công nghệ lõi

Phát biểu tại diễn đàn, Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân cho biết năng lực của doanh nghiệp Việt Nam tại Nhật Bản đã được thể hiện bằng những kết quả cụ thể.

Theo số liệu công bố tại Vietnam IT Day 2025, hơn 300 doanh nghiệp Việt Nam cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho thị trường Nhật Bản, trong đó hơn 100 doanh nghiệp có văn phòng tại Nhật. Doanh nghiệp Việt Nam chiếm khoảng 6 - 7% thị phần ủy thác phát triển phần mềm tại thị trường này.

Điển hình là FPT với doanh thu dịch vụ công nghệ thông tin tại Nhật Bản đạt 15.452 tỷ đồng, trong năm 2025. Đến năm 2026, FPT có 5.000 nhân sự tại Nhật Bản, với 18 văn phòng và trung tâm phát triển.

“Những kết quả này tạo nền tảng để doanh nghiệp hai nước tiến sâu hơn vào các lĩnh vực như hiện đại hóa hệ thống lõi, phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) và sản xuất thông minh”, Bộ trưởng chia sẻ.

Bộ trưởng đề nghị hai bên tập trung vào bốn hướng hợp tác. Đầu tiên, doanh nghiệp Nhật Bản cần chia sẻ những khó khăn trong quá trình nâng cấp, trong khi doanh nghiệp Việt Nam phối hợp khảo sát quy trình, xác định khâu cần cải thiện và xây dựng lộ trình phù hợp.

Với AI tạo sinh và các quy trình có tác nhân AI tham gia, hiệu quả cần được đánh giá qua thời gian xử lý, chất lượng đầu ra và độ tin cậy khi vận hành. Việc sử dụng dữ liệu và trách nhiệm kiểm soát của con người cũng cần được xác định ngay từ khâu thiết kế.

Hướng thứ hai là cùng nghiên cứu, thiết kế và thử nghiệm công nghệ chuyên sâu như AI, robot và thiết bị bay không người lái. Trong đó, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học hai nước có thể lựa chọn các bài toán trong sản xuất thông minh, kiểm tra thiết bị, giám sát hạ tầng hoặc nông nghiệp.

Về bán dẫn, hai bên có thể hợp tác thiết kế vi mạch, sản xuất thử và kiểm thử theo nhu cầu ứng dụng. Bộ trưởng đề nghị các dự án xác định rõ mục tiêu, đối tác, nguồn lực và có bước thử nghiệm trước khi mở rộng, đồng thời thống nhất về quyền sở hữu trí tuệ và cơ chế chia sẻ lợi ích.

Bên cạnh đó, hai nước cùng đào tạo kỹ sư AI gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Theo Bộ trưởng, khi công cụ lập trình thay đổi, kỹ sư cần nâng cao khả năng phân tích vấn đề, thiết kế hệ thống, đánh giá kết quả và hiểu lĩnh vực ứng dụng, bên cạnh nền tảng khoa học.

Ông đề nghị doanh nghiệp phối hợp với trường đại học, viện nghiên cứu xây dựng chương trình đào tạo gắn với dự án thực tế. Đồng thời kêu gọi các nhà khoa học Nhật Bản và cộng đồng trí thức Việt Nam tại Nhật Bản tham gia xây dựng nhóm nghiên cứu, phát triển sản phẩm và hướng dẫn kỹ sư trẻ.

Cuối cùng là đưa sản phẩm đồng phát triển vào thị trường và chuỗi giá trị toàn cầu. Bộ trưởng đề nghị doanh nghiệp Việt Nam làm rõ giải pháp giải quyết vấn đề gì, đã được kiểm chứng đến đâu và cần đối tác hỗ trợ ở khâu nào. Doanh nghiệp Nhật Bản được đề nghị tạo điều kiện để đối tác Việt Nam tham gia từ thiết kế, triển khai đến vận hành và cải tiến sản phẩm.

Bộ trưởng cũng yêu cầu các biên bản ghi nhớ được ký tại diễn đàn sớm chuyển thành kế hoạch triển khai, có đầu mối, nguồn lực, tiến độ và kết quả cụ thể.

60% hệ thống CNTT Nhật Bản hơn 20 năm tuổi

Tại diễn đàn, các chuyên gia đề cập đến bài toán “Vách đá số 2025” (Digital Cliff) của Nhật Bản. Với 60% hệ thống CNTT cốt lõi có tuổi đời trên 20 năm và nguy cơ thiếu hụt 800.000 kỹ sư vào năm 2030, quá trình chuyển đổi số của Nhật Bản đang gặp thách thức “sinh tử”.

Ông Nguyễn Hữu Long, CEO FPT Smart Cloud Japan, cho biết 98% doanh nghiệp Nhật Bản đã thử nghiệm AI nhưng chưa tới 25% triển khai thành công trên toàn công ty, một phần do khó tích hợp với các hệ thống cũ (Legacy Systems).

Theo ông, mô hình hợp tác cần chuyển từ “Nhật Bản định nghĩa, Việt Nam phát triển” sang “Cùng phát hiện, cùng thiết kế và cùng xây dựng”.

Ông Takayuki Nabeshima, CEO Konica Minolta FPT Solution Labs Vietnam, chia sẻ về việc thành lập liên doanh với FPT. Theo ông, mô hình “phát triển hợp nhất” (Integrated development) giúp doanh nghiệp Nhật Bản duy trì tài sản trí tuệ và năng lực nâng cấp hệ thống trong bối cảnh đội ngũ kỹ sư già hóa.

Chủ tịch VINASA Nguyễn Văn Khoa cũng cho rằng việc kết hợp nền tảng cơ khí chính xác, quản trị và chuỗi cung ứng toàn cầu của Nhật Bản với năng lực phần mềm, AI và thuật toán của Việt Nam có thể tạo ra các tài sản trí tuệ chung (Joint IP) và mở rộng sang các thị trường quốc tế.