Vì sao hiệu trưởng phải giao tiếp bằng tiếng Anh?

Tuy nhiên, quy định hiệu trưởng, hiệu phó phải nói được tiếng Anh với người nước ngoài, giáo viên dạy các môn bằng tiếng Anh và hàng loạt tiêu chí đi kèm đang đặt ra bài toán về tính khả thi.

Ngày 3/11, Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư 94 quy định tiêu chuẩn, tiêu chí và việc đánh giá mức độ triển khai thực hiện đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học” giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045.

Thông tư có hiệu lực từ ngày 19/12 tới. Các trường học căn cứ tiêu chuẩn, tiêu chí quy định trong thông tư để tự đánh giá mức độ triển khai, đồng thời được tự công nhận mức độ cao hơn nếu đủ điều kiện hoàn thành từng mức độ.

Theo quy định, có 3 mức độ triển khai gồm: Mức độ 1, Mức độ 2 và Mức độ 3. Mỗi mức độ tương ứng với các điều kiện, tiêu chuẩn khác nhau.

Ví dụ, Mức độ 1, nhà trường có câu lạc bộ tiếng Anh của học sinh hoạt động thường xuyên ít nhất 1 lần/tháng. Hệ thống biển hiệu trong trường viết bằng cả tiếng Anh và tiếng Việt. Có ít nhất một lãnh đạo của nhà trường có năng lực sử dụng tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài. Có ít nhất 50% học sinh của các lớp tổ chức dạy học tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai.

Ở Mức độ 2, nhà trường phải có ít nhất 50% số lớp triển khai dạy học tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai. Trong đó, ít nhất ba môn học hoặc hoạt động giáo dục (ngoài môn tiếng Anh) bằng tiếng Anh với tổng thời lượng tối thiểu đạt 105 tiết/năm học.

Ở Mức độ 3, có câu lạc bộ tiếng Anh của học sinh hoạt động hằng tuần; ít nhất 70% số lớp đối với cấp tiểu học; 80% số lớp đối với cấp THCS và 90% số lớp đối với cấp THPT dạy tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai.

Có ít nhất hai lãnh đạo nhà trường có năng lực sử dụng tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài bằng tiếng Anh.

Quy định đặt ra không ít thách thức với đội ngũ nhà giáo quản lý trường học khi bắt đầu triển khai. Có người cho rằng, thông tư quá tham vọng và vênh với thực tế.

Hiệu trưởng một trường tiểu học và THCS tại Hà Nội cho rằng, ngoại ngữ là cần thiết trong bối cảnh hội nhập quốc tế nhưng điều cần thiết đối với thành viên Ban giám hiệu và quản lý chuyên môn, định hướng phát triển nhà trường, chăm lo cho học sinh.

Hiện nay, ở trường bà có một hiệu trưởng và hai hiệu phó, chuyên môn là giáo viên Toán và Ngữ văn. Nhiều năm qua, ban giám hiệu vẫn làm tốt việc quản lý các bộ môn khác, liệu có cần thiết đặt ra yêu cầu phải biết giao tiếp với người nước ngoài?

“Đề án có tính khả thi nếu được thực hiện theo lộ trình phù hợp, có sự đầu tư và hỗ trợ tương xứng. Thực tế, những người làm quản lý “cứng” tuổi hiện nay bắt đầu đi học tiếng Anh là rất khó”, hiệu trưởng này nói.

Thách thức không nhỏ

Theo thầy Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Phùng Hưng (Hà Nội), chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là đúng đắn, cần thiết và có ý nghĩa lâu dài đối với giáo dục Việt Nam. Tuy nhiên, tính khả thi của đề án phụ thuộc rất lớn vào cách các trường học tổ chức thực hiện.

“Nếu xét ở góc độ năng lực hiện có của đội ngũ, điều kiện cơ sở vật chất và sự chênh lệch giữa các địa phương, đây chắc chắn là một thách thức không nhỏ”, thầy Kiên nói.

Chẳng hạn, quy định, có ít nhất một lãnh đạo đủ khả năng sử dụng tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài là khó khăn lớn đối với các nhà trường, chưa kể các tiêu chí liên quan đến đội ngũ giáo viên, hoạt động dạy học bằng tiếng Anh và môi trường sử dụng tiếng Anh trong toàn trường.

Thầy Kiên cho rằng, khó khăn lớn nhất không hẳn nằm ở các tiêu chí kỹ thuật hay việc đầu tư cơ sở vật chất, mà nằm ở sự thay đổi nhận thức và thói quen sử dụng ngôn ngữ.

Trong trường học, cần tạo ra những môi trường sử dụng tiếng Anh thực chất, thường xuyên và phù hợp với năng lực của từng đối tượng. Có thể bắt đầu từ những việc nhỏ như giao tiếp trong các hoạt động thường ngày, sinh hoạt chuyên môn, khai thác học liệu quốc tế, tổ chức các hoạt động trải nghiệm hay hợp tác với các cơ sở giáo dục nước ngoài. Đồng thời, cần có chính sách bồi dưỡng, hỗ trợ về thời gian, học liệu và kinh phí để giáo viên, cán bộ quản lý có điều kiện nâng cao năng lực.

Nhà trường không nên lấy những chế tài cứng hoặc áp lực thành tích làm động lực chủ yếu. Các tiêu chuẩn là cần thiết để định hướng và đo lường tiến độ, nhưng nếu quá chú trọng đến việc đạt chỉ tiêu, chúng ta rất dễ tạo ra những hoạt động mang tính hình thức.

“Có biển bảng song ngữ nhưng không ai sử dụng, có ngày hội tiếng Anh nhưng thiếu môi trường giao tiếp thường xuyên, hoặc có chứng chỉ ngoại ngữ nhưng năng lực ứng dụng thực tế còn hạn chế. Đích đến của đề án không phải là có bao nhiêu người đáp ứng một tiêu chí tiếng Anh, mà là tiếng Anh được sử dụng thực chất đến mức nào trong đời sống học đường”, thầy Kiên nói.

Ông Nguyễn Cao Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh (Hà Nội) cũng chia sẻ, ủng hộ Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học” là cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Dẫu vậy, theo ông Cường, các tiêu chuẩn, tiêu chí ở các mức độ theo quy định của Bộ GD&ĐT vừa đưa ra đòi hỏi các cá nhân hiệu trưởng, hiệu phó, thầy cô giáo phải thật sự nỗ lực mới đáp ứng yêu cầu.

Hà Nội hiện đang triển khai thí điểm đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai tại 20 cơ sở giáo dục từ năm học 2026 - 2027. Nhiều trường đã dạy bằng tiếng Anh đối với một số môn như: Toán và Khoa học bằng tiếng Anh, Âm nhạc, Thể dục.

Ông Nguyễn Cao Cường cho biết, nhà trường là một trong 20 cơ sở giáo dục được lựa chọn thí điểm đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai. Trong năm học, nhà trường đã dạy Toán, Khoa học bằng tiếng Anh. Ngoài ra, khuyến khích giáo viên các môn học khác sử dụng tiếng Anh ở mức độ phù hợp nhằm hướng tới mục tiêu 100% giáo viên, nhân viên có thể sử dụng tiếng Anh ở mức cơ bản.

Tuy nhiên, theo ông Cường, khả năng đáp ứng yêu cầu sẽ có sự khác biệt giữa các nhóm đối tượng giữa các vùng khó khăn và thuận lợi. Nhất là quy định, phải có một cán bộ quản lý giao tiếp được tiếng Anh nhưng từ trước họ không được đào tạo chuyên sâu về bộ môn. Nếu để tự học sẽ là khó khăn, thách thức đáng kể, đòi hỏi cần có lộ trình phù hợp và có sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý giáo dục.

“Các địa phương có thể tổ chức những lớp bồi dưỡng năng lực ngoại ngữ phù hợp với từng nhóm đối tượng; Sở GD&ĐT các tỉnh, thành có thể triển khai các chương trình đào tạo ngắn hạn hoặc dài hạn, chú trọng khả năng sử dụng tiếng Anh trong những tình huống công việc cụ thể”, ông Cường nói.