Văn hóa Mường được tái hiện sống động giữa không gian núi rừng Sơn La

Trong tháng 12/2026, tại khu vực hồ Suối Chiếu, bản Chiếu, xã Mường Cơi, tỉnh Sơn La, chương trình nghệ thuật thực cảnh Hồn Mường thức giấc dự kiến được tổ chức với nhiều hoạt động trải nghiệm văn hóa.

Ông Đỗ Đức Thắng, Chủ tịch UBND xã Mường Cơi, cho biết, địa phương kỳ vọng chương trình góp phần quảng bá cảnh quan, văn hóa và con người địa phương, đồng thời tạo thêm cơ hội để nghệ nhân truyền dạy di sản cho thế hệ trẻ.

Mường Cơi là xã miền núi có diện tích hơn 19.000ha, dân số hơn 19.000 người, trong đó đồng bào Mường chiếm trên 80%. Ngoài ra, địa phương còn có cộng đồng người Dao, Mông và Kinh cùng sinh sống. Theo ông Thắng, sức hút của một vùng đất không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên mà còn ở những câu chuyện văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Một trong những điểm nhấn của chương trình là không gian trải nghiệm “Nhập Mường”, được xây dựng từ chất liệu văn hóa tâm linh và Mo Mường. Du khách sẽ trực tiếp di chuyển qua các khu vực được dàn dựng bằng ánh sáng, âm thanh và những tình huống bất ngờ, thay vì chỉ đứng xem như tại sân khấu thông thường.

Theo đạo diễn văn hóa Trần Trung, mỗi người tham gia sẽ được trao một tấm thẻ tre mang ý nghĩa biểu trưng cho sự bình an, che chở của các thầy Mo bản địa. Không gian được thiết kế với những lớp trải nghiệm huyền bí, tạo cảm giác hồi hộp cho du khách.

Sau đó, hành trình tiếp tục với các hoạt động sinh hoạt văn hóa như tiếng Đang, điệu múa Mợi và nhịp đâm đuống. Ban ngày, du khách có thể tham quan cánh đồng hoa quy mô hàng chục héc-ta, các gian hàng nông sản OCOP và không gian bên hồ Suối Chiếu.

Phần biểu diễn chính kéo dài khoảng 60 phút, được xây dựng thành 3 chương, 9 cảnh, khai thác chất liệu văn hóa Mường thông qua câu chuyện gia đình và sự trao truyền di sản giữa các thế hệ.

Chương đầu mang tên Tiếng gọi bản Mường, tái hiện những sinh hoạt quen thuộc như lên nương, làm nghề, gánh nước, nhóm bếp và hát giao duyên. Trong bối cảnh ấy, câu chuyện mâu thuẫn giữa hai cha con được đặt ra: người cha mong con trai tiếp nối lời Mo và tri thức tổ tiên, trong khi người con muốn tìm con đường riêng.

Sang chương Ngọn lửa ngàn đời, người cha qua đời khi những lời truyền dạy còn dang dở. Qua không khí tang lễ và lời Mo, người con nhớ lại câu chuyện về hành trình tìm lửa. Hình ảnh ngọn lửa từ một bếp nhỏ lan thành nhiều điểm sáng được sử dụng làm điểm nhấn, kết nối câu chuyện gia đình với sức sống cộng đồng.

Ở chương cuối Hồn Mường thức giấc, người con tìm đến các nghệ nhân để học tiếng nói, câu hát và những tri thức cha từng gìn giữ. Trong ngày cưới của đôi trẻ, khi người con quên một câu hát, nghệ nhân cất lời tiếp nối, rồi phụ nữ, trai gái và trẻ nhỏ cùng hòa giọng. Chi tiết này thể hiện sự tiếp nối văn hóa qua nhiều thế hệ.

Theo kế hoạch của ban tổ chức, khoảng 300 học sinh Trường THPT Tân Lang sẽ tham gia lực lượng diễn viên quần chúng cùng nghệ nhân và người dân địa phương. Các nghệ nhân Mường ở bản Thải giới thiệu tiếng Đang, điệu múa Mợi; nhịp đâm đuống được khai thác từ thực hành văn hóa tại các bản Thải, Mỏ, Chiếu. Nghệ nhân người Dao, Mông và Kinh cũng góp mặt trong chương trình.

Đạo diễn văn hóa Trần Trung cho biết công nghệ trình diễn như ánh sáng, màn nước chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế con người - chủ thể sáng tạo và gìn giữ di sản. Trong khi đó, đạo diễn Mai Long tập trung khai thác địa hình tự nhiên, biến thung lũng, triền đồi và không gian bản làng thành sân khấu thực cảnh.

Thông qua chương trình, ban tổ chức hướng tới kết nối giá trị văn hóa bản địa với hoạt động du lịch, tạo thêm sản phẩm trải nghiệm tại hồ Suối Chiếu. Việc người dân, nghệ nhân và học sinh trực tiếp tham gia cũng được kỳ vọng góp phần duy trì thực hành văn hóa và nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc địa phương.