Vấn đề ở xã: Cán bộ ôm đồm việc, thiếu chuyên môn hoá

Là một trong những địa phương trải qua hai lần sắp xếp đơn vị hành chính trong chưa đầy một thập kỷ, xã Hải An (tỉnh Ninh Bình) là ví dụ điển hình về những thay đổi của bộ máy chính quyền cấp cơ sở sau sáp nhập. Giai đoạn 2018-2019, xã Hải An được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai xã Hải An và Hải Toàn.

Đến năm 2025, khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa phương này tiếp tục hợp nhất với hai xã Hải Phong và Hải Giang, giữ tên gọi Hải An. Sau hai lần sắp xếp đơn vị hành chính, xã Hải An hiện có quy mô khoảng 26.000 dân, diện tích hơn 25 km², đồng thời kéo theo nhiều thay đổi trong tổ chức, vận hành bộ máy ở cấp cơ sở.

Theo ông Nguyễn Trung Công, Phó Chủ tịch UBND xã Hải An, sau hai lần sáp nhập, điều dễ nhận thấy nhất là quy mô và tiềm lực của địa phương được nâng lên rõ rệt.

Nếu trước đây nguồn kinh phí dành cho công tác vệ sinh môi trường của xã chỉ khoảng 30 - 40 triệu đồng mỗi năm thì sau khi sắp xếp, đến năm 2026, con số này đã tăng lên hơn 1 tỷ đồng, tạo điều kiện để địa phương đầu tư bài bản hơn cho công tác bảo vệ môi trường và chỉnh trang nông thôn.

Cùng với sự thay đổi về quy mô là sự thay đổi về yêu cầu quản trị. Khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện đảm nhiệm được phân cấp về xã, kéo theo khối lượng công việc tăng lên đáng kể.

“Có nhiều công việc trước đây chưa từng làm, trong khi một số nội dung mới chưa có hướng dẫn cụ thể. Anh em phải chủ động tìm hiểu, tự học hỏi để có thể bắt tay ngay vào công việc. Riêng lĩnh vực đất đai, một năm qua tôi phải dành rất nhiều thời gian nghiên cứu, cập nhật kiến thức. Đến nay vẫn tiếp tục học để đáp ứng yêu cầu công việc”, ông Công chia sẻ.

Sau khi chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, nhiều cán bộ ở cơ sở được phân công thêm nhiệm vụ mới để đáp ứng yêu cầu của bộ máy sau sắp xếp. Tại Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Hải An - nơi ông Công đang kiêm nhiệm cương vị Giám đốc, đơn vị được giao 6 biên chế nhưng hiện chỉ có 4 người, trong đó 2 người đang biệt phái sang đơn vị khác.

Hai cán bộ trực tiếp đảm nhiệm công việc, gồm một người phụ trách kế toán và một người phụ trách nông nghiệp. Vì thiếu nhân lực, nhiều lĩnh vực như văn hóa, thể thao, phát thanh, tổ chức sự kiện hay vệ sinh môi trường vẫn phải nhờ các phòng chuyên môn khác kiêm nhiệm, hỗ trợ.

Một trong hai cán bộ trực tiếp làm việc tại Trung tâm là chị Trần Thị Loan (48 tuổi), Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Hải An, phụ trách lĩnh vực nông nghiệp. Công việc của chị trải dài từ chăn nuôi, thủy sản, trồng trọt, phòng chống dịch bệnh đến theo dõi hoạt động khai thác thủy sản và tham mưu các văn bản chỉ đạo sản xuất nông nghiệp trên địa bàn.

Từ khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, quỹ thời gian của nữ cán bộ gần như kín đặc. Mỗi thời điểm trong năm lại gắn với một nhóm nhiệm vụ khác nhau.

Khi địa phương xuất hiện dịch tả lợn châu Phi, chị cùng các lực lượng xuống hiện trường tham gia tiêu hủy hàng chục tấn lợn, xử lý ổ dịch. Hết dịch bệnh, chị lại có mặt trên đồng ruộng để nắm tình hình làm đất, gieo cấy, phòng trừ sâu bệnh; đến mùa mưa bão tiếp tục theo dõi diễn biến thời tiết, tham mưu phương án ứng phó, đồng thời theo dõi hoạt động của tàu cá phục vụ công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU).

Xen giữa những chuyến đi thực địa là các cuộc họp, báo cáo chuyên môn và công việc hành chính hằng ngày. Vì vậy, việc làm thêm ngoài giờ hay làm việc vào thứ Bảy, Chủ nhật gần như đã trở thành nếp sinh hoạt thường xuyên của chị Loan.

Việc phân cấp mạnh hơn cho chính quyền cấp xã cũng đặt ra yêu cầu bố trí nguồn nhân lực phù hợp ở từng lĩnh vực chuyên môn. Theo ông Nguyễn Trung Công, lĩnh vực đất đai của xã hiện chỉ có hai cán bộ phụ trách sau khi ba cán bộ địa chính của các xã cũ nghỉ theo chế độ.

Sau sáp nhập, cấp xã không chỉ tiếp nhận thêm nhiệm vụ hành chính mà còn phải trực tiếp quản lý nhiều lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Với địa bàn rộng hơn 25 km² và khoảng 26.000 dân, hai cán bộ vừa phải giải quyết thủ tục hành chính, hòa giải tranh chấp đất đai, vừa thường xuyên xuống cơ sở kiểm tra hiện trạng sử dụng đất. “Chỉ riêng việc giải quyết hồ sơ và các vụ việc phát sinh cũng đã chiếm rất nhiều thời gian”, ông Công nói.

“Gỡ” bài toán kiêm nhiệm

Từ thực tiễn gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Phó Chủ tịch xã Hải An cho rằng những vấn đề về tổ chức bộ máy và nhân lực ở cơ sở cũng là những kinh nghiệm quan trọng để tiếp tục hoàn thiện mô hình trong thời gian tới.

Ông cũng bày tỏ sự đồng tình với chủ trương rà soát, sắp xếp các xã, phường chưa đáp ứng tiêu chuẩn. Theo ông, mục tiêu không chỉ là mở rộng không gian phát triển hay tinh gọn đầu mối, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để bộ máy được tổ chức theo hướng chuyên môn hóa, phát huy đúng năng lực của từng cán bộ.

“Mỗi người đều được đào tạo theo một chuyên ngành nhất định. Khi phải kiêm nhiệm quá nhiều lĩnh vực thì rất khó phát huy hết chuyên môn, hiệu quả công việc cũng chưa thể cao. Nếu bộ máy được bố trí theo hướng chuyên môn hóa thì chất lượng tham mưu, giải quyết công việc sẽ tốt hơn”, ông nói.

Cùng nhìn nhận từ thực tiễn gần một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp, ông Ngô Trung Hiếu, Bí thư Đảng ủy xã Nhân Hà (tỉnh Ninh Bình) cho rằng những kết quả bước đầu cho thấy chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính là đúng hướng. Tuy nhiên, quá trình phân cấp mạnh về cơ sở cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức, nhất là trong việc bố trí đội ngũ cán bộ theo đúng vị trí việc làm.

Theo ông Hiếu, sau sáp nhập, đội ngũ cán bộ từ cấp tỉnh, cấp huyện được điều động về cơ sở đã góp phần nâng cao chất lượng điều hành, giải quyết công việc và từng bước hình thành nền hành chính gần dân, sát dân hơn.

Song khi cấp xã được phân cấp, phân quyền nhiều hơn, một số cán bộ cũng phải đảm nhận cùng lúc nhiều lĩnh vực, trong khi năng lực chuyên môn và nguồn nhân lực ở một số vị trí chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

“Tôi ủng hộ chủ trương tiếp tục nghiên cứu sắp xếp các xã, phường chưa đáp ứng tiêu chuẩn. Nếu quy mô đơn vị hành chính lớn hơn, bộ máy được tổ chức theo hướng có nhiều phòng chuyên môn hơn, mỗi cán bộ phụ trách đúng lĩnh vực được đào tạo thì chất lượng tham mưu, giải quyết công việc sẽ tốt hơn, qua đó phục vụ người dân hiệu quả hơn”, Bí thư xã Nhân Hà bày tỏ.