Cán bộ tỉnh về xã: Tốt ‘vĩ mô’ rồi, nhưng phải giỏi ‘vi mô’

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều xã không chỉ là cấp hành chính “gần dân” mà đang trở thành một cấp quản trị với phạm vi công việc rộng và yêu cầu chuyên môn cao chưa từng có. Hơn 1.060 nhiệm vụ phải giải quyết, hàng chục lĩnh vực từ đất đai, đầu tư công, tài chính, giáo dục, y tế đến cải cách hành chính đều được đưa về cấp xã.

Trong bối cảnh đó, việc điều động cán bộ từ tỉnh, huyện về cơ sở được kỳ vọng không chỉ bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao, mà còn góp phần hình thành đội ngũ đủ năng lực để vận hành hiệu quả bộ máy mới.

Cần gì ở những cán bộ được điều động?

Gặp phóng viên sau khi vừa trở về từ buổi khảo sát khu vực dự kiến mở rộng nghĩa trang xã, Chủ tịch UBND xã Nghĩa Sơn Nguyễn Xuân Liễm gần như không có thời gian nghỉ.

Trên bàn làm việc, những tập hồ sơ về đất đai, đầu tư công, cải cách hành chính vẫn chờ xử lý. Với người đứng đầu chính quyền địa phương, đó chỉ là một phần trong guồng công việc thường nhật của cấp xã sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

“Khối lượng công việc của cấp xã hiện nay lớn hơn rất nhiều so với trước đây”, ông Liễm mở đầu câu chuyện.

Theo Chủ tịch UBND xã Nghĩa Sơn, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã làm thay đổi căn bản vai trò của chính quyền cơ sở. Nếu trước đây cấp xã chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ quản lý tại địa bàn thì nay phải đảm đương tới 1.060 nhiệm vụ, bao gồm toàn bộ công việc của cấp xã trước đây, khoảng 90% nhiệm vụ của cấp huyện và nhiều nhiệm vụ mới được phân quyền từ cấp tỉnh.

Tại Ninh Bình, cấp xã tiếp tục được giao thêm 79 nhiệm vụ, trong đó có 64 nhiệm vụ phân quyền và 15 nhiệm vụ ủy quyền. Từ quản lý đất đai, đầu tư công, thu ngân sách đến chuyển đổi số, cải cách hành chính..., hầu hết đều được đưa về cấp cơ sở.

“Với xã dưới 30.000 dân như Nghĩa Sơn, định biên được giao là 41 cán bộ, công chức, viên chức. Tuy nhiên hiện nay chúng tôi vẫn thiếu khá nhiều người, dẫn tới anh em luôn trong tình trạng quá tải”, ông Liễm nói.

Được hình thành trên cơ sở sáp nhập hai xã Nghĩa Sơn và Nghĩa Lạc, xã Nghĩa Sơn hiện có hơn 28.500 dân, trong đó khoảng 87,5% là đồng bào Công giáo. Sau sáp nhập, 60 cán bộ, công chức, viên chức được bố trí làm việc tại trụ sở cũ của xã Nghĩa Sơn - nơi vốn chỉ được thiết kế cho 21 người. Trụ sở xã Nghĩa Lạc trước đây được bố trí cho lực lượng công an và quân sự.

Không chỉ khó khăn về cơ sở vật chất, địa phương hiện còn thiếu 19 cán bộ, công chức khối Đảng, đoàn thể và UBND xã, thiếu 54 giáo viên, 6 nhân viên y tế, tương đương khoảng 1/5 biên chế cần có. Tuy nhiên, theo ông Liễm, áp lực lớn nhất không nằm ở số lượng cán bộ, mà ở yêu cầu ngày càng cao về chất lượng đội ngũ.

Một cán bộ muốn xử lý được công việc phải tinh thông cả quy trình và giỏi về chuyên môn nghiệp vụ.

Ông Nguyễn Xuân Liễm

“Công việc bây giờ không chỉ nhiều hơn mà còn khó hơn rất nhiều. Một cán bộ muốn xử lý được công việc phải tinh thông cả quy trình và giỏi về chuyên môn nghiệp vụ”, ông Liễm nói.

Vị Chủ tịch xã thẳng thắn nhìn nhận, không phải tất cả đội ngũ cán bộ cấp xã trước đây đều có thể đáp ứng yêu cầu của mô hình mới.

“Chỉ khoảng 30% cán bộ cấp xã trước đây đáp ứng được yêu cầu của chính quyền địa phương hai cấp. Nếu giả sử hôm nay tôi được điều động sang địa phương khác và được quyền lựa chọn người đi cùng, trong khoảng 30 cán bộ hiện nay, tôi nghĩ mình chỉ mang theo khoảng 9 người”, ông Liễm cho biết.

Theo chủ tịch xã Nghĩa Sơn, điểm yếu của một bộ phận cán bộ cấp xã trước đây không nằm ở tinh thần trách nhiệm mà ở năng lực thực thi trong môi trường quản trị mới.

“Cùng một văn bản giao việc nhưng có người đọc không kỹ yêu cầu. Văn bản quy định phải hoàn thành trước 10h sáng thì đến 14h vẫn chưa có báo cáo. Có báo cáo rồi lại sai mẫu biểu, trong khi cấp trên yêu cầu gửi file Excel để cập nhật trực tiếp lên hệ thống thì lại chuyển thành file PDF, dẫn đến hệ thống không tiếp nhận được dữ liệu và địa phương bị đánh giá không hoàn thành nhiệm vụ”, ông nêu dẫn chứng.

Chủ tịch UBND xã Nghĩa Sơn cho biết thêm, nếu như trước đây nhiều công việc được xử lý theo kinh nghiệm thì nay hầu hết đều phải tuân thủ chặt chẽ quy trình, thời hạn và được lượng hóa bằng các tiêu chí đánh giá.

Đơn cử như việc tham mưu ban hành quyết định thu hồi đất, cán bộ không chỉ phải nắm chắc quy định của pháp luật mà còn phải thực hiện đúng trình tự, quy trình, từ lấy ý kiến, hoàn thiện hồ sơ đến tham mưu người có thẩm quyền ký ban hành.

“Đối với những nội dung thuộc thẩm quyền của cấp ủy, trước khi áp dụng quy định của pháp luật còn phải xin ý kiến Ban Thường vụ Đảng ủy theo đúng quy định. Có những đồng chí lại quên bước này. Chúng ta là đảng viên thì phải tuân thủ nguyên tắc tổ chức của Đảng, không thể bỏ qua quy trình”, ông nói.

Theo ông Liễm, đây cũng là lý do đội ngũ cán bộ từng công tác ở cấp tỉnh, cấp huyện thường thích ứng nhanh hơn khi về cơ sở. Họ được đào tạo bài bản hơn, quen với quy trình xử lý công việc, quen áp lực tiến độ và có kinh nghiệm tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Khi mô hình quản trị thay đổi thì những lợi thế đó càng thể hiện rõ.

Tuy nhiên, vị Chủ tịch xã cho rằng, điều động cán bộ từ cấp trên về cơ sở không có nghĩa là phủ nhận vai trò của đội ngũ cán bộ tại chỗ.

Để giúp cán bộ thích ứng nhanh hơn với yêu cầu nhiệm vụ mới, ông Liễm cho biết cùng với các lớp tập huấn, đào tạo của ngành nội vụ và các cơ sở đào tạo, việc đánh giá cán bộ bằng KPI sẽ trở thành thước đo khách quan để sàng lọc đội ngũ.

“Điều quan trọng nhất là những người có kinh nghiệm phải dìu dắt, hướng dẫn để anh em cùng tiến bộ. Trong các cuộc họp Ban Thường vụ, Ban Chấp hành Đảng bộ xã, tôi luôn nhấn mạnh hai việc: một là phải giúp cán bộ thay đổi thói quen làm việc, nâng cao năng lực chuyên môn; hai là phải nghiêm khắc trong đánh giá kết quả công việc nhưng đồng thời cũng phải ”thổi hồn“, tạo động lực để anh em yên tâm cống hiến”, Chủ tịch xã Nghĩa Sơn nhấn mạnh.

Người đồng hành với cơ sở

Là một trong những cán bộ được điều động từ cấp tỉnh về cơ sở sau sắp xếp tổ chức bộ máy, ông Trần Văn Dương, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nghĩa Sơn hiểu khá rõ sự khác biệt giữa môi trường công tác ở cấp sở và cấp xã.

Trước khi nhận nhiệm vụ mới, ông từng kinh qua nhiều vị trí công tác như Chủ tịch UBND huyện Nghĩa Hưng, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Nam Định. Khi thực hiện sắp xếp bộ máy sau hợp nhất tỉnh, thời điểm Sở Nội vụ có số lượng cấp phó vượt quy định, ông chủ động đăng ký trở về địa phương với mong muốn tiếp tục cống hiến cho quê hương.

“Ở sở, mỗi người chủ yếu phụ trách một lĩnh vực chuyên môn, tiếp xúc nhiều với cán bộ. Nhưng về xã thì khác, hầu như việc gì cũng đến tay mình và đối tượng phục vụ trực tiếp là người dân”, ông Dương chia sẻ.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Nghĩa Sơn, nếu ở cấp tỉnh có hàng chục sở, ngành cùng tham mưu, giải quyết công việc theo từng lĩnh vực thì ở cấp xã chỉ còn vài phòng chuyên môn nhưng phải đảm đương gần như toàn bộ công việc của các sở đó.

“Một tỉnh có hơn chục sở, ngành, còn cấp xã chỉ có hai đến ba phòng chuyên môn. Nhưng hai, ba phòng ấy phải xử lý công việc liên quan đến giáo dục, y tế, văn hóa, xây dựng, nội vụ, tài nguyên môi trường... Khối lượng công việc vì thế lớn hơn rất nhiều so với trước đây”, ông nói.

Bí thư Đảng ủy xã Nghĩa Sơn nhìn nhận mô hình chính quyền địa phương hai cấp không đơn thuần là thay đổi về tổ chức bộ máy mà là thay đổi phương thức quản trị.

“Cấp xã bây giờ không chỉ thực hiện toàn bộ công việc của xã trước đây mà còn đảm nhận khoảng 90% nhiệm vụ của cấp huyện và thêm một phần nhiệm vụ được phân quyền từ cấp tỉnh. Vì vậy, cán bộ từng làm việc ở cấp huyện, cấp tỉnh thường có thuận lợi hơn khi bắt nhịp với cách triển khai công việc.

Bản thân tôi khi về xã cũng phải thay đổi rất nhiều. Ở sở làm chuyên môn sâu, còn ở xã phải có cái nhìn tổng thể, phải giải quyết rất nhiều vấn đề phát sinh hằng ngày và quan trọng nhất là gần dân hơn, hiểu dân hơn”, ông Dương chia sẻ.

Sau gần một năm vận hành bộ máy mới, điều khiến ông Dương hài lòng nhất không phải là những con số, mà là sự thay đổi của đội ngũ cán bộ.

“Anh em đã rất nỗ lực vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu, đoàn kết, hỗ trợ nhau trong công việc. Chất lượng giải quyết công việc hiện nay đã cải thiện rõ rệt so với thời điểm mới sáp nhập”.

Không chỉ tại Nghĩa Sơn, sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều địa phương ở Ninh Bình cũng ghi nhận những chuyển biến rõ nét khi đội ngũ cán bộ từ cấp tỉnh, cấp huyện được điều động về cơ sở.

Từng giữ cương vị Phó Trưởng ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh trước khi được điều động làm Bí thư Đảng ủy xã Nhân Hà, ông Ngô Trung Hiếu cho rằng, điều dễ nhận thấy nhất sau sáp nhập là tốc độ giải quyết công việc ở cơ sở đã có nhiều thay đổi.

“Khi một lực lượng lớn cán bộ từ tỉnh, huyện về xã công tác, với nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm quản lý đã được tích lũy, việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ diễn ra nhanh hơn. Ban đầu không tránh khỏi những bỡ ngỡ, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, anh em đã bắt nhịp với công việc ở cơ sở và đáp ứng tốt yêu cầu đặt ra”, ông Hiếu chia sẻ.

Theo Bí thư xã Nhân Hà, giá trị lớn nhất mà mô hình mới mang lại không chỉ nằm ở việc tinh gọn bộ máy, mà còn tạo ra sự thay đổi trong tư duy của nền hành chính.

“Nếu trước đây thiên về quản lý thì bây giờ phải chuyển mạnh sang phục vụ. Chính quyền phải gần dân hơn, sát dân hơn và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả công việc”, Bí thư xã Nhân Hà nói.

Thực tiễn tại các xã sau sáp nhập ở Ninh Bình cho thấy, việc điều động cán bộ từ cấp tỉnh, cấp huyện về cơ sở không đơn thuần là bài toán bổ sung nhân sự, mà là yêu cầu tất yếu khi chính quyền cấp xã đang đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn, phạm vi quản trị rộng hơn và yêu cầu chuyên môn ngày càng cao.

Tuy nhiên, điều quyết định thành công không chỉ nằm ở việc đưa cán bộ về cơ sở, mà còn ở khả năng phát huy kinh nghiệm của đội ngũ được điều động, kết hợp với đào tạo, kèm cặp và xây dựng đội ngũ cán bộ tại chỗ đủ năng lực đáp ứng yêu cầu mới.