Ngày những người lính Mậu Thân trở về trong vòng tay Nhân dân

Sáng 14/10, trên nhiều tuyến đường TP.HCM, người dân đứng thành hàng dài, tay cầm cờ Tổ quốc và những bông cúc trắng, chờ đoàn xe đưa 731 hài cốt liệt sĩ từ Công viên Lê Thị Riêng về Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố.

Có người mặc nguyên bộ đồng phục công sở, người xin nghỉ một buổi, lại có người tranh thủ ghé qua trước khi vào ca. Giữa một ngày làm việc bình thường, hàng nghìn người dành thời gian cho một cuộc tiễn đưa đặc biệt.

Có lẽ, trong những ngày chiến đấu ác liệt của mùa xuân năm 1968, những người lính trẻ không thể hình dung rằng hơn nửa thế kỷ sau, trên chính những con đường họ từng chiến đấu, sẽ có biết bao người dân đứng đợi mình trở về. Và cũng có lẽ, không ai trong số họ nghĩ cuộc trở về ấy lại dài đến thế...

Những đóa cúc trắng trên đường các anh về

Dọc hành trình dài khoảng 26km, qua những con đường Cách Mạng Tháng Tám, Điện Biên Phủ, Võ Nguyên Giáp, Xa lộ Hà Nội… người dân đứng chờ đoàn xe đưa hài cốt liệt sĩ đi qua. Những mái đầu bạc đứng cạnh các bạn trẻ, những em nhỏ theo cha mẹ đến từ sớm.

Hàng nghìn đoá cúc trắng được người dân chuẩn bị, dành tặng miễn phí cho người đi đường.

Trên tay họ là những bông cúc trắng. Một số nhóm tự chuẩn bị từng bó hoa lớn, mời người dân nhận miễn phí để tiễn đưa các anh hùng liệt sĩ. Người mang hoa đến không bán, người nhận hoa cũng chẳng cần biết ai đã bỏ tiền mua. Những người xa lạ trao nhau từng cành hoa, rồi cùng đứng vào hàng người chờ đợi.

Giữa cuộc sống tất bật của một đô thị hàng triệu dân, hình ảnh ấy khiến người ta khó lòng bình thản. Bởi những cành hoa không được chuẩn bị cho một người thân trong gia đình, cũng chẳng phải để đón một người quen trở về. Đó là cành hoa dành cho những người lính mà phần lớn đến hôm nay vẫn chưa xác định được tên tuổi, quê quán.

Những người dân chưa từng biết đến các anh, các chị, các cô, các bác... cho đến khi thông tin về cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng được công bố. Những bạn trẻ sinh ra khi đất nước đã hòa bình hàng chục năm, chỉ biết về Xuân Mậu Thân 1968 qua sách vở, phim ảnh và lời kể của thế hệ trước.

Nhân viên văn phòng xin nghỉ làm buổi sáng để tiễn các anh, người bán hàng mở cửa muộn hơn... Những việc ấy, nếu nhìn riêng lẻ, có vẻ rất nhỏ. Nhưng khi hàng nghìn người cùng làm, chúng trở thành một cuộc tiễn đưa mà không một lời kêu gọi nào có thể diễn tả hết ý nghĩa.

“Tôi và một số bạn trong công ty xin đi trễ để tiễn đưa các liệt sĩ về nơi an nghỉ, sếp đồng ý ngay. Công ty còn trích quỹ để mua hoa cúc trắng cho chúng tôi mang theo”, Quỳnh Hoa, ngụ phường Hiệp Bình cho hay.

Những người bỏ tiền mua hoa rồi đứng phát miễn phí bên đường, họ không biết ai sẽ nhận hoa, càng không biết những người lính được tiễn đưa hôm nay là ai. Họ chỉ muốn trên con đường các anh đi qua có thêm nhiều người cầm hoa đứng đợi. Một bông cúc trắng chẳng thể nói hết lòng biết ơn, nhưng hàng nghìn bông cúc trắng, được chuẩn bị bằng sự tự nguyện và trao đi không tính toán, đã nói thay rất nhiều điều.

Những người lính Mậu Thân chưa thể trở về với gia đình mình, nhưng trên những con đường sáng 14/10, họ không thiếu người thân đón đợi.

Cuộc trở về sau 58 năm

Năm 1968, những người lính ấy bước vào cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân. Họ đến từ nhiều miền quê, mang theo những cuộc đời khác nhau, đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Phía sau mỗi người có thể là một mái nhà, một người mẹ, một người vợ, một lời hẹn ngày trở lại.

Rồi chiến tranh giữ họ lại giữa lòng Sài Gòn.

Những đóa cúc và lòng biết ơn sâu nặng được dâng lên các anh hùng liệt sĩ.

Bảy năm sau, đất nước thống nhất, những đoàn quân trở về trong niềm vui chiến thắng, gia đình đoàn tụ. Những người lính còn sống được gặp lại cha mẹ, người thân, vợ con, láng giềng sau bao năm xa cách. Nhưng cũng có những người vẫn nằm lại dưới khu đất Nghĩa trang Đô Thành cũ.

Năm tháng trôi qua, nơi ấy trở thành Công viên văn hóa Lê Thị Riêng. Những hàng cây lớn lên, những con đường ngày càng đông đúc, biết bao thế hệ người dân thành phố sinh ra và trưởng thành. Cuộc sống cứ tiếp diễn phía trên những lớp đất mà dưới đó vẫn còn những người lính chưa được tìm thấy.

Mãi đến năm nay, sau nhiều nỗ lực tìm kiếm, 731 bộ hài cốt liệt sĩ mới được quy tập.

Điều khiến người ta đau đáu là phần lớn liệt sĩ vẫn chưa xác định được tên tuổi, quê quán. 58 năm là gần trọn một đời người. Trong khoảng thời gian ấy, không biết bao nhiêu người mẹ đã chờ con, người em mong ngóng anh, chị, bao nhiêu người vợ đã ngóng chồng, bao nhiêu đứa trẻ lớn lên với câu hỏi cha, mẹ mình đang nằm ở đâu...

Có những người thân có thể đã đi hết cuộc đời mà vẫn chưa nhận được câu trả lời.

Trong những di vật được tìm thấy bên hài cốt các liệt sĩ có chiếc lược, lọ dầu gió, chiếc nhẫn, sợi dây chuyền, đôi dép cao su và những bức ảnh đã nhạt màu. Những vật dụng bình thường đến nao lòng.

Chúng ta không thể biết hết câu chuyện phía sau từng di vật. Nhưng những thứ nhỏ bé ấy nhắc rằng trước khi trở thành những liệt sĩ được Tổ quốc ghi công, các anh cũng từng có một cuộc sống với biết bao điều bình dị. Các anh cũng từng có những người để thương, những nơi để nhớ và những dự định cho ngày mai.

Trong bài điếu văn tại lễ truy điệu sáng 14/10, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường gửi đến các liệt sĩ lời nhắn: “Dù quê quán ở đâu, kính xin hương hồn các liệt sĩ hãy xem quê hương Thành phố Hồ Chí Minh là nơi đất lành để các anh, các chị yên nghỉ”.

Có thể các anh sinh ra ở một miền quê rất xa TP.HCM, nơi ấy vẫn còn người thân đang tìm kiếm thông tin. Có thể sau này, bằng những nỗ lực xác định ADN, chúng ta sẽ tìm lại được tên tuổi, quê quán của thêm nhiều liệt sĩ. Nhưng ngay lúc này, khi chưa biết các anh là ai, Nhân dân đã đón các anh như những người ruột thịt.

Những người đứng bên đường không hỏi quê các anh ở đâu, tên các anh là gì. Họ chỉ biết các anh đã hy sinh cho đất nước, cho dân tộc và hôm nay là ngày các anh được đưa về nơi an nghỉ.

Sau 58 năm nằm lại, những người lính Mậu Thân được tiễn về nơi an nghỉ giữa vòng tay Nhân dân.

Năm 1968, các anh, các chị ra đi khi phía sau là vòng tay của mẹ cha và những người thân yêu. 58 năm sau, khi nhiều người thân có thể đã không còn để đón đợi, những người lính trở về trong vòng tay Nhân dân.