Trung Quốc thúc đẩy SDV: Khi ô tô trở thành 'smartphone bốn bánh'

Trung Quốc đang tìm cách mở rộng ảnh hưởng của mình đối với tương lai của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu thông qua một kế hoạch quy định toàn diện bao trùm các công nghệ cốt lõi, từ chip xe hơi, pin đến trí tuệ nhân tạo (AI) và phần mềm lái xe tự động.

Động thái này cho thấy cuộc cạnh tranh tại thị trường ô tô lớn nhất thế giới đang chuyển từ điện hóa sang phần mềm hóa, nơi chiếc xe ngày càng giống một “smartphone 4 bánh”.

Trong buổi họp báo ngày 27/7 tại Bắc Kinh, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc (MIIT) cho biết đang thúc đẩy xây dựng quy hoạch phát triển ngành xe năng lượng mới thông minh, kết nối giai đoạn 2026 - 2030, tập trung vào các công nghệ cốt lõi, tiêu chuẩn kỹ thuật, hệ điều hành trên xe, thử nghiệm phương tiện và mô hình kết nối “xe - đường - đám mây”.

“Trí tuệ nhân tạo đang trở thành động lực cốt lõi cho sự cạnh tranh trong thị trường xe năng lượng mới, thúc đẩy xuất khẩu ô tô của Trung Quốc chuyển từ dựa vào lợi thế chi phí, sản xuất và chuỗi cung ứng sang cạnh tranh dựa trên đổi mới công nghệ và tính năng thông minh”, ông Qu Guochun, Giám đốc Trung tâm Phát triển Công nghiệp Thiết bị thuộc MIIT, cho hay.

Định hướng này phù hợp với Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc, được công bố tháng 3. Văn kiện xếp xe năng lượng mới thông minh, kết nối cùng công nghệ thông tin thế hệ mới, robot và hàng không vũ trụ vào nhóm ngành chiến lược cần được đẩy nhanh phát triển.

Bắc Kinh đồng thời yêu cầu mở rộng các mô hình thử nghiệm công nghệ, thúc đẩy ngành mới phát triển ở quy mô lớn và tạo đột phá trong những lĩnh vực như lái xe thông minh.

Thế hệ bốn bánh thông minh

Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), vai trò của phần mềm đã trở nên nổi bật và hình thành thuật ngữ mới - “Xe được định nghĩa bằng phần mềm” (SDV). Những phương tiện được xây dựng trên nền tảng điện toán tập trung, kiến trúc mô-đun và khả năng cập nhật liên tục.

Trong mô hình này, phần mềm không chỉ điều khiển màn hình giải trí mà chi phối ngày càng nhiều chức năng của phương tiện, từ quản lý pin, động cơ, phanh, hệ thống hỗ trợ lái đến điều hòa và trải nghiệm trong khoang xe.

Khác với ô tô truyền thống, có tính năng gần như cố định khi rời nhà máy, SDV có thể được sửa lỗi, cải thiện hiệu suất hoặc bổ sung dịch vụ qua cập nhật từ xa, còn gọi là OTA. Một số tính năng hỗ trợ lái, giải trí hay cá nhân hóa có thể được kích hoạt sau khi khách hàng đã mua xe.

Điều này làm thay đổi mô hình kinh doanh lâu đời của ngành ô tô. Nhà sản xuất không còn chỉ thu tiền một lần khi giao xe, mà có thể bán thêm phần mềm, gói dịch vụ hoặc thuê bao trong suốt vòng đời sản phẩm.

Theo McKinsey, thị trường phần mềm và linh kiện điện tử ô tô toàn cầu có thể đạt khoảng 462 tỷ USD vào năm 2030, tăng nhanh hơn nhiều so với thị trường xe con và xe thương mại hạng nhẹ. Giá trị trong ngành vì thế đang dịch chuyển từ những bộ phận cơ khí truyền thống sang chip, kiến trúc điện - điện tử và phần mềm.

Chạy đua giành quyền kiểm soát “bộ não”

Nếu giai đoạn đầu của cuộc đua xe điện tập trung vào pin và động cơ, thì trong giai đoạn mới, Trung Quốc muốn kiểm soát “bộ não” của phương tiện.

Ngay từ Quy hoạch phát triển ngành xe năng lượng mới giai đoạn 2021-2035, Quốc vụ viện Trung Quốc đã xác định mục tiêu làm chủ chip đạt chuẩn ô tô, hệ điều hành trên xe, nền tảng điện toán thông minh, bản đồ độ chính xác cao và công nghệ kết nối phương tiện với hạ tầng giao thông.

Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng định hướng này, trong bối cảnh xe điện đã bước qua giai đoạn phát triển bùng nổ và cạnh tranh ngày càng chuyển sang năng lực phần mềm.

Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc đã tham gia sâu vào lĩnh vực ô tô. Huawei phát triển nền tảng hỗ trợ lái ADS, còn BYD giới thiệu hệ thống hỗ trợ lái “God’s Eye”.

Xpeng cũng liên tục mở rộng khả năng lái xe thông minh XNGP, trong khi Xiaomi bước vào thị trường với mẫu SU7 tích hợp sâu hệ sinh thái HyperOS. Li Auto cũng thường xuyên bổ sung tính năng mới thông qua các bản cập nhật OTA.

Các nhà sản xuất Trung Quốc hiểu rằng nếu từ bỏ quyền kiểm soát hệ điều hành vào tay các gã khổng lồ công nghệ, họ sẽ sớm trở thành những đơn vị chỉ gia công phần cứng. Đây là kịch bản mà ngành công nghiệp di động đã từng chứng kiến khi các nhà sản xuất điện thoại dần trở nên mờ nhạt trước sự thống trị của Android và iOS.

Apple, Google, hay những công ty cung cấp giải pháp công nghệ lớn trên thế giới đang ráo riết đưa các nền tảng như Android Automotive hay CarPlay thế hệ mới vào sâu trong hệ thống điều khiển của xe.

Dữ liệu trở thành tài sản chiến lược

Khác với xe truyền thống, SDV liên tục tạo ra dữ liệu từ camera, radar, cảm biến, hệ thống định vị và các bộ điều khiển điện tử.

Nguồn dữ liệu này giúp AI cải thiện khả năng nhận diện môi trường, dự báo hỏng hóc và tối ưu trải nghiệm người dùng. Đồng thời, đây cũng trở thành một tài sản chiến lược của các doanh nghiệp.

Chẳng hạn, doanh nghiệp nào sở hữu được dữ liệu về thói quen lái xe, hành trình di chuyển, sở thích âm nhạc hay thậm chí là cách người dùng tương tác với các tính năng trên xe, bên đó sẽ nắm giữ chìa khóa để khai thác các dịch vụ gia tăng giá trị.

Thậm chí, khả năng thương mại hóa thông qua phần mềm đang tạo ra những mô hình kinh doanh chưa từng có tiền lệ trong ngành ô tô trước đây.

Tuy nhiên, điều đó khiến an ninh mạng và quản trị dữ liệu trở thành một phần không thể tách rời của ngành ô tô. Một lỗ hổng trong phần mềm hoặc một cuộc tấn công mạng có thể ảnh hưởng đồng thời tới hàng nghìn phương tiện đang lưu thông.

Ủy ban Kinh tế Liên Hợp Quốc về châu Âu (UNECE) đã ban hành các quy định yêu cầu nhà sản xuất xây dựng hệ thống quản lý an ninh mạng và cập nhật phần mềm trong toàn bộ vòng đời của phương tiện. Nhiều quốc gia cũng bắt đầu siết chặt yêu cầu về lưu trữ dữ liệu, quyền truy cập và bảo mật đối với xe thông minh.

Trong tương lai gần, những hãng xe nào giải quyết được bài toán cân bằng giữa quyền kiểm soát hệ sinh thái, tối ưu hóa trải nghiệm người dùng và đảm bảo an toàn tuyệt đối sẽ là những người định nghĩa lại thị trường.