Tại sao mùng 1 quét ra mùng 3 quét vào?

Trong tâm thức của người Việt, Tết Nguyên đán không chỉ là dịp để sum họp mà còn là thời điểm đón nhận may mắn, tài lộc. Mỗi hành động nhỏ trong ngày mùng 1 Tết đều được tin rằng sẽ ảnh hưởng đến vận thế của cả một năm.

Một trong những tập tục phổ biến nhất chính là quan niệm "mùng 1 quét ra, mùng 3 quét vào". Dù cuộc sống hiện đại đã có nhiều thay đổi, quy tắc bất biến về việc quét dọn vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong nếp sống của nhiều gia đình Việt.

Mùng 1 quét ra

Theo quan niệm dân gian, mùng 1 Tết là thời khắc mở đầu cho cả một năm nên mọi hành động trong ngày này đều được xem là có ý nghĩa tượng trưng. Câu “mùng 1 quét ra” xuất phát từ niềm tin rằng ngày đầu năm là lúc tài lộc, may mắn và phúc khí vừa bước vào nhà theo bước chân của tổ tiên, thần linh và những vị khách đầu tiên. Vì thế, nhiều gia đình kiêng quét nhà vào mùng 1, bởi sợ rằng mỗi nhát chổi vô tình sẽ “quét” luôn cả vận may ra khỏi cửa.

Việc đổ rác trong ngày này cũng bị hạn chế, bởi dân gian cho rằng rác tượng trưng cho của cải tích tụ, đem bỏ đi chẳng khác nào làm thất thoát tiền bạc đầu năm. Ở một số vùng, nếu bắt buộc phải quét vì nhà có trẻ nhỏ hay khách khứa đông, người ta chỉ gom rác lại một góc kín trong nhà, chờ qua mùng 2 hoặc mùng 3 mới đem đổ.

Sâu xa hơn, tập tục này gắn liền với điển tích về nàng Như Nguyện trong văn hóa Á Đông. Chuyện kể rằng có một lái buôn tên Âu Minh khi đi qua hồ Thanh Thảo được thủy thần tặng cho một cô hầu gái tên là Như Nguyện. Từ khi có Như Nguyện về nhà, công việc kinh doanh của Âu Minh phất lên như diều gặp gió.

Tuy nhiên, vào một ngày mùng 1 Tết, vì quá nóng giận, Âu Minh đã đánh Như Nguyện khiến cô sợ hãi trốn vào đống rác trong góc nhà. Người vợ không biết nên đã quét sạch đống rác đổ đi, từ đó Như Nguyện biến mất và gia đình Âu Minh rơi vào cảnh nghèo khó lầm than. Từ tích này, người dân truyền tai nhau rằng rác ngày Tết chính là nơi trú ngụ của thần tài, quét rác là đuổi khéo sự giàu sang.

Mùng 3 quét vào

Khác với sự kiêng kỵ của hai ngày đầu năm, “mùng 3 quét vào” đánh dấu thời điểm nhiều gia đình trở lại nhịp sinh hoạt bình thường. Sau khi đã dành mùng 1 và mùng 2 để đón xuân, chúc Tết và giữ gìn may mắn, người ta tin rằng từ mùng 3 trở đi có thể cầm chổi quét nhà, thu dọn rác mà không còn lo làm “bay” tài lộc.

Việc quét dọn lúc này không chỉ là làm sạch không gian sống sau những ngày sum họp đông đúc, mà còn mang ý nghĩa tượng trưng: gom lại những điều cũ kỹ, khép lại phần còn sót của năm trước để bước vào guồng quay mới. “Quét vào” vì thế được hiểu là thu xếp, chỉnh trang, đưa mọi thứ trở về ngăn nắp sau những ngày lễ hội.

Ở nhiều nơi, mùng 3 cũng là ngày hóa vàng tiễn ông bà, kết thúc chính thức không khí Tết trong gia đình. Việc dọn dẹp vào thời điểm này như một nghi thức nhẹ nhàng khẳng định rằng chuỗi ngày mở đầu đã trọn vẹn, phúc lộc đã an vị trong nhà. Dù chỉ là quan niệm dân gian, tập tục ấy phản ánh nhịp điệu rất riêng của Tết Việt: có lúc giữ gìn cẩn trọng, có lúc thu xếp gọn gàng, để bắt đầu một năm mới với tâm thế sạch sẽ và chủ động.

Bên cạnh yếu tố kiêng kỵ, việc không quét nhà 3 mùng Tết cũng để gia đình được nghỉ ngơi. Những ngày Tết là thời điểm lý tưởng để mọi thành viên trong gia đình thư thả rong chơi du xuân, chúc Tết. Các công việc dọn dẹp được giảm bớt để có thêm thời gian cùng nhau tận hưởng năm mới.

Sự thích nghi trong nhịp sống hiện đại

Trong xã hội ngày nay, việc kiêng kỵ ngày Tết cũng giảm dần , liệu phong tục "mùng 1 quét ra, mùng 3 quét vào" có còn giữ nguyên giá trị?

Thực tế cho thấy, dù không còn quá khắt khe đến mức tuyệt đối không chạm vào cây chổi, nhiều gia đình trẻ vẫn duy trì tập tục này như một cách để giữ gìn nét đẹp truyền thống. Họ coi đó là "có thờ, có thiêng, có kiêng, có lành" mang lại sự an tâm, giúp khởi đầu năm mới với tâm thế tích cực và niềm tin vào những điều may mắn.

Sự linh hoạt cũng có nhiều trong đời sống trẻ. Ngày Tết cũng thường ăn uống nhanh gọn nhẹ. Rác thải sinh họt không bị ứ đọng trong 3 ngày Tết. Gia chủ cũng không phải dọn dẹp nhiều. Điều này vừa đảm bảo tôn trọng tín ngưỡng "giữ lộc", vừa giữ cho không gian sống sạch sẽ. Khách đến chơi nhà cũng nhanh gọn hơn ngày trước.

Xét cho cùng, cái hay của tập tục không nằm ở việc bụi bẩn nằm lại trong nhà bao lâu, mà nằm ở ý niệm gửi gắm trong đó. Đó là khát vọng về một năm sung túc, là sự trân quý vận may và là lời nhắc nhở về sự cẩn trọng trong từng hành động nhỏ nhất.

Vì thế, quét dọn ngày Tết không chỉ là việc vệ sinh mà đã trở thành lời nhắc rằng năm mới, khởi đầu mới. Bao nhiêu vận xui, chuyện buồn năm cũ qua rồi, gia đình cùng hướng đến năm mới an khang, thịnh vượng hơn.