Vì sao người Trung Quốc 'nghiện' món ăn dầu mỡ?

Từ những quẩy nóng giòn buổi sáng đến nồi lẩu Tứ Xuyên rực đỏ sắc dầu ớt, vịt quay Bắc Kinh béo ngậy hay cơm chiên Dương Châu, dầu mỡ dường như là "linh hồn" trong căn bếp của người Trung Quốc. Quốc gia này tiêu thụ lượng dầu thực vật hàng đầu thế giới. Đó là kết quả của hành trình dài từ lịch sử đến triết lý ẩm thực độc đáo.

Số liệu từ Ủy ban Y tế Quốc gia Trung Quốc cho thấy, dù cơ quan chức năng đã nỗ lực vận động chiến dịch "ít dầu, ít muối", lượng dầu ăn tiêu thụ trung bình của người dân nước này vẫn vượt xa mức khuyến cáo 25-30gr mỗi ngày. Tại các thành phố lớn, hình ảnh những món ăn bóng bẩy, tràn ngập trong mỡ thực vật hay mỡ lợn đã trở thành một phần không thể tách rời của văn hóa bản địa.

Vì sao người Trung Quốc 'nghiện' món ăn dầu mỡ? Dưới đây là một số nguyên nhân.

Rào cản địa lý

Khí hậu là yếu tố then chốt cho thói quen ẩm thực này. Tại các vùng như Tứ Xuyên, Hồ Nam, nơi có độ ẩm cao và mùa đông khắc nghiệt, dầu mỡ được kết hợp với ớt để giúp cơ thể trục xuất hàn khí. Theo quan niệm truyền thống, lớp mỡ dày trong các nồi lẩu giúp giữ nhiệt cho thực phẩm lâu hơn, đồng thời tạo ra một lớp màng bảo vệ niêm mạc dạ dày khỏi vị cay nồng của ớt.

Về mặt Đông Y, việc chiên xào bằng dầu nóng trên 180°C từng là phương pháp hiệu quả để tiệt trùng thực phẩm trong bối cảnh nguồn nước và vệ sinh môi trường còn hạn chế. Điều này tạo nên sự khác biệt hoàn toàn với văn hóa ăn đồ sống, salad của phương Tây.

Kỹ thuật 'hỏa hầu'

Trong nghệ thuật nấu nướng Trung Hoa, dầu không đơn thuần là nguyên liệu mà còn là "vũ khí" điều khiển nhiệt độ. Kỹ thuật xào nhanh (Stir-frying) ở nhiệt độ cực cao đòi hỏi dầu mỡ đóng vai trò chất dẫn nhiệt, giúp thực phẩm chín trong tích tắc mà vẫn giữ được độ giòn, màu sắc bắt mắt.

Bên cạnh đó, dầu mỡ đóng vai trò là dung môi hòa tan các tinh chất từ gia vị mạnh như gừng, tỏi, hoa tiêu và ớt. Nếu thiếu dầu, các hợp chất tạo mùi thơm không thể giải phóng hoàn toàn, khiến món ăn mất đi linh hồn vốn có.

Nhiều dầu mỡ đồng nghĩa với sang trọng

Nhiều chuyên gia xã hội học cho rằng, tâm lý "nghiện" dầu mỡ của người Trung Quốc hiện đại có gốc rễ sâu xa từ ký ức về sự thiếu thốn. Trong phần lớn thế kỷ 20, dầu ăn là mặt hàng xa xỉ ở Trung Quốc. Việc tiêu thụ thực phẩm giàu chất béo từng được coi là biểu tượng của sự giàu có và thịnh vượng.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, sự hiện diện của dầu mỡ còn liên quan chặt chẽ đến khái niệm "thể diện" trong văn hóa giao tiếp của người Trung Hoa. Trên bàn tiệc đãi khách, một đĩa thức ăn bóng bẩy, mướt mát được coi là biểu tượng của sự thịnh soạn, hào phóng.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa phương Đông, người Trung Quốc tin món ăn càng nhiều dầu mỡ càng chứng tỏ sự đầu tư của gia chủ về cả nguyên liệu lẫn tâm sức chế biến. Ngược lại, những món thanh đạm, ít dầu thường bị coi là đơn điệu, kém sang trọng hoặc chỉ dành cho bữa cơm gia đình giản tiện.

Trong các buổi tiệc kinh doanh hay lễ cưới, dầu mỡ không chỉ là gia vị, nó là một lớp 'trang điểm' giúp món ăn trông bắt mắt, đầy đặn và đẳng cấp hơn dưới ánh đèn. Tâm lý này khiến các nhà hàng luôn có xu hướng cho thêm dầu để làm hài lòng thực khách và khẳng định chất lượng dịch vụ.

Cung cấp năng lượng hiệu quả

Bên cạnh đó, nhiều người tin rằng dầu mỡ là nguồn cung cấp năng lượng hiệu quả nhất. Một gram chất béo cung cấp 9kcal, cao gấp đôi so với tinh bột. Thói quen này ăn sâu vào tiềm thức, khiến người ta cảm thấy món ăn sang, ngon, đủ đầy khi có độ ngậy của dầu.

Giúp quán bình dân che giấu chất lượng thực phẩm

Một nguyên nhân thực dụng khác khiến dầu mỡ được sử dụng tràn lan nằm ở khả năng cải thiện chất lượng thực phẩm. Tại quầy hàng đường phố và các quán ăn bình dân, dầu mỡ kết hợp cùng gia vị mạnh đóng vai trò như một lớp màn che giấu sự kém tươi ngon của nguyên liệu đầu vào.

Các chuyên gia ẩm thực phân tích, việc chiên ngập dầu hoặc xào đậm vị sẽ lấn át mùi vị thực sự của thực phẩm. "Một miếng thịt có thể không còn ở trạng thái tươi nhất, nhưng khi được tẩm ướp và chiên qua dầu nóng, thực khách sẽ khó lòng nhận ra. Độ béo ngậy đánh lừa vị giác, tạo cảm giác thỏa mãn tức thì, từ đó kích thích người tiêu dùng ăn nhiều hơn", một báo cáo về hành vi tiêu dùng tại Thượng Hải chỉ rõ.

Chính "bẫy vị giác" này đã biến dầu mỡ thành công cụ đắc lực để tối ưu hóa lợi nhuận cho các cơ sở kinh doanh ăn uống quy mô nhỏ.