Sản xuất lúa phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh ở miền Tây

Thông tin được Tổ chức Oxfam tại Việt Nam đưa ra tại lễ khởi động Dự án “Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (GORICE) do Chính phủ Canada tài trợ, tổ chức tại TP Cần Thơ sáng 29/10.

Dự án được thông qua Bộ Các vấn đề Toàn cầu Canada (GAC), triển khai giai đoạn 2025-2030 tại TP Cần Thơ, An Giang và Vĩnh Long, dự kiến mang lại lợi ích trực tiếp cho 48.200 người và giảm phát thải khoảng 748.000 tấn carbon. Dự án phát triển 180.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp với khoảng 100.000 người tiêu dùng hưởng lợi.

Theo Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel, Canada phối hợp với các đối tác hỗ trợ Đề án Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp của Việt Nam thông qua dự án GORICE.

Dự án mở ra nhiều cơ hội quan trọng để huy động các thế mạnh chuyên môn của Canada, góp phần tăng cường quan hệ đối tác Canada - Việt Nam đang ngày càng phát triển, cũng như cam kết chung của hai nước trong thúc đẩy tăng trưởng nông nghiệp bền vững.

Thông qua việc kết hợp các thế mạnh của Canada về nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, kiểm kê carbon, hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV), tài chính khí hậu và đổi mới sáng tạo trong công nghệ nông nghiệp với vai trò dẫn dắt và tri thức địa phương của Việt Nam, GORICE sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi hướng tới một ngành lúa gạo có sức cạnh tranh và phát thải thấp.

“Dự án cũng thúc đẩy đầu tư của khu vực tư nhân và huy động tài chính khí hậu, tạo ra những cơ hội lâu dài cho nông dân, đặc biệt là phụ nữ, đồng thời thúc đẩy hành động vì khí hậu và phát triển bền vững trên toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long”, ông Jim Nickel chia sẻ.

Hiện, Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, trong đó miền Tây cung cấp khoảng một nửa sản lượng lúa và hơn 90% lượng gạo xuất khẩu của cả nước. Tuy nhiên, sản xuất lúa cũng là nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất trong ngành nông nghiệp, đồng thời ngày càng chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu.

Những sáng kiến gần đây, đặc biệt là Đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” (Đề án 1 triệu ha), đã chứng minh rằng canh tác lúa bền vững có thể vừa giảm phát thải, giảm chi phí sản xuất, vừa nâng cao thu nhập cho nông dân.

Tuy nhiên, thị trường cho gạo phát thải thấp vẫn còn mới mẻ, trong khi phần lớn nông dân quy mô nhỏ còn hạn chế về tiếp cận kỹ thuật, tài chính và cơ hội thị trường.

Để hiện thực hóa quá trình chuyển đổi xanh của ngành lúa gạo, cần những giải pháp giúp nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đồng thời, phụ nữ, người dân tộc thiểu số và các nhóm dễ bị tổn thương cần cơ hội để tham gia bình đẳng và hưởng lợi công bằng từ quá trình chuyển đổi này, qua đó bảo đảm sự phát triển bền vững và bao trùm cho cả vùng.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Đề án 1 triệu ha không chỉ hướng tới mở rộng diện tích sản xuất bền vững mà còn nhằm nâng cao chất lượng, giá trị và uy tín hạt gạo Việt Nam.

Hiệu quả của đề án được đo bằng thu nhập của nông dân, kết quả giảm phát thải có thể kiểm chứng và sức cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo. Bà kỳ vọng GORICE sẽ hỗ trợ nông dân áp dụng quy trình canh tác phát thải thấp, nâng cao năng lực sản xuất của hợp tác xã và tăng cường liên kết với doanh nghiệp.

PGS.TS Mai Văn Trịnh, Viện trưởng Viện Môi trường Nông nghiệp (IAE), cho rằng khi sản xuất lúa phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh, tài chính xanh và các tiêu chuẩn quốc tế, việc đo đạc, báo cáo, thẩm định kết quả giảm phát thải có vai trò quan trọng trong tạo giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Theo ông Trịnh, GORICE sẽ hỗ trợ xây dựng hệ thống D-MRV có sự tham gia, nhất quán và tin cậy hơn, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực về MRV, góp phần bổ sung nguồn lực cho quá trình triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long.