Phó Thủ tướng: Khoa học nông nghiệp phải tạo ra giá trị, không dừng ở đề tài

Thông tin được đưa ra tại Hội nghị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp - khu vực phía Nam do Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì sáng 2/11, tại TP Cần Thơ.

Không thể họp để có chương trình, phải tháo gỡ điểm nghẽn nông nghiệp

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết năm 2025, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng 3,78%, kim ngạch xuất khẩu đạt 70,63 tỷ USD.

Trong 9 tháng năm 2026, nông, lâm nghiệp và thủy sản tiếp tục tăng trưởng 4,02%, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ.

Ngoài kết quả đạt được, đại biểu dự hội nghị đã chỉ ra nhiều điểm nghẽn, thách thức đối với ngành nông nghiệp. Cụ thể, đất sản xuất bị manh mún làm tăng chi phí đầu tư thiết bị IoT, tự động hóa và hạ tầng công nghệ; hệ thống dữ liệu nông nghiệp chưa được kết nối đồng bộ, liên thông, còn tình trạng “ốc đảo dữ liệu” cản trở công tác quản lý, dự báo; mối liên kết giữa viện, trường và doanh nghiệp chưa sâu sắc; tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học còn khiêm tốn; chính sách thu hút đầu tư tư nhân vào khoa học, công nghệ nông nghiệp chưa đủ hấp dẫn; ngành nông nghiệp đang đứng trước thách thức từ suy giảm tài nguyên đất - nước, biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn.

Vì vậy, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá rất cao tầm quan trọng của hội nghị. Ông phê bình những tỉnh, bộ, ngành không cử lãnh đạo dự hội nghị để bàn giải pháp thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

“Hội nghị hôm nay chúng ta tháo gỡ, tìm giải pháp căn cơ cho phát triển nông nghiệp của đất nước chứ không phải họp để có nội dung, có chương trình để báo cáo”, Phó Thủ tướng nói.

Theo Phó Thủ tướng, dư địa trong lĩnh vực nông nghiệp của các địa phương phía Nam rất lớn. Tuy nhiên, nhiều ngành hàng chủ lực hiện chưa thể làm chủ được chuỗi cung ứng.

Minh chứng là 10 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thuỷ sản ước tính đạt khoảng 62,8 tỷ USD nhưng phải nhập khẩu nguyên liệu về gần 45 tỷ USD.

“Chúng ta nhiều cái phải nhập khẩu. Tôi lấy ví dụ như thức ăn chăn nuôi, chúng ta có ngô, đậu tương. Diện tích nông nghiệp rất lớn nhưng mỗi năm chúng ta phải nhập khẩu hơn 8 tỷ USD ngô, đậu tương, các phụ phẩm, ngay cả thức ăn cho tôm, thức ăn chăn nuôi. Cái này các nhà khoa học dự hội nghị đều có thể làm được, các viện, trường, doanh nghiệp cũng làm được nhưng vì sao phải nhập?”, Phó Thủ tướng đặt câu hỏi.

Ngoài ra, Phó Thủ tướng còn chỉ ra ngành nông nghiệp chịu tổn thất sau thu hoạch còn rất cao, từ 20-30%; bình quân chi phí logistics của thế giới khoảng 10% nhưng trong nước đến 16%. Riêng lĩnh vực nông nghiệp có những khu vực là chi phí cho logistics lên đến 30%.

Gần 90% nghiên cứu khoa học chưa phát huy hiệu quả

Theo Phó Thủ tướng, 95% lúa gạo xuất khẩu tập trung ở Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, 60% thủy sản và 65% trái cây xuất khẩu cả nước cũng nằm ở khu vực này.

Đối với vùng Đông Nam Bộ và Duyên Hải Nam Trung Bộ có thế mạnh là xuất khẩu gỗ và các sản phẩm từ gỗ chiếm khoảng 75%. Còn Tây Nguyên là thủ phủ cây công nghiệp lâu năm như cà phê chiếm 90%, hồ tiêu 60% của cả nước.

Vùng Duyên Hải Nam Trung Bộ có thế mạnh vượt trội trong khai thác đánh bắt thủy hải sản, nhất là hải sản xa bờ, nuôi biển công nghiệp, tôm hùm, cá biển, cây ăn quả đặc sản chịu hạn như là thanh long, nho, táo…

Đông Nam Bộ như Đồng Nai, Tây Ninh có thế mạnh rất lớn về chăn nuôi, nhất là chăn nuôi lợn, gia công công nghiệp và có một hệ thống chuồng trại rất hiện đại.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành quả còn nhiều điểm nghẽn và tồn tại cần được các địa phương, bộ, ngành nhìn nhận để tìm giải pháp thúc đẩy phát triển.

Trở lại vấn đề nhiều phụ phẩm từ ngành nông nghiệp, có các viện, trường, nhà khoa học, doanh nghiệp đủ để làm ra thức ăn. Tuy nhiên, theo thống kê trong 24 doanh nghiệp cung ứng thức ăn tôm, chỉ duy nhất có một doanh nghiệp tận dụng nguyên liệu trong nước, còn lại phải nhập khẩu từ nước ngoài.

Ở lĩnh vực chăn nuôi khác, trong nước vẫn phải phụ thuộc chính vào nhập khẩu, kể cả có đến 80% vaccine chăn nuôi phải nhập khẩu.

Nhìn nhận thẳng thắn về thực trạng ứng dụng khoa học, công nghệ, ông Hồ Quốc Dũng cho rằng, khó khăn lớn nhất hiện nay là làm sao đưa được kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

“Nhiệm kỳ qua, chỉ có khoảng 12% đề tài nghiên cứu gắn được với doanh nghiệp. Còn lại gần 90% nghiên cứu xong mà chúng ta dừng lại thì cũng không ra được sản phẩm. Đây là bất cập phải khắc phục”, Phó Thủ tướng đánh giá.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, yêu cầu các địa phương phải đánh giá lại thời gian qua trên địa bàn có bao nhiêu đề tài nghiên cứu trong nông nghiệp, các đề tài đã tạo ra được gì, chưa được gì.

Bên cạnh đó, các địa phương phải xác định được danh mục các nhiệm vụ trọng tâm, cấp thiết có tác động trực tiếp đến tăng trưởng, năng lực cạnh tranh của địa phương mình.

Từ đây đến hết tháng 11, mỗi địa phương phải chọn được từ 3-5 bài toán ưu tiên, thể hiện rõ mô hình liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ, xây dựng thương hiệu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm theo dõi các địa phương và có báo đầy đủ về cho Thủ tướng.

Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương cần nhìn nhận đầy đủ các điểm nghẽn, quyết liệt, nghiêm túc nghiên cứu tìm giải pháp để tạo chuyển biến thực chất trong việc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp.