Giữa vùng núi Đông Bắc nhiều sương gió của xã Tràng Định (tỉnh Lạng Sơn), Hợp tác xã Sản xuất Dịch vụ Nông lâm sản Bản Quyền (HTX Bản Quyền) ra đời như một nỗ lực âm thầm nhưng bền bỉ nhằm "đánh thức" giá trị của những sản vật bản địa vốn bị lãng quên.
Chị Trần Thị Thu Lan, Giám đốc HTX Bản Quyền, giới thiệu các sản phẩm tại Hội chợ Mùa Thu 2025.
Chị Trần Thị Thu Lan - Giám đốc HTX, cho biết Bản Quyền được thành lập giữa năm 2021, trong một không gian văn hóa đa dạng với nhiều dân tộc cùng sinh sống. Người Nùng chiếm khoảng 41-44%, người Tày hơn 35%, người Kinh gần 17%, còn lại là Dao, Hoa, Sán Chay, Mông và một số dân tộc khác. Chính sự đa dạng ấy đã nuôi dưỡng kho tri thức bản địa phong phú về cây rừng, thảo dược và cách sử dụng tự nhiên gắn với đời sống miền núi.
Ngay từ những ngày đầu, HTX xác định không đi theo lối mòn bán nguyên liệu thô, mà lựa chọn hướng phát triển dựa trên các sản vật quý sẵn có như quế, hồi và thảo dược. Từ đó, nhiều sản phẩm chế biến đã ra đời: trà túi lọc, muối ngâm chân, gối dược liệu, nụ nhang xông phòng… từng bước nâng giá trị nông sản địa phương, đồng thời mở thêm sinh kế cho bà con vùng cao.
Năm 2023 đánh dấu một bước chuyển quan trọng khi HTX bắt đầu chế biến trà hoa hồi, kết hợp với các loại thảo dược bản địa, đóng gói thành trà túi lọc. Sản phẩm không chỉ thuận tiện sử dụng mà còn được người tiêu dùng đánh giá cao nhờ công dụng hỗ trợ phòng đột quỵ, cải thiện tiêu hóa, thải độc gan, giảm đau xương khớp và giữ ấm cơ thể.
Không dừng lại ở đó, lá hồi và lá quế - những phần trước đây thường bị bỏ đi - được tận dụng để làm gối dược liệu, hỗ trợ lưu thông khí huyết, giảm thoái hóa đốt sống cổ. Khi các sản phẩm chế biến sâu dần xuất hiện trên thị trường, người dân mới thực sự nhận ra giá trị của cây hồi - loại cây từng chỉ bán thô, phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, giá cả bấp bênh.
Việc chế biến sâu cũng góp phần giải quyết bài toán môi trường. Thay vì đốt bỏ vỏ hồi sau thu hoạch theo thói quen lâu năm gây lãng phí và ô nhiễm không khí, các phụ phẩm nay được tận dụng triệt để. Đây được xem là hướng đi bền vững, vừa bảo vệ môi trường sinh thái, vừa nâng cao thu nhập cho người dân miền núi.
Thế nhưng, con đường phát triển của HTX không hề bằng phẳng. Khi chưa kịp ổn định sản xuất, đại dịch COVID-19 đã khiến thị trường tiêu thụ gần như đóng băng. Chưa dừng lại ở đó, bão Yagi đầu tháng 9/2024 nhấn chìm nhà xưởng, cuốn trôi tài sản, làm thiệt hại nặng vùng nguyên liệu. Sang năm 2025, bão số 10 tiếp tục gây ảnh hưởng.
Dẫu vậy, vùng trồng hồi hữu cơ gần 100 ha với 58 thành viên của HTX Bản Quyền vẫn bền bỉ trụ vững qua từng mùa giông gió. Mỗi năm, HTX thu hoạch khoảng 200-300 tấn hồi, dù phần lớn vẫn phải bán thô do đầu ra còn hạn chế. Với chị Lan, điều quan trọng nhất là giữ được cây hồi, giữ được nghề và giữ được sinh kế cho bà con.
Không chỉ làm kinh tế, Giám đốc HTX Bản Quyền còn mang trong mình khát vọng thay đổi đời sống cộng đồng. Chị chia sẻ, nhiều năm buôn nguyên liệu thô sang Trung Quốc giúp chị tận mắt chứng kiến cảnh đầu ra bấp bênh kéo theo đời sống người dân ngày càng khó khăn.
Khi không có việc làm ổn định, đàn ông dễ sa vào rượu chè; phụ nữ phải đi làm ăn xa; gia đình ly tán, trẻ nhỏ thiếu sự chăm sóc. Chính những nỗi trăn trở ấy đã thôi thúc chị xây dựng một mô hình giúp bà con "làm giàu ngay trên chính quê hương mình", dựa vào cây hồi - nông sản đặc trưng của vùng đất này.
Dù doanh thu hiện vẫn còn khiêm tốn, tương lai của HTX Bản Quyền đang dần mở ra. Tại Hội chợ Thương mại Việt - Trung năm 2024, sản phẩm của HTX được đối tác Trung Quốc đề nghị đặt gia công, nhưng chị Lan từ chối để giữ thương hiệu địa phương.
Sản phẩm trà hoa hồi của HTX được chế biến dưới dạng trà túi lọc.
Hiện nay, HTX Bản Quyền đang tạo việc làm cho hơn 100 lao động - một con số đáng kể đối với vùng cao. Thu nhập ổn định giúp nhiều hộ dân thoát nghèo, giảm tệ nạn xã hội, hạn chế tình trạng ly hôn và cảnh đàn ông nhàn rỗi sa vào rượu chè. Giá trị lớn nhất của mô hình không chỉ nằm ở sản phẩm, mà ở sự ổn định xã hội và niềm tin mà nó mang lại cho những gia đình miền núi đang chật vật mưu sinh.
Song song với đó, HTX cũng nỗ lực ứng dụng chuyển đổi số để mở rộng thị trường. Từ trên nương hay giữa rừng hồi, bà con có thể bán hàng trực tuyến, livestream giới thiệu sản phẩm và kết nối trực tiếp với người tiêu dùng trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, hạn chế về kỹ năng số, xây dựng kênh bán hàng chuyên nghiệp và khai thác nền tảng mạng xã hội vẫn là rào cản lớn.
Vì vậy, chị Lan mong muốn được hỗ trợ đào tạo kỹ năng bán hàng trực tuyến, đồng thời có chuyên gia nghiên cứu, phân tích thảo dược bản địa để tiếp tục hoàn thiện sản phẩm. Chị cũng kỳ vọng Nhà nước quan tâm hơn đến việc hỗ trợ mở rộng quy mô, xây dựng nhà máy chế biến, kết nối thị trường và tăng cường nguồn lực tài chính, tri thức cho các HTX miền núi.
HTX Bản Quyền không chỉ làm trà hoa hồi hay gối dược liệu. Từ những giá trị mộc mạc của núi rừng, nơi đây đang từng ngày gieo lên niềm tin về một con đường thoát nghèo bền vững cho đồng bào miền núi - chậm rãi nhưng chắc chắn.
Bình luận