Ngại đọc nhãn dinh dưỡng vì 'mất cả tiếng', ngã ngửa khi cơ thể thừa đường, muối

Ghé một siêu thị lớn ở Cầu Giấy (Hà Nội), chị Nguyễn Thu Trang (34 tuổi) nhanh tay nhấc vài gói xúc xích, 2 lốc sữa chua và một thùng mì ăn liền thả vào xe đẩy. Chị gần như không mất nhiều thời gian cân nhắc, bởi đây đều là những món quen thuộc trong bữa ăn của gia đình.

“Tôi chỉ xem hạn sử dụng xem còn mới không, cùng lắm là nhìn thương hiệu quen hay lạ. Còn cái bảng dinh dưỡng đằng sau chữ bé tí, toàn ký hiệu hóa học với con số miligram rối mắt, đứng luận xong chắc mất cả tiếng đồng hồ!”, chị Trang nói.

Thói quen của chị Trang cũng là thực trạng chung của hàng triệu người tiêu dùng hiện đại. Trong nhịp sống vội vã, người mua chỉ dành rất ít thời gian cho một quyết định chọn thực phẩm. Bảng giá trị dinh dưỡng hiện nay lại nằm ở mặt sau bao bì, với chi chít hàng chữ nhỏ và những ký hiệu rối mắt, thuật ngữ chuyên môn phức tạp.

Chính từ sự vội vàng, chủ quan đó, khối lượng khổng lồ muối, đường và chất béo bão hòa đang âm thầm “qua mặt” người tiêu dùng để thâm nhập vào bữa ăn hằng ngày. Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây gia tăng các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn chuyển hóa và các bệnh lý tim mạch nguy hiểm.

Đang điều trị tăng huyết áp độ 2 kèm rối loạn lipid máu nghiêm trọng, anh Đào Trọng Hùng (40 tuổi, Hà Nội) cho biết bản thân anh không thích đồ ngọt hay ăn mặn, nhưng anh có thói quen trữ thực phẩm chế biến sẵn mì gói, thịt đóng hộp và xúc xích đã âm thầm nạp vào cơ thể lượng natri khổng lồ vượt xa ngưỡng khuyến nghị.

“Tôi chưa một lần đọc nhãn thực phẩm. Cứ nghĩ đồ đóng hộp, mì gói chỉ là đồ ăn tiện lợi, có nhãn mác thương hiệu đàng hoàng thì an tâm dùng. Chỉ đến khi bác sĩ phân tích lượng natri ẩn trong từng gói mì, cây xúc xích vượt gấp nhiều lần ngưỡng cơ thể cần mỗi ngày, tôi mới ngã ngửa. Tôi cẩn thận soi hạn sử dụng từng hộp đồ ăn, nhưng lại tự nạp độc tố vào người mà không hề hay biết”, anh Hùng chia sẻ.

“Bẫy” dinh dưỡng tích tụ

TS. Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an) phân tích, không nên cực đoan coi mọi thực phẩm chế biến là có hại. Dù vậy, đặc điểm chung của thực phẩm siêu chế biến là chứa hàm lượng lớn đường tự do, muối và chất béo bão hòa.

Riêng với muối, WHO ước tính trung bình một người trưởng thành tiêu thụ khoảng 11g/ngày, gấp đôi mức khuyến nghị dưới 5g. Ở Việt Nam, natri không chỉ đến từ thói quen nêm nếm gia vị trên mâm cơm mà còn “ẩn nấp” tinh vi trong mì ăn liền, xúc xích và đồ đóng hộp, khiến cảm giác “ăn không mặn” hoàn toàn đánh lừa người tiêu dùng.

Mặt khác, dưới góc độ dinh dưỡng học, Thạc sĩ Bùi Thị Kim Huế (Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội) chỉ ra sai lầm phổ biến của người dân là chỉ nhìn vào lượng calo hoặc tin tuyệt đối vào các dòng chữ quảng cáo mỹ miều ở mặt trước như “tự nhiên”, “ít béo”, “không cholesterol”.

Thực chất, một sản phẩm ít năng lượng vẫn có thể chứa lượng muối hoặc đường vượt ngưỡng an toàn. Việc không biết cách kiểm tra khẩu phần thực tế, không đọc danh sách thành phần được xếp theo thứ tự giảm dần khiến người mua dễ dàng rơi vào bẫy dinh dưỡng mà các nhà sản xuất giăng sẵn.

TS Trần Thị Minh Nguyệt - Khoa Khám tư vấn dinh dưỡng trẻ em, Viện Dinh dưỡng cho hay, trẻ em là nhóm đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi thực phẩm siêu chế biến do vị giác đang trong quá trình hình thành. Khi thường xuyên tiếp xúc với vị quá ngọt, quá mặn, quá béo hoặc hương liệu đậm, trẻ có thể dần quen với những hương vị mạnh và giảm hứng thú với thực phẩm tự nhiên.

Bên cạnh đó, việc sử dụng thường xuyên thực phẩm giàu năng lượng, nhiều đường, nhiều chất béo, kết hợp với ít vận động và ngủ không đủ có thể làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa.

Thực tế lâm sàng cho thấy, thói quen nạp thừa đường dư muối qua thực phẩm siêu chế biến đang là “mồi lửa” châm ngòi cho cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng. Theo báo cáo STEPS của Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm tới 73,7% gánh nặng bệnh tật toàn quốc. N

ước ta hiện có khoảng 18 triệu người sống chung với tăng huyết áp, gần 4,6 triệu người mắc đái tháo đường và hơn 180.000 ca ung thư mới mỗi năm. Những con số giận dữ này có liên quan chặt chẽ tới thói quen tiêu thụ thực phẩm giàu năng lượng nhưng nghèo dưỡng chất.

Cấp thiết dán nhãn thực phẩm mặt trước sản phẩm

Mới đây, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đề xuất dán nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì thực phẩm nhằm giúp người tiêu dùng nhanh chóng nhận biết sản phẩm có hàm lượng cao các chất cần hạn chế như đường, natri (muối) và chất béo không lành mạnh. Thay vì phải đọc, đối chiếu nhiều thông tin ở mặt sau, người mua có thể dễ dàng cân nhắc trước khi lựa chọn.

WHO khuyến nghị áp dụng bắt buộc hệ thống ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì đối với thực phẩm đóng gói sẵn, do Nhà nước quản lý và triển khai thống nhất. Biện pháp này nhằm cung cấp thông tin dễ nhận biết, hỗ trợ người dân lựa chọn thực phẩm sáng suốt hơn, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp cải thiện thành phần dinh dưỡng của sản phẩm.

Đồng tình với đề xuất này, TS Giang cho biết việc cải tiến hệ thống ghi nhãn thực phẩm không còn là câu chuyện kỹ thuật đơn thuần mà trở thành một yêu cầu chính sách mang tính cấp bách, là bước chuyển cần thiết khi xã hội chuyển từ mục tiêu “ăn no, ăn ngon” sang “ăn lành mạnh”.

Bảng thành phần dinh dưỡng hiện nay ở mặt sau sản phẩm dù đầy đủ nhưng lại quá phức tạp đối với số đông. Một chai đồ uống chứa 38g đường hay gói mì chứa hơn 2.000mg natri vẫn hiển thị con số chính xác, nhưng nếu người mua không nhìn tới hoặc không hiểu ý nghĩa của con số đó thì thông tin hoàn toàn mất tác dụng cảnh báo tại điểm mua hàng.

Theo TS Giang, Nhãn cảnh báo dinh dưỡng chính là công cụ giúp thu hẹp khoảng cách giữa việc “có thông tin” và “hiểu được thông tin”.

Bằng cách đưa nội dung cốt lõi ra mặt trước bao bì, ở vị trí dễ nhận biết, người tiêu dùng có thêm cơ sở để cân nhắc trước khi lựa chọn một sản phẩm. Những hình nhãn cảnh báo trực quan với thông điệp ngắn gọn như “CAO ĐƯỜNG”, “CAO NATRI”, “CAO CHẤT BÉO BÃO HÒA” đặt ngay tầm mắt sẽ giúp người mua nhận biết tức thì mà không cần tốn thời gian tính toán. Đ