Làm chủ dữ liệu, công nghệ để Việt Nam mạnh lên từ biển

Phát biểu tại hội thảo về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong triển khai Nghị quyết 20-NQ/TW, tổ chức ngày 21/8 tại Khánh Hòa, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân cho rằng Việt Nam không chỉ nghiên cứu, khai thác mà phải từng bước làm chủ biển bằng tri thức, dữ liệu và công nghệ.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV đặt ra yêu cầu mới đối với ngành khoa học, công nghệ.

Trong đó, khoa học và công nghệ không chỉ hỗ trợ từng lĩnh vực kinh tế biển mà phải trở thành nền tảng quản trị tổng hợp không gian biển quốc gia, phát triển kinh tế biển xanh, bảo vệ môi trường và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh, các nhiệm vụ được giao tại Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 20-NQ/TW cần triển khai đồng bộ, gắn kết nghiên cứu khoa học, điều tra cơ bản, dữ liệu, công nghệ, nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế.

Giai đoạn 2026 - 2030, ngành khoa học và công nghệ cần hình thành năng lực nghiên cứu biển mạnh, coi dữ liệu biển là hạ tầng chiến lược quốc gia và chuyển từ ứng dụng sang từng bước làm chủ công nghệ.

Dữ liệu biển phải được chuẩn hóa, tích hợp, liên thông và chia sẻ, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn và chủ quyền dữ liệu. Đây là nền tảng để xây dựng bản đồ số biển, phát triển mô hình dự báo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, quy hoạch, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định.

Bộ trưởng cũng yêu cầu đổi mới cách tổ chức nhiệm vụ nghiên cứu, hướng đến giải quyết các bài toán lớn, liên ngành, liên vùng, với sản phẩm đầu ra cụ thể. Doanh nghiệp và địa phương cần trở thành chủ thể tham gia đổi mới sáng tạo biển, thay vì chỉ tiếp nhận kết quả nghiên cứu.

Theo ông, hiệu quả khoa học và công nghệ không nằm ở số lượng đề tài hay báo cáo được thực hiện, mà ở những công nghệ Việt Nam làm chủ, sản phẩm tạo ra và năng lực quốc gia được hình thành.

Tại hội nghị, ông Trần Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, cho rằng triển khai Nghị quyết 20-NQ/TW cần gắn với Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Ông đề xuất chuyển từ nghiên cứu đơn ngành, đề tài riêng lẻ sang các chương trình liên ngành giải quyết bài toán lớn; từ dữ liệu phân tán sang hạ tầng dùng chung và từng bước làm chủ công nghệ biển chiến lược.

Dữ liệu từ vệ tinh, tàu nghiên cứu, phao quan trắc, radar biển và robot dưới nước cần được tích hợp để phát triển mô hình dự báo, bản đồ số, trí tuệ nhân tạo và tiến tới xây dựng bản sao số đại dương.

Từ góc độ địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Thanh Hà đề xuất Trung ương hỗ trợ đầu tư hạ tầng nghiên cứu đại dương dùng chung, gồm tàu nghiên cứu biển sâu, phòng thí nghiệm trọng điểm và mạng lưới quan trắc thông minh.

Khánh Hòa cũng kiến nghị Bộ KH&CN xem xét đưa Trung tâm nghiên cứu quốc gia về công nghệ đại dương tại địa phương vào quy hoạch hệ thống trung tâm, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về công nghệ chiến lược.

Các đề xuất tại hội thảo hướng đến xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu biển kết nối dữ liệu, công nghệ, nhân lực và doanh nghiệp, tạo nền tảng nâng cao năng lực làm chủ công nghệ và phát triển kinh tế biển bền vững.