Sau nhiều ngày hàng trăm container sầu riêng ùn ứ tại Đồng Nai do quá tải kiểm nghiệm, nhiều doanh nghiệp phải tạm ngừng thu mua, vấn đề của ngành sầu riêng không còn chỉ là chuyện giá rớt hay khó bán.
Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản đảm bảo mục tiêu tăng trưởng năm 2026 diễn ra sáng 8/5 tại TP.HCM, lãnh đạo Chính phủ, bộ ngành và địa phương chỉ ra những “điểm nghẽn” của ngành sầu riêng Việt Nam, từ quá tải kiểm nghiệm, quản lý mã số vùng trồng lỏng lẻo cho tới nguy cơ mất uy tín trên thị trường quốc tế vì dư lượng cadimi.
Tháo gỡ điểm nghẽn
Phát biểu tại hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết báo chí và dư luận thời gian qua phản ánh rất nhiều về tình trạng sầu riêng ùn ứ do nghẽn kiểm nghiệm.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản sáng 8/5.
Theo Phó Thủ tướng, hiện công tác kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc đã được phân cấp hoàn toàn về cho các địa phương quản lý. Các bộ ngành không còn trực tiếp thực hiện các khâu này như trước. Vì vậy, lãnh đạo các tỉnh phải xác định đây là nhiệm vụ của địa phương mình và chủ động xử lý các điểm nghẽn tại chỗ.
Ông cũng yêu cầu các địa phương phải rà soát lại quy trình kiểm nghiệm, siết chặt việc cấp mã số vùng trồng và tăng cường thanh tra, kiểm tra để xử lý các hành vi gian lận thương mại, giả mạo xuất xứ.
Ngoài ra, cần đẩy mạnh liên thông dữ liệu số để phục vụ việc truy xuất nguồn gốc và cấp mã số vùng trồng nhanh chóng, chính xác hơn.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần theo dõi sát, nhắc nhở nghiêm túc những địa phương làm chưa tốt công tác kiểm nghiệm và quản lý mã số vùng trồng; đồng thời tăng cường thanh tra, xử lý nghiêm các hành vi gây khó dễ trong thủ tục hành chính và siết chặt kỷ luật trong quản lý chất lượng nông sản xuất khẩu.
Các lô sầu riêng xuất khẩu được kiểm tra kỹ lưỡng.
Tại hội nghị, ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho rằng hoạt động xuất khẩu hiện nay bị tắc nghẽn nghiêm trọng do năng lực kiểm nghiệm trong nước không đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Theo ông Tùng, để xuất khẩu, tất cả lô hàng đều bắt buộc phải qua kiểm nghiệm để được cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn. Tuy nhiên, nhiều cơ sở kiểm nghiệm hiện không đủ điều kiện thực hiện hoặc e ngại nhận mẫu.
“Hàng hóa rất lớn nhưng không thông quan được vì thiếu năng lực kiểm nghiệm”, ông Tùng nói.
Ông cho biết một số phòng kiểm nghiệm dù đã được triển khai nhưng vẫn tồn tại nhiều vướng mắc chưa xử lý triệt để. Theo đại diện Vinafruit, rủi ro lớn nhất hiện nay không chỉ là ùn hàng mà là nguy cơ ảnh hưởng uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Đồng thời cảnh báo nếu công tác truy xuất nguồn gốc và truyền thông không được làm tốt, chỉ cần một lô hàng có dư lượng vượt ngưỡng bị phát hiện thì hàng Việt Nam có thể bị đánh giá thiếu an toàn.
Để tháo gỡ khó khăn, ông Tùng kiến nghị nâng cao năng lực các cơ quan kiểm nghiệm để trả kết quả nhanh và chính xác hơn, đồng thời phải kiểm soát chặt mã số vùng trồng và tăng cường hậu kiểm để chấm dứt tình trạng hàng xuất khẩu còn tồn dư chất cấm vượt quy định.
Tại hội nghị, ông Nguyễn Phước Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cũng thừa nhận việc quản lý mã số vùng trồng ở một số nơi thời gian qua chưa hiệu quả.
Theo ông Thiện, khi Trung Quốc nâng cao tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng, những bất cập trong tập quán canh tác truyền thống bắt đầu bộc lộ rõ hơn.
Hiện nhiều doanh nghiệp đang gom hàng từ nhiều vùng trồng khác nhau vào cùng một container. Khi phát hiện dư lượng không đạt chuẩn, toàn bộ lô hàng và cả phòng kiểm nghiệm thực hiện lô hàng đó đều bị liên đới trách nhiệm.
“Điều này khiến nhiều đơn vị kiểm nghiệm e ngại nhận hàng. Các phòng kiểm nghiệm bị quá tải hoặc đóng cửa cũng vì áp lực này”, ông Thiện nói.
Nhiều vấn đề nóng của ngành sầu riêng như cadimi, mã số vùng trồng và ùn tắc kiểm nghiệm được nêu tại hội nghị.
Theo lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp, tỉnh sẽ rà soát lại toàn bộ mã số vùng trồng ngay trong tuần tới và kiên quyết thu hồi các mã số không thực hiện đúng quy định.
Địa phương này cũng sẽ xử lý tình trạng doanh nghiệp chỉ có mã vùng trồng “trên danh nghĩa” nhưng vẫn đưa hàng đi xuất khẩu không đúng quy định. Cùng với đó, tỉnh sẽ thực hiện phanh vùng các khu vực có nguy cơ nhiễm cadimi để hỗ trợ quy trình cải tạo đất.
Đề xuất lập “phác đồ” cải tạo đất
Tại hội nghị, lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp cũng đưa ra đề xuất xây dựng đề án cải tạo đất dài hạn nhằm xử lý nguy cơ ô nhiễm cadimi.
Theo ông Nguyễn Phước Thiện, tỉnh đang nghiên cứu mô hình của Hàn Quốc, trong đó xây dựng một trung tâm tích hợp có chức năng xét nghiệm mẫu đất định kỳ.
Người dân sẽ gửi mẫu đất đến kiểm tra, sau đó ngành chức năng đưa ra “phác đồ” cải tạo cụ thể cho từng loại cây trồng. Mục tiêu của mô hình là kiểm soát chất lượng đất ngay từ đầu thay vì chỉ xử lý khi hàng hóa bị cảnh báo.
Đồng Tháp dự kiến sử dụng nguồn vốn khoa học công nghệ (3% theo Nghị quyết 57) và mong muốn Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ để tỉnh làm thí điểm mô hình này.
Sầu riêng tại nhiều tỉnh miền Tây đang trong chính vụ nhưng đầu ra gặp khó do ách tắc khâu kiểm nghiệm xuất khẩu.
Ngoài ra, lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp cũng kiến nghị Bộ Nông nghiệp làm việc với phía nước bạn để công nhận thêm các phòng kiểm nghiệm của Việt Nam nhằm giảm áp lực ùn tắc hiện nay.
Một đề xuất đáng chú ý khác là cấp mã riêng cho từng loại trái cây hoặc từng khu vực trong cùng container để truy xuất chính xác nơi vi phạm, tránh tình trạng đóng cửa hàng loạt khi có một lô hàng gặp vấn đề.
Cũng tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết giải pháp ưu tiên hiện nay là tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp và hiệp hội xuất khẩu.
Theo ông Hưng, Bộ đã có văn bản yêu cầu chủ tịch UBND các tỉnh chỉ đạo các đơn vị kiểm định không được phép từ chối yêu cầu kiểm nghiệm của doanh nghiệp. Bộ sẽ xây dựng phương án quản lý nhà nước về kiểm định chất lượng để đảm bảo phân công rõ ràng, tránh tình trạng ùn tắc.
Ông cũng nhấn mạnh việc phát triển bền vững ngành sầu riêng phải dựa trên chất lượng sản phẩm và vùng nguyên liệu đạt chuẩn.
Theo ông, cần tránh tình trạng cấp mã vùng trồng tràn lan, đặc biệt với sầu riêng. “Phải thực hiện chuyển đổi số mạnh mẽ để truy xuất nguồn gốc xuyên suốt từ trồng, chế biến, đóng gói đến xuất khẩu”, ông nói.
Nhiều nhà vườn phải mang sầu riêng ra bán ven đường khi thương lái giảm thu mua, giá liên tục lao dốc.
Về vấn đề cadimi, Thứ trưởng cho rằng đây là tồn dư sâu trong đất hoặc nguồn nước chứ không phải do nông dân cố tình đưa vào trong quá trình canh tác. Do đó, giải pháp lâu dài phải là nghiên cứu cải tạo đất, thay đổi biện pháp canh tác, kiểm soát giống, phân bón và quy trình chăm sóc.
Sau giai đoạn tăng trưởng nóng, các vấn đề về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và kiểm soát tồn dư bắt đầu trở thành điều kiện sống còn để giữ thị trường xuất khẩu.
Việc tháo gỡ ùn tắc trước mắt là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là xây dựng lại một hệ thống sản xuất và kiểm soát chất lượng đủ chặt để sầu riêng Việt Nam có thể đi đường dài trên thị trường quốc tế.
Bình luận