Nếu như cách đây khoảng 2 tháng, giá sầu riêng Ri6 thu mua tại kho là hơn 100.000 đồng/kg thì hiện nay giá đã giảm còn 40.000 - 45.000 đồng/kg.
Tại các tỉnh miền Tây, sầu riêng Ri6 đang vào mùa nhưng giá lại đang lao dốc không phanh. Giá mua xô tại vườn chỉ quanh mức 25.000 đồng/kg.
Đáng chú ý, câu chuyện không chỉ dừng ở cung - cầu thị trường, mà còn bị phủ bóng bởi nỗi lo dư lượng cadimi, khiến hoạt động thu mua, xuất khẩu ách tắc và tạo cơ hội cho tình trạng ép giá diễn ra.
Giá mua xô chỉ còn 20.000 - 30.000 đồng/kg
Những ngày này, nhiều nhà vườn trồng sầu riêng tại Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ… rơi vào tình trạng “tiến thoái lưỡng nan” khi giá bán thực tế lao dốc mạnh so với mức đã ký kết trước đó với thương lái.
Ông Đỗ Thái Hùng (xã Ngũ Hiệp, tỉnh Đồng Tháp) bức xúc: “Hợp đồng đã ký rồi nhưng giờ họ yêu cầu giảm thì mới cắt, còn không thì bỏ cọc. Chúng tôi rất ấm ức khi họ nói do cadimi mà không biết có thật hay không”.
Giá sầu riêng Ri6 mua xô tại vườn hiện chỉ dao động 20.000 - 30.000 đồng/kg,
Theo ông Hùng, với mức giá hiện nay dưới 30.000 đồng/kg, người trồng gần như chắc chắn thua lỗ. Trong bối cảnh chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nhân công đều tăng cao, mức giá hòa vốn phải từ 40.000 đồng/kg trở lên.
Thực tế tại nhiều vùng trồng cho thấy, không ít nhà vườn đã ký hợp đồng bán sầu riêng với giá 45.000 - 50.000 đồng/kg từ trước, nhưng khi đến kỳ thu hoạch, thương lái lại trì hoãn hoặc yêu cầu giảm giá sâu. Nếu không chấp nhận, trái sẽ bị “ngâm” trên cây, rụng hoặc làm suy kiệt cây trồng.
Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, cho biết giá sầu riêng Ri6 hiện ở mức rất thấp.
Theo đó, giá mua xô tại vườn dao động 20.000 - 30.000 đồng/kg, ngay cả hàng đẹp cũng khó vượt mốc 30.000 đồng/kg. Với mức giá này, phần lớn nhà vườn bị thua lỗ. Chi phí đầu tư cao trong khi đầu ra bấp bênh khiến lợi nhuận ở mức âm.
Ở một số khu vực khác như Tây Ninh, giá sầu riêng Ri6 có nhỉnh hơn từ 5.000 - 10.000 đồng/kg nhờ chất lượng tốt hơn, nhưng vẫn chưa đủ để tạo ra lợi nhuận ổn định cho người trồng.
Trong khi đó, giống sầu riêng Monthong (Thái) vẫn giữ được giá cao, dao động khoảng 70.000 đồng/kg (mua xô) và có thể lên tới 90.000 - 100.000 đồng/kg đối với hàng loại A. Sự chênh lệch này càng làm nổi bật sự tụt dốc của sầu riêng Ri6.
Thương lái thu mua cầm chừng, trì hoãn giao dịch với lý do khó xuất khẩu và lo ngại dư lượng cadimi.
Theo ông Võ Tấn Lợi, thương lái thường viện dẫn nhiều lý do như hàng bị tắc biên hoặc nghi nhiễm cadimi để buộc nhà vườn hạ giá. Trong nhiều trường hợp, dù đã ký hợp đồng trước đó với giá cao, họ vẫn không thực hiện thu mua đúng cam kết.
Thay vào đó, thương lái kéo dài thời gian, khiến trái chín quá hoặc rụng, buộc nông dân phải chấp nhận bán rẻ để giảm thiệt hại. Đây là tình trạng diễn ra phổ biến trong bối cảnh thị trường biến động mạnh.
“Bóng ma” cadimi làm tê liệt chuỗi thu mua
Yếu tố khiến thị trường thêm rối loạn chính là vấn đề kiểm định dư lượng cadimi.
Bà Đặng Thị Thúy Nga, Giám đốc HTX Xuân Định (Đồng Nai), cho biết giá sầu riêng tại khu vực này cũng đang giảm nhanh. Chỉ khoảng 10 ngày trước, giá mua xô tại vườn còn ở mức 38.000 - 40.000 đồng/kg, nhưng hiện đã xuống còn 27.000 - 33.000 đồng/kg.
“Hiện các phòng test gần như đóng cửa hoặc hoạt động rất hạn chế. Do không test được nên thương lái không dám đi cắt, kho cũng ngưng mua để tránh rủi ro”, bà Nga nói.
Theo bà, một số thương lái không trực tiếp báo giá thấp mà trì hoãn thu mua với lý do kho ngừng đóng hàng, nhằm tránh gây phản ứng từ phía nhà vườn.
Tình trạng này khiến chuỗi cung ứng bị “đóng băng”, nông dân không bán được hàng, thương lái không dám thu mua, doanh nghiệp không thể xuất khẩu.
Nhà vườn neo sầu riêng trên cây chờ giá nhích lên, nhưng việc kéo dài thời gian thu hoạch tiềm ẩn rủi ro rụng trái, giảm chất lượng và ảnh hưởng sức cây.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhận định giá Ri6 giảm sâu là hệ quả của nhiều yếu tố cộng hưởng.
“Thời điểm này, sầu riêng miền Tây của Việt Nam trùng với chính vụ của Thái Lan. Họ có sản lượng rất lớn, chất lượng ổn định và đặc biệt là thương hiệu mạnh với giống Monthong”, ông Nguyên nói.
Theo ông Nguyên, người tiêu dùng Trung Quốc hiện ưu tiên sầu riêng Thái Lan do dễ bán hơn, trong khi Ri6 của Việt Nam bị đánh giá thấp hơn về chất lượng. Có thời điểm, giá Ri6 chỉ bằng một nửa so với Monthong.
Ngoài ra, áp lực về sản lượng cũng rất lớn. Thái Lan có thể xuất khẩu tới 1.500 container sầu riêng/ngày trong cao điểm, trong khi Việt Nam chỉ đạt khoảng 100 container/ngày. Sự chênh lệch này khiến hàng Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong cạnh tranh.
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là vấn đề kiểm định cadimi. Ông Đặng Phúc Nguyên cho biết phía Trung Quốc đã cảnh báo về tình trạng dư lượng cadimi trong sầu riêng Việt Nam và có thể rút giấy phép nếu không được kiểm soát.
Sầu riêng sau thu hoạch không thể xuất đi do vướng khâu kiểm định, nhiều doanh nghiệp phải tạm ngưng thu mua để tránh rủi ro.
Trước áp lực này, các phòng thí nghiệm trong nước trở nên thận trọng hơn, hoạt động cầm chừng để tránh rủi ro pháp lý. Việc lấy mẫu không thể làm đại trà, dẫn đến quá tải và trì trệ trong xuất khẩu. Hệ quả là hàng hóa bị ùn ứ, doanh nghiệp không dám thu mua, kéo theo giá trong nước giảm sâu.
Dù gặp khó khăn đầu năm, ông Nguyên vẫn đánh giá kim ngạch xuất khẩu sầu riêng năm nay có thể đạt trên 4 tỷ USD, cao hơn năm ngoái.
Đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, nước ta có lợi thế trong quý II, quý III, khi Thái Lan hết chính vụ. Đây là thời điểm các vùng Đông Nam Bộ và Tây Nguyên bước vào mùa thu hoạch, với tỷ lệ lớn là giống Monthong phù hợp thị hiếu thị trường Trung Quốc.
Bên cạnh đó, sản phẩm từ các vùng này được đánh giá ít rủi ro về cadimi hơn, giúp quá trình xuất khẩu thuận lợi.
Trong lúc chờ đợi thị trường hồi phục, người trồng sầu riêng vẫn phải gồng mình vượt qua giai đoạn khó khăn. Giá rớt sâu, hợp đồng bị phá vỡ, chuỗi tiêu thụ ách tắc và những nghi ngại về cadimi đang tạo thành “cơn bão kép” đè nặng lên vai nông dân.
Câu chuyện của sầu riêng Ri6 không chỉ là bài toán giá cả, mà còn là lời cảnh báo về sự phụ thuộc vào thị trường, giống cây trồng và những nút thắt trong quản lý chất lượng.
Nếu không có giải pháp đồng bộ, “bóng ma” cadimi và vòng luẩn quẩn được mùa - mất giá có thể sẽ còn ám ảnh người trồng sầu riêng trong nhiều mùa vụ tới.
Tái cấu trúc ngành sầu riêng
Từ thực tế hiện nay, các chuyên gia cho rằng ngành sầu riêng Việt Nam cần những giải pháp căn cơ để phát triển bền vững. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, cần thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ lớn là cải tạo giống và cải tạo đất.
Việc chuyển đổi sang các giống chất lượng cao, phù hợp thị hiếu thị trường như Monthong là cần thiết, nhưng sẽ mất 5 - 6 năm mới cho thu hoạch. Song song đó, cần xử lý triệt để vấn đề đất nhiễm cadimi để đảm bảo tiêu chuẩn xuất khẩu.
Ngoài ra, việc xây dựng hệ thống kiểm định minh bạch, ổn định và nâng cao chất lượng sản phẩm cũng là yếu tố then chốt để tránh lặp lại tình trạng “được mùa rớt giá”.
Bình luận