Học sinh hỏi AI thay vì thầy cô: Giáo viên cần thay đổi ra sao?

Tại phiên thảo luận trong khuôn khổ Hội nghị Quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số 2026 mới đây, ông Tạ Ngọc Trí, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ GD&ĐT) cho hay, hệ thống giáo dục phổ thông Việt Nam hiện có 18,7 triệu học sinh, 26.408 trường học và 884.764 giáo viên.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng hiện diện trong giáo dục, công nghệ này được kỳ vọng hỗ trợ cá nhân hóa việc học, giảm áp lực công việc và mở ra những cách tiếp cận mới, thay đổi cách giảng dạy của giáo viên phổ thông.

Việc ứng dụng AI cũng đặt ra câu hỏi về vai trò của giáo viên, năng lực sử dụng công nghệ và điều kiện để các trường phổ thông triển khai hiệu quả.

AI giúp giáo viên nhận diện điểm yếu của từng học sinh

Đề cập đến ứng dụng AI trong giáo dục phổ thông, TS. Christopher McCormick, Chuyên gia cao cấp chiến lược học thuật của Efekta (Vương quốc Anh) nhấn mạnh: “AI có thể giúp giáo viên hiểu rõ hơn năng lực của từng học sinh, theo dõi sự tiến bộ trong các kỹ năng và xác định chính xác nội dung cần tập trung giảng dạy”.

Trong quá trình học tiếng Anh, chẳng hạn, công nghệ có thể cung cấp thông tin về sự tiến bộ của học sinh ở từng kỹ năng, giúp giáo viên nhận diện những nội dung các em còn hạn chế để điều chỉnh hoạt động dạy học.

AI cũng có thể hỗ trợ xử lý các bài tập lặp đi lặp lại với khối lượng lớn. Nhờ đó, giáo viên có thêm thời gian tập trung vào chuyên môn, sáng tạo và tích hợp các hoạt động trong bài giảng. Những khả năng này cho thấy AI không chỉ là công cụ để học sinh tra cứu thông tin hay tìm lời giải, mà còn có thể hỗ trợ giáo viên trong việc theo dõi quá trình học tập và tổ chức dạy học phù hợp hơn với từng đối tượng.

Dù vậy, hiệu quả ứng dụng công nghệ còn phụ thuộc vào cách lựa chọn công cụ, năng lực sử dụng của giáo viên và điều kiện triển khai tại mỗi trường học.

Giáo viên lo học sinh tìm đến ChatGPT thay vì hỏi thầy cô

Thực tế, sự phát triển nhanh chóng của AI cũng khiến bộ phận giáo viên băn khoăn về vai trò của mình trong lớp học.

Ông Will Polese, Phó Chủ tịch Công ty Elsa Speak, chia sẻ rằng nhiều giáo viên lâu năm lo lắng khi chứng kiến học sinh chỉ mất vài giây sử dụng AI để tìm lời giải một bài toán hoặc tạo ra bài văn mẫu, trong khi giáo viên phải mất hàng giờ chuẩn bị giáo án.

“Tâm lý lo học sinh tìm đến ChatGPT, Gemini hoặc các phần mềm thông minh thay vì hỏi giáo viên đang xuất hiện tại nhiều trường học”, ông nói.

Đồng quan điểm, TS. Jussi Pekka Jarvinen, Giám đốc Chương trình Eduten, nền tảng toán học thông minh đến từ Phần Lan, cho rằng sự lo lắng của giáo viên xuất phát một phần từ việc họ chưa được định hướng đầy đủ về bản chất của công nghệ.

Theo ông Jarvinen, AI và các nền tảng công nghệ có thể xử lý dữ liệu, nhưng không thể thay thế sự kết nối mang tính nhân văn, khả năng thấu hiểu tâm lý, ánh mắt động viên hay lời khen đúng lúc dành cho học trò.

Quan điểm này nhấn mạnh rằng, dù AI có thể hỗ trợ nhiều khâu trong dạy học, vai trò của giáo viên vẫn không chỉ nằm ở việc truyền đạt kiến thức. Sự tương tác, khả năng nhận biết cảm xúc và việc đồng hành với học sinh vẫn là những yếu tố quan trọng trong môi trường giáo dục. Còn ông Will Polese cho rằng AI không được tạo ra để thay thế giáo viên, mà là công cụ hỗ trợ, giúp giải phóng thầy cô khỏi áp lực công việc và nâng cao hiệu quả giảng dạy.

Muốn giáo viên làm chủ AI, nhà trường phải đồng hành

Bà Hoàng Thị Mận, Hiệu trưởng Trường Liên cấp Newton, cho rằng công nghệ và AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế trái tim, trí tuệ và tình yêu thương của người thầy. Theo bà, giáo viên cần thay đổi tư duy, chủ động làm chủ AI để giảm tải áp lực công việc, dành thêm thời gian cho những bài giảng sáng tạo và sự kết nối với học sinh.

Bà cũng nhấn mạnh mong muốn đưa việc ứng dụng AI và công nghệ trở thành hoạt động bình thường hằng ngày của giáo viên, từ chuẩn bị bài giảng đến xử lý các công việc thường nhật. Khi công nghệ trở thành một kỹ năng tự nhiên, giáo viên sẽ giảm tâm lý lo ngại bị AI thay thế.

Từ phân tích của các chuyên gia, ông Tạ Ngọc Trí lưu ý, để giáo viên không rơi vào tâm lý phòng thủ trước công nghệ, vai trò đồng hành của cơ quan quản lý và ban giám hiệu nhà trường được đặt ra như một yếu tố quan trọng. Việc đưa công nghệ vào lớp học phải được tính toán sao cho phù hợp với thực tế giảng dạy.

“Công nghệ chỉ là phương tiện, trong khi phát triển nguồn nhân lực và lắng nghe giáo viên là những yêu cầu quan trọng của quá trình chuyển đổi số”, ông lưu ý.