Chủ tịch Quốc hội: Quy định cơ chế bảo vệ nhà khoa học dám đột phá công nghệ

Nhiệm vụ trên được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn được ra khi kết luận cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường về nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và nhiệm kỳ 2026-2031, sáng 25/5.

Nhắc đến việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước vừa họp về chiến lược phát triển công nghệ lượng tử, Chủ tịch Quốc hội cho rằng Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cần rà soát lại các luật, nghị quyết đã ban hành để xem đã có nội dung nào đề cập đến lĩnh vực công nghệ lượng tử hay chưa, nếu có thì ở mức độ nào.

"Nếu chưa có, thời gian tới phải phối hợp với Chính phủ để nghiên cứu, đề xuất chính sách phát triển lĩnh vực này", Chủ tịch Quốc hội nói.

Theo Chủ tịch Quốc hội, trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Ủy ban phải có tư duy đi tắt, đón đầu. Không chỉ ban hành chính sách, mà còn phải giám sát xem chính sách đó được thực hiện như thế nào, có trúng không, có đúng không, có hiệu quả không.

Về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị hoàn thiện thể chế khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp luật.

"Chỉ rõ các quy định nào mâu thuẫn, chồng chéo, lỗi thời, không còn phù hợp thì phải đề xuất sửa ngay, không để kéo dài. Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu, phối hợp hoàn thiện các dự án luật trọng điểm liên quan đến công nghệ số, kinh tế số, đổi mới sáng tạo", Chủ tịch Quốc hội nói.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, pháp luật phải quy định cơ chế bảo vệ cán bộ, nhà khoa học dám nghĩ, dám làm, dám đột phá công nghệ; cắt giảm tối đa các thủ tục xét duyệt, nghiệm thu mang tính hành chính, quan liêu trong nghiên cứu khoa học.

Với lĩnh vực năng lượng, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu hoàn thiện thể chế năng lượng mới, năng lượng xanh; thiết lập hành lang pháp lý để thu hút dòng vốn tư nhân đầu tư vào hạ tầng truyền tải điện, lưu trữ năng lượng và phát triển các nguồn năng lượng xanh, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường sẽ chủ trì thẩm tra 7 dự án luật được trình tại Kỳ họp thứ 2, gồm: Luật Điện lực, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo sửa đổi.

Nhận định đây đều là những dự án quan trọng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban chuyển mạnh từ "thẩm tra hồ sơ” sang "thẩm tra chính sách, tham mưu chiến lược".

Báo cáo thẩm tra phải dựa trên phân tích chính sách, dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo rủi ro; giảm mô tả, tăng phân tích; giảm kể việc, tăng kiến nghị chính sách. Cần chủ động trong khảo sát, nghiên cứu; công tâm, vô tư, khách quan, phối hợp chặt với Chính phủ để đánh giá tác động, thẩm tra, đảm bảo hiệu quả, chất lượng.

"Nếu chờ Chính phủ gửi hồ sơ sang rồi mới xem xét, thẩm tra thì thời gian không cho phép, chất lượng cũng khó cao. Phải đổi mới cách nghĩ, cách làm, vì cái chung. Mục tiêu cuối cùng là tháo gỡ điểm nghẽn. Tháo gỡ cho ai? Là tháo gỡ cho doanh nghiệp và người dân, để đất nước phát triển, để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, muốn giám sát đúng, giám sát trúng thì phải có chương trình giám sát cụ thể theo quý, theo tháng, theo năm; đồng thời phải có cơ chế giám sát thường xuyên đối với những vấn đề cần theo dõi liên tục.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu giám sát đối với các dự án phát triển hạ tầng chiến lược. Để phát triển đất nước, Việt Nam phải phát triển đường sắt tốc độ cao, đường sắt nội thị, đường sắt kết nối các vùng. Nhưng phát triển theo định mức nào, tiêu chuẩn nào, công nghệ gì thì Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phải thực hiện chức năng giám sát.

"Ủy ban không làm thay công việc của Chính phủ, nhưng phải giám sát để bảo đảm các chủ trương, chính sách được thực hiện đúng hướng, hiệu quả", Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường không được phép đi sau thực tiễn, làm gì cũng phải đi đầu. Mỗi thành viên Ủy ban phải mang tư duy biện chứng của nhà khoa học, nhưng đồng thời phải có tinh thần dấn thân, quyết liệt của người kiến tạo chính sách; quyết tâm đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lượng trở thành đôi cánh đưa đất nước vững vàng bước vào kỷ nguyên phát triển mới.