Bữa ăn bán trú Hà Nội: Quy trình chặt, vì sao vẫn xảy ra sự cố?

Bữa ăn bán trú tưởng như là quy trình rất rõ: nhà cung cấp chuẩn bị thực phẩm, chế biến, vận chuyển đến trường, nhà trường tiếp nhận, kiểm tra, chia suất và tổ chức cho học sinh ăn. Thế nhưng chỉ cần một khâu trục trặc, cả chuỗi lập tức bị ảnh hưởng.

Những ngày đầu tháng 9, tại một số trường ở Hà Nội, vấn đề không nằm ở việc thiếu quy định mà bộc lộ ngay trong vận hành. Tại Trường Tiểu học Trung Giã, sau phản ánh của phụ huynh, nhà trường kiểm tra và ghi nhận suất ăn được giao muộn. Ở điểm trường An Lạc, học sinh phải chờ đến khoảng 12h mới được ăn, ảnh hưởng cả thời gian nghỉ trưa, nhất là học sinh lớp 1, lớp 2.

Nhà trường cũng ghi nhận bất cập trong việc đóng khay, dụng cụ chia thức ăn và chất lượng bữa ăn. Sau khi lập biên bản, báo cáo chính quyền địa phương, đơn vị cung cấp bị dừng và trường tạm ngừng bán trú để tìm nhà cung cấp thay thế.

Tại Trường THCS Kim Bài, suất ăn cũng được giao muộn trong hai ngày 7 và 8/9. Trong lúc chờ cơm, nhà trường phải mua bánh mì, sữa cho học sinh. Đơn vị cung cấp sau đó nhận trách nhiệm và rút khỏi việc cung cấp suất ăn. Tại Trường Tiểu học Ngọc Lâm, phụ huynh phản ánh học sinh phải chờ đến khoảng 12h30 mới có cơm. Nhà trường sau đó thống nhất thay đổi đơn vị cung cấp.

Điểm chung có thể thấy ở các vụ việc là vấn đề không hẳn nằm ở hồ sơ, quy trình hay thực đơn, mà bộc lộ khi đưa vào vận hành thực tế. Một nhà cung cấp có thể đáp ứng đầy đủ các yêu cầu ban đầu, nhưng khi cùng lúc phục vụ nhiều trường, nhiều điểm trường, những yếu tố như nhân lực, phương tiện, khoảng cách vận chuyển và khả năng giao hàng đúng giờ lại trở thành mắt xích quyết định chất lượng bữa ăn.

Nói cách khác, câu hỏi không chỉ là “nhà cung cấp có đủ điều kiện hay không?”, mà phải là “nhà cung cấp có đủ năng lực để làm đúng trong điều kiện thực tế của trường này hay không?”

Từ hồ sơ đến suất ăn: Năng lực mới là vấn đề

Bán trú là một chuỗi công việc diễn ra mỗi ngày. Thực phẩm phải đến đúng thời gian, đúng số lượng; món ăn phải đúng thực đơn; suất ăn phải đủ định lượng; việc tiếp nhận phải được kiểm tra; học sinh phải được ăn đúng giờ. Nếu một mắt xích chậm, những khâu phía sau gần như không còn thời gian để xoay xở.

Từ thực tế tổ chức bán trú tại Trường THCS Giảng Võ, cô Tô Thị Hải Yến, Hiệu trưởng nhà trường, cho rằng nguyên tắc quan trọng hàng đầu là phải đáp ứng đầy đủ và thực hiện nghiêm túc các quy định, các bước đã được quy định trong tổ chức bữa ăn bán trú.

Theo cô Yến, người quản lý phải cẩn thận, chi tiết và sát sao với từng công việc. Đội ngũ chăm sóc học sinh cũng phải được tập huấn, kiểm tra về y tế. Đây là những yêu cầu tưởng như rất cơ bản nhưng theo cô lại quyết định trực tiếp đến việc một quy trình có được thực hiện nghiêm túc hay không.

Trường THCS Giảng Võ đã duy trì cách làm này trong nhiều năm và chưa để xảy ra sự cố đáng tiếc. Dù năm nay số lượng học sinh trên 5.000, lại được phân bổ tại ba điểm trường, cô Yến cho rằng nếu bộ máy được vận hành trên những nguyên tắc rõ ràng, với tinh thần nghiêm túc, thận trọng và tôn trọng quy định thì vẫn có thể bảo đảm an toàn.

Một điểm cô Yến đặc biệt nhấn mạnh là sự đồng hành của phụ huynh. Theo cô, phụ huynh sẵn sàng cùng nhà trường tham gia kiểm tra, giám sát các khâu trong quá trình tổ chức bữa ăn bán trú. Sự tham gia này tạo thêm một lớp giám sát và góp phần bảo đảm an toàn bữa ăn học đường. Đáng chú ý, về lựa chọn đơn vị cung cấp, cô Yến cho biết năm nay nhà trường không trực tiếp tham gia mà việc này thuộc trách nhiệm của UBND phường, trên cơ sở các tiêu chí được UBND thành phố quy định.

Như vậy, trách nhiệm của nhà trường không thể chỉ nhìn ở khâu “chọn nhà cung cấp”. Khi đơn vị đã được lựa chọn, nhà trường vẫn phải kiểm tra việc giao nhận, số lượng, chất lượng, thực đơn, thời gian giao hàng và tổ chức bữa ăn cho học sinh. Đây chính là khâu quyết định một quy trình trên giấy có trở thành bữa ăn thực tế an toàn, đủ chất và đúng giờ hay không.

Còn PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, chuyên gia công nghệ thực phẩm cũng cho rằng việc giám sát phải được thực hiện thường xuyên, có sự tham gia của cơ quan quản lý, nhà trường và phụ huynh, từ lựa chọn, tiếp nhận thực phẩm đến chế biến và chia suất. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều trường không có bếp ăn và phải nhận suất ăn chế biến sẵn từ bên ngoài. Khi đó, khoảng cách giữa nơi chế biến và nơi học sinh ăn trở thành một mắt xích cần được kiểm soát chặt hơn.

Từ các sự cố bữa ăn bán trú gây bức xúc, ngày 9/9, Sở GD&ĐT Hà Nội yêu cầu các trường và địa phương rà soát toàn bộ phương án tổ chức bữa ăn, trong đó đặc biệt kiểm tra năng lực cung ứng thực tế của nhà thầu, nhân lực, phương tiện, khoảng cách và khả năng giao hàng đúng giờ. Sở cũng yêu cầu người đứng đầu cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý, kiểm tra, giám sát bữa ăn; tăng cường công khai để đại diện cha mẹ học sinh tham gia giám sát. Nếu nhà cung cấp không đáp ứng yêu cầu, các đơn vị có thể dừng hợp đồng, thay thế để bảo đảm quyền lợi học sinh.

Hậu kiểm phải bắt đầu từ khay cơm của học sinh

Những phản ánh đầu năm học cho thấy một thực tế: phụ huynh có thể biết thực đơn, biết giá suất ăn, thậm chí nhìn thấy hình ảnh bữa ăn, nhưng những thông tin đó chưa chắc phản ánh đầy đủ chất lượng của bữa ăn nếu không có kiểm tra thực tế.

Một suất ăn có thể đúng tên món nhưng khẩu phần chưa chắc đúng định lượng. Một đơn vị có thể có đủ phương tiện vận chuyển nhưng chưa chắc bảo đảm giao đúng giờ cho nhiều điểm trường. Một hợp đồng có thể quy định đầy đủ nhưng nếu việc kiểm tra sau đó chỉ dừng ở hồ sơ thì khó phát hiện những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện.

Bởi vậy, sau những sự việc vừa qua, điều cần thiết không chỉ là rà soát lại quy trình lựa chọn nhà cung cấp mà còn phải kiểm tra năng lực thực tế và khả năng thực hiện hợp đồng hằng ngày. Sở GD&ĐT Hà Nội cũng yêu cầu các trường đối chiếu bữa ăn thực tế với thực đơn và thỏa thuận đã thống nhất; kiểm tra nguồn gốc, số lượng, định lượng, chất lượng cảm quan, thời gian vận chuyển và bảo quản. Những nhà cung cấp không bảo đảm chất lượng, số lượng, thời gian giao hàng hoặc không khắc phục được vi phạm có thể bị thay thế.

Với phụ huynh, giám sát cũng không nên chỉ dừng ở việc nhìn vào một khay cơm được chụp ảnh. Họ cần biết nhà trường đang tổ chức bán trú theo mô hình nào, đơn vị nào cung cấp, ai chịu trách nhiệm kiểm tra khi nhận thực phẩm, cách xử lý thế nào nếu suất ăn không đúng cam kết và phụ huynh có thể tham gia giám sát ở những khâu nào.

Nhìn từ những vụ việc đầu năm học, điều phụ huynh cần không phải thêm một quy trình thật dài, mà là một quy trình được thực hiện thật.

Bởi cuối cùng, thước đo của việc quản lý bữa ăn bán trú không nằm ở số lượng văn bản hay hồ sơ nhà cung cấp, mà nằm ở những điều rất cụ thể: học sinh có được ăn đúng giờ, đủ khẩu phần, đúng thực đơn và bảo đảm an toàn hay không.

“Bữa ăn học đường không chỉ liên quan đến sức khỏe thể chất mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của phụ huynh và học sinh. Công tác bán trú cần được coi là một phần quan trọng của hoạt động giáo dục, với quy trình kiểm soát chặt chẽ từ lựa chọn nhà cung cấp đến lưu mẫu thực phẩm và sự tham gia giám sát của nhiều bên”, PGS.TS Trần Thành Nam chuyên gia tâm lý giáo dục.