Tự ứng cử ĐBQH: Thước đo độ mở của nền dân chủ

Theo kế hoạch, bầu cử Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) khóa XVI sẽ diễn ra ngày 15/3, dự kiến công bố kết quả bầu cử sớm nhất ngày 22/3. Trong danh sách chính thức những người ứng cử ĐBQH khóa XVI hiện có 868 người, trong đó có 5 người tự ứng cử.

Tự ứng cử tạo sức cạnh tranh

Cũng như hàng chục triệu cử tri trên khắp cả nước, những ngày này, ông Phạm Phước - nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) hướng sự quan tâm đến sự kiện bầu cử - ngày hội non sông. Trước thềm diễn ra sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, nguyên lãnh đạo tỉnh Quảng Bình bày tỏ tâm đắc trước việc có 5 cá nhân tự ứng cử ĐBQH khóa XVI.

Theo ông Phước, đây không chỉ là một "điểm nhấn" về con số, mà là minh chứng sống động cho sự dân chủ trong cơ chế vận hành của Nhà nước pháp quyền.

"Có thể thấy Hiến pháp và pháp luật về bầu cử đã thực sự đi vào đời sống, tạo điều kiện để mọi công dân có đủ đức, đủ tài đều có cơ hội đóng góp cho địa phương, đất nước. Khi trong danh sách ứng cử viên có sự xuất hiện của những người tự ứng cử, điều đó không chỉ làm tăng tính thuyết phục mà còn làm tăng sự ủng hộ của cử tri đối với danh sách bầu cử chung các Đại biểu Quốc hội khoá mới" - ông Phước nói và phân tích thêm người tự ứng cử hay người được giới thiệu ứng cử ĐBQH phải đi qua những "cửa ải" như nhau: Từ hiệp thương, lấy ý kiến cử tri nơi cư trú đến việc thẩm định hồ sơ. Song, điều này góp phần phá vỡ tư duy "đóng khung" cơ cấu rập khuôn và tăng tính cạnh tranh vì mục tiêu lợi ích của nhân dân.

Sự có mặt của những người tự ứng cử buộc các ứng cử viên được giới thiệu phải nỗ lực hơn, chuẩn bị chương trình hành động sắc sảo, thực tế và hướng đến lợi ích của người dân hơn. Điều này giúp danh sách đại biểu không còn là một "bản danh sách định sẵn" mà là một cuộc đua tài, đua đức thực sự vì dân.

Ông Phước kỳ vọng: "5 người tự ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI chính là những đại diện cho tinh thần dân chủ hiện đại: Chủ động, trách nhiệm và thượng tôn pháp luật. Nếu trúng cử, họ cũng sẽ là một phần giúp Quốc hội trở thành tấm gương phản chiếu chính xác hơn ý chí của mọi tầng lớp nhân dân, để đóng góp cho sự nghiệp chung của đất nước".

Theo TS.LS Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, quyền tự ứng cử chính là sự biểu hiện rõ nét của nguyên tắc quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân khi nhân dân có thể thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân (HĐND) và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước. Do đó, tự ứng cử là việc một người tự xét thấy mình có đủ tiêu chuẩn, trình độ, năng lực và có nguyện vọng tham gia quản lý, điều hành đất nước. Khi một công dân nộp hồ sơ tự ứng cử, có nghĩa là người đó đang chuyển hóa mong muốn tham gia quản lý Nhà nước thành một hành động thực tế. Đây không chỉ là mong muốn quyền lợi cá nhân, mà là một cam kết trách nhiệm đối với tương lai và vận mệnh của đất nước, thể hiện tinh thần và trách nhiệm đối với tổ quốc.

"Từ cam kết đó, có thể khẳng định đanh thép rằng: Việc pháp luật bảo đảm và tạo điều kiện cho quyền tự ứng cử trên thực tế chính là thước đo chân thực nhất về độ mở của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Nó chứng minh hệ thống chính trị của chúng ta không hề khép kín hay độc quyền, mà luôn duy trì một không gian rộng mở, linh hoạt, sẵn sàng đón nhận và bổ sung mọi công dân có đủ đức, đủ tài bước ra đóng góp trực tiếp cho công cuộc kiến tạo, phát triển đất nước" - ông Cường chia sẻ.

Thể hiện tính dân chủ trong khuôn khổ pháp luật

Trả lời Báo Điện tử VTC News, ông Bùi Văn Tiếng – nguyên Trưởng ban Tổ chức Thành ủy Đà Nẵng - cho biết Điều 27 Hiến pháp năm 2013 quy định rất rõ rằng: “Công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND. Việc thực hiện các quyền này do luật định”.

Và theo luật định hiện hành, người ứng cử bao gồm những người được giới thiệu ứng cử và những người tự ứng cử.

Theo ông Tiếng, quyền tự ứng cử không chỉ là quyền cơ bản của cá nhân công dân mà còn là thước đo độ mở của nền dân chủ nước nhà. Điều quan trọng hơn là qua thực tế bầu cử và ứng cử ở các nhiệm kỳ vừa qua, tuy vẫn chưa đạt tỷ lệ như mong đợi nhưng nhiệm kỳ nào, ở cấp nào cũng có những người tự ứng cử.

"Dù là được giới thiệu ứng cử hay tự ứng cử, các ứng cử viên đều phải đáp ứng đầy đủ như nhau tiêu chuẩn đại biểu dân cử và đều được bình đẳng trong toàn bộ quy trình hiệp thương, đều được quyền tiếp xúc cử tri, vận động tranh cử như nhau.

Và quan trọng nhất là cử tri vẫn tín nhiệm bầu những người tự ứng cử xứng đáng, tự ứng cử vẫn được trúng cử. Chẳng hạn Quốc hội khóa XIII có 4 trong tổng số 15 người tự ứng cử đã trúng cử, hay Quốc hội khóa XIV có 2 trong tổng số 11 người tự ứng cử đã trúng cử" - ông Tiếng nói và khẳng định điều đó đã chứng minh tính mở của hệ thống chính trị, là tiền đề để phát huy quyền thực thi dân chủ ở cơ sở.