Trái Đất nóng vượt mức an toàn, băng tuyết toàn cầu nguy cơ biến mất vĩnh viễn

Các vùng băng tuyết trên thế giới nguy cơ “tổn hại không thể phục hồi” khi Trái Đất tiếp tục nóng lên, theo báo cáo của Sáng kiến Khí hậu Băng quyển Quốc tế (ICCI) được Liên hợp quốc hỗ trợ.

Báo cáo cảnh báo thế giới đang tiến gần mức tăng nhiệt 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, ngưỡng thấp hơn được đặt ra trong Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu. Việc cắt giảm khí nhà kính chưa đủ nhanh khiến khả năng tránh vượt ngưỡng này gần như không còn.

“Chúng ta đã đánh mất cơ hội tránh vượt ngưỡng 1,5°C, nhưng vẫn có thể hạn chế mức độ và thời gian vượt ngưỡng. Không có kết quả tốt đẹp nào khi nhiệt độ duy trì trên mức này”, James Kirkham, cố vấn khoa học trưởng của ICCI, cảnh báo.

Băng ở hai cực tan nhanh gấp sáu lần

Theo ICCI, các dải băng khổng lồ tại Greenland (gần Bắc Cực) và Nam Cực hiện mất băng với tốc độ nhanh gấp khoảng sáu lần so với những năm 1990. Quá trình này góp phần làm mực nước biển dâng, đe dọa hàng trăm triệu người sinh sống tại các khu vực ven biển.

Mức độ tổn thất trong tương lai phụ thuộc vào nhiệt độ cao nhất mà Trái Đất đạt tới và thời gian duy trì trên ngưỡng 1,5°C. Nhiệt độ càng cao và kéo dài, lượng băng mất đi càng lớn, đồng nghĩa mực nước biển có thể tiếp tục dâng trong nhiều thế kỷ.

Tại Bắc Cực, diện tích và độ dày băng biển đã suy giảm từ trước khi nhiệt độ toàn cầu tăng quá 1°C.

Nam Cực từng có diễn biến khác biệt nhưng từ năm 2016, băng biển tại đây cũng bắt đầu giảm mạnh, với quy mô mất băng hiện tương đương Bắc Cực.

Báo cáo dự báo ngay cả khi nhiệt độ ổn định ở mức tăng 1,5°C, Bắc Cực vẫn có thể xuất hiện những tháng 9 không còn băng biển, thời điểm mùa hè vùng cực kết thúc.

Trong khi đó, Nam Đại Dương hấp thụ và lưu giữ lượng nhiệt lớn, khiến băng biển Nam Cực có thể tiếp tục suy giảm hàng trăm năm sau khi nhiệt độ toàn cầu ổn định.

Không chỉ hai cực, các sông băng trên núi và lớp tuyết phủ cũng đang thu hẹp, đe dọa nguồn nước của những cộng đồng sống ở hạ lưu.

Băng tan còn làm gia tăng nguy cơ vỡ hồ băng, lũ bất ngờ và lở đá, ngay cả khi các địa phương đã triển khai biện pháp phòng ngừa thiên tai.

Nguy cơ kéo dài hàng nghìn năm

Đất đóng băng vĩnh cửu tại những vùng vĩ độ cao và núi cao cũng đang tan chảy. Hiện tượng bắt đầu từ khi nhiệt độ toàn cầu tăng chưa tới 1°C và hiện giải phóng lượng khí nhà kính hằng năm tương đương quy mô phát thải của các quốc gia công nghiệp lớn.

Lượng khí thải bổ sung tiếp tục làm Trái Đất nóng lên, thúc đẩy băng tan nhanh hơn. Đồng thời, nền đất mất ổn định có thể làm hư hại đường sá, công trình và khu dân cư, thay đổi chu trình nước và gia tăng nguy cơ cháy rừng.

Chuyên gia James Kirkham cho biết tuyết và băng phản ứng nhanh với từng phần nhỏ của 1°C nhiệt độ tăng thêm, nhưng có thể mất hàng trăm đến hàng nghìn năm để phục hồi. Nếu vượt qua những điểm tới hạn của hệ thống khí hậu, một số thay đổi có nguy cơ không thể đảo ngược.

Dù vậy, ông nhấn mạnh việc tạm thời vượt ngưỡng 1,5°C không khiến mục tiêu Thỏa thuận Paris mất ý nghĩa, mà càng đòi hỏi hành động khẩn cấp.

Các nhà khoa học cho rằng thế giới vẫn có khả năng đưa mức tăng nhiệt độ trở lại 1,5°C hoặc thấp hơn vào năm 2100 nếu đẩy nhanh quá trình chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch, đồng thời triển khai các biện pháp loại bỏ carbon khỏi khí quyển trên quy mô lớn.

Tuy nhiên, để hạn chế những thiệt hại lâu dài do mất băng, ICCI khuyến nghị đưa mức tăng nhiệt xuống thấp hơn đáng kể so với 1,5°C, lý tưởng nhất là tiến gần 1°C.

“Đây là thông điệp khó khăn, đòi hỏi sự lãnh đạo về khí hậu có tầm nhìn dài hạn và quyết tâm thay đổi sâu rộng”, ông Kirkham nói.