Thi lớp 10 chuyên theo khối: Con phải học giỏi đều nhiều môn mới có cơ hội?

Bạn có đồng tình với đề xuất tuyển sinh lớp 10 trường chuyên theo khối?

Dự thảo đổi mới tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên do Bộ GD&ĐT đề xuất đang thu hút sự quan tâm, đặc biệt với phương án tuyển sinh theo ba khối Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ, thay cho tuyển sinh theo từng môn chuyên như hiện nay.

Phương thức tuyển sinh mới dự kiến áp dụng từ năm học 2027-2028 với các trường đủ điều kiện. Ủng hộ định hướng giáo dục liên ngành, song theo tôi cần cân nhắc kỹ những tác động của cách tuyển sinh mới.

Lo lắng cuộc “chạy đua mới” trong giáo dục

Tôi cho rằng tuyển sinh theo khối có thể tạo ra một cuộc chạy đua mới trong giáo dục.

Hiện một học sinh có năng khiếu và yêu thích Toán có thể tập trung phần lớn thời gian, công sức để phát triển môn học này, đồng thời vẫn hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông ở các môn còn lại.

Nếu chuyển sang tuyển sinh theo khối, để tăng cơ hội trúng tuyển, học sinh sẽ có động lực phải học tốt đồng đều nhiều môn, kể cả những môn các em không thực sự yêu thích hoặc không có năng khiếu nổi trội.

Phụ huynh có thể phải đầu tư nhiều hơn, các trung tâm luyện thi cũng nhanh chóng thích nghi bằng những chương trình luyện thi tổng hợp. Thay vì chỉ luyện chuyên Toán, Lý hay Tin, học sinh có thể phải chuẩn bị thêm năng lực khoa học tổng hợp.

Chính sách vốn nhằm hạn chế “chuyên môn hóa” quá sớm lại có nguy cơ khiến học sinh phải chuẩn bị nhiều hơn, sớm hơn và tốn kém hơn.

Tôi cũng băn khoăn về khả năng phân loại học sinh của bài thi đọc hiểu khoa học. Nếu đề thi ở mức cơ bản, nhiều học sinh khá giỏi có thể đạt điểm cao tương đương nhau. Còn nếu đề đủ khó để phân loại nhóm xuất sắc, việc thiết kế và kiểm định sẽ phức tạp hơn, đồng thời có thể hình thành thị trường luyện thi mới.

Giỏi Toán không có nghĩa giỏi tất cả môn khoa học

Tôi cho rằng cần phân biệt 3 yếu tố: năng lực học tập, năng khiếu nổi trội và sở thích cá nhân. Ba yếu tố này có liên quan nhưng không đồng nhất.

Một học sinh xuất sắc về Toán có thể có nhiều thuận lợi khi học Vật lý hoặc Tin học, nhưng không đồng nghĩa em cũng có năng khiếu đặc biệt hay yêu thích tất cả các môn khoa học tự nhiên. Vậy tại sao một học sinh có năng khiếu Toán học đặc biệt lại phải chứng minh năng lực khoa học tổng hợp mới có cơ hội tiếp cận chương trình đào tạo Toán chuyên sâu?

Ngược lại, nếu một học sinh có năng khiếu Tin học xuất sắc nhưng không đạt điểm Toán nâng cao đủ cao để trúng tuyển khối Khoa học tự nhiên, hệ thống sẽ phát hiện và bồi dưỡng tài năng ấy bằng cách nào?

Theo tôi, trường chuyên cần xác định rõ mục tiêu là tuyển những học sinh giỏi đều nhiều môn hay phát hiện những em có năng lực đặc biệt trong từng lĩnh vực. Đây là hai mục tiêu khác nhau, dù có những học sinh đáp ứng được đồng thời cả hai.

Nguy cơ bỏ sót tài năng

Đây là điều tôi lo ngại nhất.

Một trong những giá trị quan trọng của hệ thống trường chuyên là tạo ra môi trường để những học sinh có năng khiếu đặc biệt được phát hiện và phát triển ở trình độ cao. Những tài năng như vậy không nhất thiết phải giỏi toàn diện.

Nếu phương thức tuyển sinh ưu tiên năng lực tổng hợp, những học sinh này có nguy cơ không được đánh giá đúng thế mạnh ngay từ đầu. Việc cho phép lựa chọn môn chuyên sâu sau khi trúng tuyển cũng không giải quyết được vấn đề nếu các em không vượt qua vòng tuyển sinh dẫn đến bỏ sót tài năng.

Bên cạnh đó, đào tạo một học sinh đạt trình độ rất cao trong một lĩnh vực đòi hỏi giáo viên giỏi chuyên sâu, chương trình phù hợp, thời gian và môi trường học thuật tương ứng. Nếu nguồn lực có hạn nhưng phải phân bổ cho nhiều hướng chuyên sâu, chất lượng đào tạo mũi nhọn có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Tôi không cho rằng thành tích Olympic là thước đo duy nhất của trường chuyên. Nhưng khả năng phát hiện và đào tạo học sinh đạt trình độ học thuật xuất sắc trong từng lĩnh vực chắc chắn phải là một trong những giá trị quan trọng của hệ thống này.

Trước khi đổi mới, cần xác định rõ vấn đề của trường chuyên

Theo tôi, trước khi thay đổi căn bản phương thức tuyển sinh và đào tạo, cần trả lời một số câu hỏi:

Những hạn chế cụ thể của hệ thống trường chuyên hiện nay là gì? Các hạn chế đó xuất phát từ việc tuyển sinh theo từng môn chuyên hay từ chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và cách quản lý?

Có bằng chứng nào cho thấy tuyển sinh theo khối sẽ phát hiện và phát triển tài năng hiệu quả hơn tuyển sinh theo môn? Mô hình mới đã được thử nghiệm, đánh giá tác động và so sánh với mô hình hiện tại hay chưa? Học sinh có năng khiếu đặc biệt trong một môn sẽ được bảo đảm cơ hội tiếp cận chương trình đào tạo chuyên sâu như thế nào?

Tôi không phản đối việc đổi mới trường chuyên, cũng không phản đối mô hình giáo dục rộng, phát triển năng lực liên ngành và định hướng chuyên môn muộn hơn. Trên thực tế, đó cũng là hướng giáo dục mà gia đình tôi đang lựa chọn cho con.

Tuy nhiên lựa chọn một chương trình phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện của một học sinh là một việc. Áp dụng mô hình ấy thành chính sách chung cho hàng chục nghìn học sinh lại là việc hoàn toàn khác.

Tôi cho rằng hệ thống trường chuyên cần tạo ra nhiều con đường phát triển tài năng, thay vì cố gắng đưa tất cả học sinh vào cùng một khuôn mẫu “giáo dục liên ngành”.

Tại sao chúng ta không cho phép những con đường phát triển tài năng khác nhau cùng tồn tại?

Có thể nghiên cứu mô hình đào tạo chuyên sâu theo từng môn song song với mô hình đào tạo khoa học liên ngành. Những học sinh đã bộc lộ năng khiếu đặc biệt có thể đi sâu sớm. Những học sinh có năng lực tổng hợp tốt nhưng chưa xác định được sở thích chuyên môn có thể trải nghiệm rộng hơn trước khi lựa chọn.

Hai mô hình này không nhất thiết phải loại trừ nhau.

Tôi muốn kết thúc bằng một câu hỏi: “Chúng ta đang muốn khắc phục những hạn chế của hệ thống trường chuyên hiện nay, hay đang muốn thay đổi chính chức năng của trường chuyên?”

Hai việc này rất khác nhau. Và có lẽ, trước khi bàn về phương thức tuyển sinh hay chương trình đào tạo mới, đó mới là câu hỏi cần được trả lời trước tiên.

Bạn nghĩ gì về điều này? Hãy chia sẻ ý kiến ở box bình luận bên dưới.