Sợ hãi khi trẻ em bắt chước những clip 'ăn thùng uống vại' trên mạng

Cuối tuần qua, khi sang nhà bạn cùng ăn cơm, tôi giật mình khi thấy đứa con 8 tuổi của bạn cố nhét thêm thức ăn vào miệng đến mức “phồng mang trợn má”. Khi được hỏi, cháu thật thà trả lời đang bắt chước cách một người nổi tiếng trên TikTok ăn uống. Đứa trẻ không chỉ cố nhồi thức ăn vào miệng mà còn gắng tạo ra những âm thanh nhai nuốt thật lớn, với vẻ mặt tự hào như đang thực hiện thành công một thử thách.

Tôi có thể hình dung ra vẻ mặt hiếu kỳ và háo hức của cháu khi xem những video có người ngồi trước máy quay, ăn hết đĩa này đến mâm khác, uống hết chai nước ngọt này đến cốc nước ngọt khác rồi cười nói, tạo dáng như thể vừa thực hiện một thành tích đáng tự hào. Có mukbanger bày kín bàn hàng chục món trên mâm, có người ăn hết cả nồi lẩu khổng lồ, có người ăn hàng chục bát mì... Nhiều video tập trung vào tiếng nhai, tiếng húp, tiếng nuốt, những biểu cảm phóng đại khi thưởng thức món ăn...

Và những đứa trẻ như cháu tôi xem những biểu hiện đó như một chuẩn mực trong ăn uống.

Ban đầu, mukbang vốn là hình thức phát trực tuyến cảnh ăn uống, giúp người xem có cảm giác được ăn cùng người khác. Một số người tìm đến những video này để thư giãn, giải trí hay cùng ăn uống để bớt phần cô đơn. Tuy nhiên, khi nội dung bị đẩy theo hướng cực đoan, việc ăn uống không còn đơn thuần là thưởng thức thực phẩm mà trở thành màn trình diễn về sức ăn, khả năng chịu đựng và tạo hiệu ứng kích thích thị giác. Đáng sợ hơn, trẻ em cũng đang nằm trong nhóm khán giả tiếp cận những nội dung này.

Trẻ nhỏ chưa có đủ khả năng phân biệt hành vi ăn uống bình thường với màn trình diễn được dàn dựng, lại luôn có xu hướng bắt chước những gì mình nhìn thấy. Một nhân vật trên mạng được hàng trăm nghìn người theo dõi, nhận nhiều lời khen và bình luận hào hứng rất dễ trở thành hình mẫu trong mắt các em. Nếu người lớn không giải thích, trẻ chẳng thể biết rằng những gì xuất hiện trên màn hình không nhất thiết phản ánh cách sinh hoạt lành mạnh.

Tôi lo ngại những video này có thể làm sai lệch nhận thức của trẻ về một nhu cầu sinh hoạt cơ bản nhất là ăn uống. Bữa ăn bình thường cần có sự điều độ, đa dạng thực phẩm và phù hợp với nhu cầu của cơ thể. Trẻ cần được hướng dẫn ăn chậm, nhai kỹ, nhận biết cảm giác no và không ép bản thân ăn quá khả năng.

Trong khi đó, các clip mukbang cực đoan lại truyền đi thông điệp ngược lại. Người xem được chứng kiến cảnh ăn liên tục, khẩu phần khổng lồ, thực phẩm nhiều chất béo. Đồ chiên rán, đường hoặc muối được tiêu thụ như một chiến tích. Khi những hình ảnh ấy trở thành nội dung giải trí quen thuộc, trẻ sẽ bắt chước ăn quá nhiều, lựa chọn những món mà KOL từng dùng hoặc biến bữa ăn thành cuộc thi xem ai nạp được nhiều hơn.

Việc tiếp xúc thường xuyên với nội dung ăn uống cực đoan còn có thể khiến trẻ hình thành suy nghĩ rằng ăn thật nhiều là giỏi, ăn đến mức không thể ăn thêm mới là chiến thắng, hoặc phớt lờ cảm giác no là một cách thể hiện bản lĩnh. Các em có thể dần mất đi khả năng lắng nghe tín hiệu đói, no tự nhiên của cơ thể, coi việc ăn uống không còn là nhu cầu sinh học mà trở thành một màn trình diễn để nhận được sự chú ý.

Đây không phải những lo ngại cảm tính. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Pediatrics năm 2019, thực hiện với 176 trẻ từ 9-11 tuổi, cho thấy việc xem KOL quảng bá đồ ăn vặt không lành mạnh khiến trẻ tiêu thụ nhiều thức ăn hơn ngay sau đó. Nhóm trẻ xem nội dung quảng bá đồ ăn không lành mạnh tiêu thụ trung bình 448,3 kcal, cao hơn đáng kể so với mức 357,1 kcal ở nhóm xem nội dung quảng bá sản phẩm không phải thực phẩm. Nghĩa là, nội dung trẻ xem trên mạng có thể tác động trực tiếp đến hành vi ăn uống, chứ không đơn thuần là hình ảnh giải trí vô thưởng vô phạt.

Sự nguy hiểm tăng theo cấp số nhân vì cơ chế đề xuất nội dung trên các nền tảng mạng xã hội. Khi trẻ xem một video mukbang, thuật toán sẽ tiếp tục mang đến những video tương tự. Từ một clip ăn uống thông thường, các em có thể nhanh chóng tiếp cận những nội dung ngày càng cực đoan hơn. Việc xem ban đầu có thể chỉ xuất phát từ tò mò, nhưng nếu không được kiểm soát, trẻ dễ bị cuốn vào chuỗi video lặp lại.

Tôi cho rằng cần nhìn nhận nghiêm túc trách nhiệm của những người sản xuất nội dung. Khi biến hành vi ăn uống cực đoan thành một màn trình diễn hấp dẫn, cố tình xây dựng hình ảnh càng ăn nhiều càng giỏi, đáng ngưỡng mộ, họ cần ý thức rằng khán giả không chỉ có người lớn. Không thể lấy lý do đây chỉ là giải trí để phủi bỏ trách nhiệm.

Các nền tảng mạng xã hội cũng không thể đứng ngoài cuộc. Họ cần có cơ chế nhận diện, hạn chế đề xuất những nội dung cổ súy hành vi ăn uống nguy hiểm, đặc biệt đối với tài khoản trẻ em; xử lý những video cố tình biến hành vi gây hại thành thử thách, thành tích để câu tương tác. Việc gắn nhãn cảnh báo hoặc hạn chế độ tuổi trong những trường hợp phù hợp cũng cần được thực hiện thực chất, thay vì chỉ là thao tác hình thức.

Và cha mẹ, ngoài việc kiểm soát việc trẻ dùng điện thoại, hãy để ý đến những thay đổi trong thói quen ăn uống của con, nhận ra vì sao có những biểu hiện bất thường để điều chỉnh kịp thời.

Bạn có đồng tình với ý kiến trên? Hãy chia sẻ ở box bình luận bên dưới.