50 năm cuộc đời, tôi chưa từng được thấy tô phở giảm giá

Mấy chục năm qua, tôi đã chứng kiến giá vàng có lúc tăng chóng mặt rồi giảm mạnh, giá xăng nhiều lần lên xuống, giá thịt, giá rau ngoài chợ cũng thay đổi theo từng thời điểm. Nhưng có một thứ dường như chỉ đi theo một chiều, đó là giá tô phở. Năm này qua năm khác, tôi chỉ thấy nó tăng, chứ chưa một lần có trải nghiệm được chủ quán phở thông báo giảm giá.

Cứ như giá tô phở vận hành theo một quy luật rất riêng: Chi phí đầu vào tăng thì giá bán tăng theo, còn khi nhiều khoản chi phí hạ xuống, giá bán vẫn cứ đứng yên ở mức mới, chờ đến một cơ hội khác để tăng tiếp.

Từ khi tôi biết để ý, bát phở có giá 5.000 đồng (mức trung bình, khi đó giá bát phở kiểu sinh viên là 3.000 đồng), sau đó tăng dần lên 10.000 đồng, 15.000 đồng, 20.000 đồng... Cứ thế đến những năm gần đây, giá trung bình của tô phở ở Hà Nội loanh quanh 30.000 - 35.000 đồng, nhiều thịt thì 50.000 đồng. Hiện tại, mức giá phổ biến đã lên tới 50.000 - 60.000 đồng.

Mỗi lần giá tăng, người bán đều có lý do để giải thích. Thịt bò đắt, xương tăng giá, rau gia vị lên giá, tiền thuê nhà, tiền điện, tiền công cho nhân viên, chi phí vận chuyển đều tăng.

Tôi không cho rằng người bán phải lập tức giảm giá tô phở khi giá xăng hạ vài nghìn đồng mỗi lít, vì một bát phở bao gồm nhiều khoản, và chi phí đầu vào có độ trễ, người kinh doanh còn phải tính đến những khoản đã phát sinh và khả năng duy trì hoạt động lâu dài. Nhưng rõ ràng có sự bất cân xứng trong cách điều chỉnh giá. Có khi giá xăng vừa tăng, giá hàng hóa ngoài chợ nhích lên, vài hôm sau thực khách đã thấy bát phở đắt thêm 5.000 đồng. Thế nhưng khi xăng giảm, một số loại thực phẩm hạ giá, người ăn vẫn phải trả đúng số tiền cũ.

Nếu hỏi vì sao, câu trả lời lại là tiền thuê nhà vẫn cao, lương nhân viên không thể bớt, rồi còn bao nhiêu chi phí khác. Người tiêu dùng đang đứng trước một phép tính mà kết quả luôn chỉ có lợi cho một phía. Chi phí tăng thì khách hàng chia sẻ ngay bằng cách trả thêm tiền. Chi phí giảm thì khách hàng lại được yêu cầu thông cảm, chấp nhận rằng giá bán không quay về mức cũ.

Mới đây, khi giá xăng liên tiếp giảm và giá bán lẻ điện bình quân được điều chỉnh giảm 2% từ đầu tháng 11, nhiều loại rau gia vị giảm, câu chuyện giá phở lại được nhắc đến. Nhiều chủ quán khẳng định chưa thể giảm giá, thậm chí có nơi còn tính tăng thêm 3.000-5.000 đồng mỗi bát với lý do nguyên liệu đắt đỏ. Tại một quán phở ở Hà Nội, mức giá thấp nhất đã là 50.000 đồng, bát đặc biệt lên tới 100.000 đồng, tăng 15.000-20.000 đồng so với hai năm trước, và chủ quán vẫn tính chuyện tăng tiếp.

Một chủ quán khác ở TP.HCM cho biết đã tăng giá phở thêm 5.000 đồng từ tháng 3/2026, khi xăng vượt 30.000 đồng/lít. Đến khi xăng giảm về gần 21.000 đồng/lít, giá bán vẫn được giữ nguyên, lý do là giá thực phẩm nhập về quán chưa giảm tương ứng.

Tôi hiểu người bán có nỗi lo của họ. Kinh doanh ăn uống không phải cứ nhìn vào giá một tô phở rồi lấy số tiền thu được trừ đi giá thịt là biết lãi bao nhiêu. Quán vắng khách vẫn phải trả tiền thuê nhà, tiền nhân công, điện nước; nguyên liệu mua hôm nay có thể khác giá ngày mai. Người bán cũng phải có lợi nhuận để duy trì công việc, trả lương và nuôi sống gia đình.

Tuy nhiên, đã kinh doanh thì cũng phải chấp nhận rủi ro thị trường, chứ không thể mặc nhiên chuyển mọi biến động bất lợi sang người mua. Nếu giá nguyên liệu tăng, chủ quán tăng giá để bảo đảm hoạt động; vậy khi một phần chi phí giảm, họ có từng tính toán xem có thể chia sẻ lại với khách hàng hay không? Nếu câu trả lời luôn là không, thì người tiêu dùng có lý do để cảm thấy mình chỉ được gọi tên khi cần gánh thêm chi phí, cảm thấy mọi phần thiệt luôn bị đẩy về phía mình.

Ai đó có thể nói rằng chuyện kinh doanh là thuận mua vừa bán, khách hàng chê đắt thì có thể không ăn nữa, hoặc chuyển sang quán khác. Đúng vậy, một quán phở ngon, sạch sẽ, phục vụ tốt có thể bán đắt hơn và khách sẵn sàng trả tiền; nhưng nếu giá cứ tăng mà chất lượng không đổi, thậm chí giảm đi, thực khách hoàn toàn có quyền tìm một địa chỉ khác. Không ai bắt buộc phải trung thành với một quán ăn chỉ vì đã từng quen thuộc với nó.

Dẫu vậy, tôi vẫn mong một ngày nào đó, khi bước vào quán phở quen, được nghe chủ quán nói: “Đợt này nguyên liệu giảm giá, chúng tôi giảm giá 2. 000 đồng mỗi tô phở”. Đây chỉ là khoản tiền nhỏ, thấp hơn mức tăng trước đó, và không đủ làm thay đổi chi tiêu của một gia đình, nhưng điều đáng quý không nằm ở vài nghìn đồng ấy, mà ở cảm giác người bán và người mua đang cùng chia sẻ biến động của thị trường, chứ không phải một bên luôn được quyền chuyển gánh nặng cho bên còn lại.

50 năm cuộc đời, tôi đã thấy giá nhiều thứ lên rồi xuống. Chỉ riêng giá một bát phở, tôi vẫn đang chờ được chứng kiến một lần giảm giá.

Bạn nghĩ gì về điều này? Hãy chia sẻ ý kiến ở box bình luận bên dưới.