Phát hiện bất ngờ từ nhật thực toàn phần cách đây hơn 2.700 năm

Một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế vừa công bố những phát hiện quan trọng về động lực học của Trái đất và hoạt động của Mặt Trời thông qua việc phân tích một lần nhật thực toàn phần diễn ra cách đây hơn 2.700 năm.

Được đăng tải trên tạp chí danh tiếng The Astrophysical Journal Letters, nghiên cứu nhấn mạnh giá trị của việc kết hợp các ghi chép lịch sử cổ xưa, phân tích địa lý và các mô hình thiên văn hiện đại để hiểu rõ hơn về các hiện tượng địa vật lý dài hạn.

Sự kiện nhật thực toàn phần được ghi chép vào ngày 17/7 năm 709 trước Công nguyên, khi các nhà chép sử và nhà thiên văn học tại triều đình nước Lỗ cổ đại quan sát và ghi lại hiện tượng này. Những ghi chép này đã được lưu truyền trong các sử sách quan trọng của Trung Quốc như “Xuân Thu Biên Niên Sử” và “Sách Hán Thư”. Đặc biệt, văn bản trong “Sách Hán Thư” mô tả vành nhật hoa, lớp khí quyển bên ngoài chỉ có thể nhìn thấy trong thời kỳ nhật thực toàn phần, được coi là bản ghi chép cổ nhất về hiện tượng vật lý này.

Một sai lệch địa lý suýt khiến nghiên cứu nhật thực cổ đại đi vào ngõ cụt

Trong giai đoạn đầu của nghiên cứu, các mô hình thiên văn hiện đại cho thấy một sự sai lệch không thể khắc phục: đường đi của nhật thực toàn phần không thể quan sát được từ tọa độ truyền thống của Khúc Phụ (Qufu), kinh đô cổ của nước Lỗ.

Tuy nhiên, sau khi xem xét các báo cáo từ các cuộc khai quật khảo cổ gần đây và bản đồ lịch sử, nhóm nghiên cứu đã phát hiện và hiệu chỉnh một sai lệch không gian 8 km trong vị trí địa lý của Khúc Phụ.

Nhờ điều chỉnh này, họ đã tái tạo lại quỹ đạo của nhật thực với độ chính xác cao, cho phép hiệu chỉnh tốc độ quay của Trái đất trong thời cổ đại với sai số tối thiểu.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng do hiện tượng ma sát thủy triều từ Mặt Trăng, Trái đất đã trải qua sự giảm tốc dần dần, nghĩa là hành tinh này quay nhanh hơn một chút cách đây 2.700 năm, làm thay đổi độ dài thực tế của ngày đi vài mili giây (ms).

Đồng thời, nghiên cứu cung cấp những hiểu biết quan trọng về thời tiết không gian trong giai đoạn đó. Mô tả về sự bừng sáng của vành nhật hoa trùng khớp với sự kết thúc của một giai đoạn dài hoạt động sao thấp, được gọi là Chu kỳ Tối thiểu Quy mô Lớn Homeric, cho thấy Mặt Trời đang phục hồi mạnh mẽ chu kỳ từ trường của nó.

Những phát hiện này không chỉ xác nhận các mô hình định tuổi bằng carbon phóng xạ (¹⁴C) trong vòng cây mà còn khẳng định rằng những quan sát tỉ mỉ của các nhà biên niên sử cổ đại vẫn tiếp tục thúc đẩy những khám phá của khoa học hiện đại. Phân tích các ghi chép lịch sử hàng nghìn năm tuổi cho thấy sự hội tụ của khảo cổ học, vật lý thiên văn và địa lý, từ đó cho phép tinh chỉnh các mô hình liên quan đến sự tiến hóa khí hậu và địa vật lý của hành tinh chúng ta.