Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt: TP.HCM từ thực thi sang kiến tạo, thử nghiệm chính sách

Góp ý Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, cho rằng Dự thảo đã bước đầu chuyển cơ chế dành cho TP.HCM từ dạng thí điểm có thời hạn sang dạng khung pháp lý ổn định ở cấp luật.

Đây là bước tiến rất quan trọng so với nghị quyết đặc thù (Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260), có ưu điểm là linh hoạt, xử lý được tình huống cấp bách, nhưng hạn chế là tính ổn định chưa cao.

Chuyển TP.HCM sang kiến tạo và thử nghiệm chính sách

Theo Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, nếu được thiết kế tốt, có thể trở thành “luật khung” để TP.HCM vận hành theo mô hình đô thị đặc biệt đúng nghĩa, không còn phụ thuộc quá nhiều vào cơ chế xin - cho theo từng dự án, từng lĩnh vực.

Điều 2 và Điều 4 của Dự thảo đã thể hiện tinh thần này, khi xác định đô thị đặc biệt có mức độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao, được áp dụng cơ chế, chính sách đột phá, đồng thời nguyên tắc phân quyền là “triệt để, toàn diện” và phân định rõ thẩm quyền của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND Thành phố.

Đây là điểm rất tiến bộ, vì đặt vấn đề phân quyền ngay từ nguyên tắc chung, thay vì chỉ phân quyền rải rác ở từng chính sách đơn lẻ.

Với cấu trúc hành chính của chính quyền đô thị đặc biệt, Điều 6 mở ra cấu trúc hành chính linh hoạt hơn cho TP.HCM, khi không bó hẹp TP.HCM trong mô hình hành chính truyền thống, mà cho phép hình thành các cấu trúc đặc thù, phù hợp với tính đa dạng của một siêu đô thị. Có khu đô thị trung tâm, khu ven biển, khu đảo, khu công nghiệp - logistics, khu khoa học - công nghệ, khu tài chính, khu đô thị sáng tạo.

Quy định về đặc khu và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt cũng là bước mở cần thiết, để TP.HCM có công cụ quản trị các không gian phát triển mới. Nhất là trong bối cảnh TP.HCM đã mở rộng không gian kinh tế - đô thị, có cả vùng đô thị lõi, vùng cảng biển, vùng công nghiệp, vùng sinh thái, vùng khoa học - công nghệ và không gian biển.

Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM nhận định nếu được cụ thể hóa tốt, điều này có thể tạo cơ sở cho các mô hình như đặc khu Cần Giờ, khu tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, đô thị khoa học - công nghệ hoặc các khu chức năng chiến lược.

Về chính sách, Điều 9 là bước tiến mạnh về quyền thí điểm chính sách, khi cho phép TP.HCM quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với luật, Nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề pháp luật chưa quy định, trong phạm vi địa giới hành chính của đô thị đặc biệt.

"Đây là quy định có tính đột phá rất cao, vì chuyển TP.HCM từ vị thế địa phương thực thi chính sách sang vị thế địa phương kiến tạo và thử nghiệm chính sách", góp ý của Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM nhấn mạnh.

Đặc biệt, Điều 9 thiết kế một cơ chế mở, cho phép TP.HCM có thể thí điểm các mô hình mới về tổ chức bộ máy, quản trị, kinh tế mới, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, nông nghiệp sinh thái, quản lý đô thị, môi trường. Đồng thời huy động nguồn lực và xử lý các vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống.

Đây là điểm rất phù hợp với yêu cầu quản trị đô thị đặc biệt. Bởi nhiều vấn đề của TP.HCM phát sinh nhanh hơn tốc độ sửa đổi luật chung.

Tư duy mở với các loại hình kinh tế mới

Luật cũng thể hiện tư duy mở với các loại hình kinh tế mới. Như Điều 19 cho phép UBND TP.HCM thành lập các loại hình kinh tế, khu chức năng mới sau khi được HĐND TP.HCM phê duyệt như kinh tế người cao tuổi, kinh tế ban đêm, kinh tế không gian tầm thấp - tầm cao, kinh tế đô thị, kinh tế sáng tạo, du lịch và các dịch vụ giá trị gia tăng cao.

Ưu điểm của điều này là không chỉ nhìn TP.HCM như một đơn vị hành chính, mà nhìn thành phố như một nền kinh tế đô thị phức hợp.

Việc đưa các loại hình này vào Dự thảo tạo cơ sở pháp lý để TP.HCM chủ động kiến tạo không gian tăng trưởng mới, thay vì chỉ dựa vào bất động sản, thương mại truyền thống và ngân sách công.

Phát biểu tại Hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tiêu biểu về Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, do UBND TP.HCM tổ chức sáng 22/5, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, cho rằng trước yêu cầu ngày càng cao của một siêu đô thị đặc biệt, TP.HCM cần hoàn thiện khung pháp lý phù hợp tính chất, quy mô, vai trò, để phát huy tiềm năng, lợi thế và tìm kiếm các động lực phát triển mới.

Theo ông Cường, cách tiếp cận của Luật Đô thị đặc biệt phải chuyển từ cơ chế, chính sách đặc thù sang xây dựng một khung pháp lý đặc biệt, vượt trội, tạo điều kiện để TP.HCM bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt gồm 9 chương, 45 điều, tập trung vào các nhóm vấn đề lớn. Như nhóm vấn đề khẳng định vị trí, vai trò, tính chất pháp lý, khắc họa rõ nét vị trí, vai trò của đô thị đặc biệt TP.HCM.

Nhóm nội dung liên quan đến phân quyền, thẩm quyền trong quản trị đô thị đặc biệt; nhóm liên quan đến quản trị xây dựng và phát triển đô thị đặc biệt gắn với vai trò của TP.HCM; nhóm nội dung liên quan đến phát triển kinh tế mới và hình thành, phát triển trung tâm tài chính quốc tế...

"Với tinh thần dám quyết, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dự thảo đã tạo khung pháp lý đặc biệt và nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thành phố. Dự án luật cũng mang nhiều cơ chế đột phá. Các chính sách có quy mô lớn, tính chất phức tạp, tác động sâu rộng do các nhà nghiên cứu, chuyên gia đề xuất bổ sung, điều chỉnh, chưa có tiền lệ trước đây.

Các mô hình đột phá như hình thành đơn vị hành chính đặc biệt, khu thương mại tự do hay trung tâm tài chính quốc tế, cùng các yêu cầu phát triển kinh tế biển là những nội dung TP.HCM đang đặt rất nhiều kỳ vọng", ông Cường cho biết.

Khi được thông qua, luật sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng để định hình mô hình quản trị siêu đô thị TP.HCM trong giai đoạn mới.

GS.TS Nguyễn Thị Cành, chuyên gia cao cấp Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM, góp ý đơn vị hành chính thuộc đô thị đặc biệt ngoài xã, phường, đặc khu, cần thêm thành phố trong thành phố.

Trên thế giới, mô hình thành phố trong thành phố thường được gọi là “thành phố vệ tinh” (satellite city), là khu vực đô thị nhỏ nằm gần trung tâm đô thị lớn, với khu trung tâm truyền thống được bao quanh bởi các khu vực lân cận.

Mô hình này cung cấp giải pháp tốt nhất cho các vấn đề liên quan đến đô thị hóa như dân cư, giáo dục, phát triển kinh tế… được hình thành từ những năm đầu của thế kỷ 20, khởi nguồn từ Vương quốc Anh. Vì ưu thế vượt trội nên mô hình này trở nên phổ biến và được xây dựng ở nhiều quốc gia trên thế giới

TP.HCM hiện bao gồm cả Bình Dương, Vũng Tàu cũng có nhiều đô thị vệ tinh nhỏ, có đặc thù về không gian lãnh thổ.