Doanh nghiệp xuất khẩu căng mình ứng phó rủi ro từ chiến sự Trung Đông

Theo đại diện nhiều doanh nghiệp, những điểm trung chuyển chiến lược như kênh đào Suez, Biển Đỏ và eo biển Hormuz đang trở thành khu vực rủi ro cao, buộc nhiều hãng tàu quốc tế phải thay đổi lộ trình hoặc tạm dừng nhận booking.

Lo hàng bị tắc, túi tiền 'bốc hơi'

Ông Tạ Quang Huyên, Tổng Giám đốc Công ty Hoàng Sơn 1, cho biết, doanh nghiệp của ông đang có một số container hạt điều vận chuyển qua Trung Đông. Dù việc vận chuyển hàng chưa bị ảnh hưởng nhưng doanh nghiệp đang rất lo lắng trước rủi ro ách tắc.

Hiện hàng hóa của Việt Nam qua Trung Đông chủ yếu đi bằng đường biển qua hành lang Suez - Biển Đỏ. Nếu xung đột kéo dài, rủi ro qua khu vực Biển Đỏ là rất lớn. Các hãng tàu sẽ phải chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi). Tuy nhiên, lộ trình này sẽ mất thêm cả chục ngày lênh đênh trên biển. Khi đó, giá cước và phụ phí bảo hiểm sẽ tăng lên cao.

Ngoài ra, điều mà doanh nghiệp lo ngại nhất chính là thời gian di chuyển của tàu hàng. Cụ thể, khi giao hạt điều xong, lượng container rỗng sẽ trở lại nhập khẩu hạt điều thô từ Ghana, Bờ Biển Ngà. Nếu thời gian tiếp tục kéo dài sẽ ảnh hưởng rất lớn đến việc sản xuất của doanh nghiệp.

Tương tự, ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Công ty Vina T&T Group, chia sẻ, xung đột đang ảnh hưởng đến việc vận chuyển và đơn hàng của doanh nghiệp này. Các tàu hàng phải vòng qua mũi Hảo Vọng khiến thời gian giao hàng kéo dài thêm 12-20 ngày. Điều này làm cho cước vận tải tăng vọt, phí bảo hiểm và phụ phí rủi ro chiến tranh tăng cao.

“Giá thành sản phẩm bị đội lên sẽ khiến các đối tác nhập khẩu có tâm lý e dè và chần chừ trong việc chốt đơn hàng dài hạn”, ông Tùng nói.

Theo ông Tùng, rủi ro lớn nhất đối với mặt hàng trái cây xuất khẩu của công ty ông chính là thời gian. Khi tàu hàng đi trên biển quá lâu sẽ ảnh hưởng đến chất lượng trái cây. Cụ thể, thanh long, xoài có thời hạn bảo quản chỉ 35 ngày, nhãn là 45 ngày và bưởi, dừa là 70 ngày. Nếu hải trình quá dài thì những loại trái cây có thời hạn bảo quản ngắn ngày sẽ gặp nhiều rủi ro. Điều này dẫn đến việc đối tác có thể từ chối nhận hàng hoặc ép giá.

Ông Tùng cũng lo ngại chiến sự tại Trung Đông khiến người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, mua sắm, ảnh hưởng đến việc tiêu thụ hàng hóa Việt Nam. “Chúng tôi buộc phải tự bảo vệ mình bằng cách sử dụng 100% container lạnh có công nghệ kiểm soát khí quyển. Đồng thời đàm phán với đối tác ngay từ sớm để cùng nhau chia sẻ những rủi ro, hao hụt nếu có”, ông Tùng nói.

Trong khi đó, đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, tác động đối với ngành thủy sản không chỉ dừng ở chi phí vận chuyển tăng cao mà còn là nguy cơ đứt gãy chuỗi lạnh, thiếu nguồn cung cục bộ và biến động giá theo từng phân khúc sản phẩm.

Khi rủi ro an ninh gia tăng, nhiều hãng tàu phải đổi hướng hoặc tạm dừng qua đây, khiến thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí tăng mạnh. Các hãng vận tải lớn như Maersk, Hapag-Lloyd hay CMA CGM đã áp dụng phụ phí rủi ro chiến tranh, đồng thời hạn chế nhận container lạnh.

Chỉ trong vài ngày qua, cước vận tải từ châu Á sang Dubai đã tăng gấp đôi. Điều này làm chi phí xuất khẩu thủy sản đội lên, giảm lợi nhuận của doanh nghiệp.

Không chỉ vận tải, bảo hiểm hàng hải cũng siết chặt. Một số đơn vị tăng phí hoặc thu hẹp phạm vi bảo hiểm với tàu đi qua vùng Vịnh. Khi phí bảo hiểm quá cao, nhiều tàu buộc phải dừng hoạt động, khiến chuỗi cung ứng bị gián đoạn.

Cũng theo VASEP, thủy sản là mặt hàng yêu cầu bảo quản lạnh nghiêm ngặt. Nếu vận chuyển chậm hoặc thiếu container lạnh, chất lượng hàng hóa có thể bị ảnh hưởng. Trung Đông lại là thị trường tiêu thụ lớn tôm, cá hồi, cá ngừ, nên nguy cơ thiếu hàng cục bộ có thể xảy ra.

Với ngành gỗ, ông Ngô Sĩ Hoài, Phó Chủ tịch Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam, cho biết, đến thời điểm này nhiều doanh nghiệp đã nhận được thông báo tăng giá từ 2.000 - 4.000 USD mỗi container, tùy loại 20 feet hay 40 feet. Một số tuyến thậm chí tăng gần 100% so với trước đây.

“Gỗ là ngành hàng đang được xuất khẩu đến hơn 160 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó xuất khẩu nhiều nhất đến các nước như Mỹ, khu vực châu Âu và phải đi qua vùng vịnh. Khác với ngành hàng khác, gỗ là mặt hàng cồng kềnh, khi đóng thùng sẽ chiếm rất nhiều container và chi phí logistic rất cao. Vì thế cuộc chiến tại Trung Đông sẽ có nhiều tác động”, ông Hoài nói.

Về tác động trực tiếp, ông Hoài cho biết, chiến sự sẽ làm cho tàu bè không đi qua eo biển Hormuz mà phải đi vòng, kéo dài thời gian thêm 10- 15 ngày, đẩy chi phí cao lên. Ngoài ra, các hãng tàu cũng thu phí bảo hiểm hàng hóa tăng lên nhiều.

Về mặt gián tiếp, phí nhiên liệu sẽ tăng lên, kéo theo phí vận tải tăng theo, bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp, đồng thời làm sức mua thị trường giảm, chuỗi cung ứng bị đứt gãy.

Logistic cũng là một trong những ngành bị ảnh hưởng trực tiếp từ chiến sự Trung Đông. Ông Nguyễn Duy Hưng, Giám đốc Công ty TNHH Hưng Thịnh Phát cho biết, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics cho nhiều đơn hàng đồ gỗ nội thất xuất sang Mỹ và châu Âu. Hiện một số lô hàng dự kiến đi qua tuyến kênh đào Suez - Biển Đỏ. Điều khiến doanh nghiệp lo ngại nhất lúc này là khả năng các hãng tàu áp thêm phụ phí rủi ro, trong khi giá nhiên liệu vận tải cũng đang có xu hướng tăng mạnh.

"Vì thế doanh nghiệp buộc phải xây dựng kế hoạch thích ứng trên cơ sở tăng cường khả năng chủ động về nguồn nhiên liệu, tiết giảm chi phí logistics ở từng khâu. Chúng tôi theo dõi sát tình hình thời sự để có kế hoạch kịp thời theo biến động thời cuộc.

Thứ nhất phải đàm phán với khách hàng chia sẻ chi phí logistics gia tăng, thứ hai là đàm phán với khách hàng lùi thời hạn giao hàng. Thứ ba là doanh nghiệp tìm tàu đi đường vòng để xuất hàng theo thời hạn của hợp đồng để tránh tiền phạt", ông Hưng nói.

Doanh nghiệp cần làm gì lúc này?

Trước tình trạng bất ổn nêu trên, Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương mới đây đã lên tiếng khuyến nghị một số phương án cụ thể cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Đầu tiên là phải đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa cũng như tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn, lâu dài có phương án chủ động ứng phó với sự cố tương tự trong tương lai.

Khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán cần quan tâm và chú trọng tới hợp đồng (hoặc điều khoản) về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố, đảm bảo rằng các hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro. Đồng thời cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa để phòng ngừa rủi ro và giảm tổn thất khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu.

Cần thường xuyên, chủ động phân tích, phối hợp trao đổi thông tin với các Bộ, ngành có liên quan về số liệu xuất nhập khẩu hàng hóa; tình hình biến động địa chính trị có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu và vận tải của doanh nghiệp Việt Nam; tình hình vận tải hàng hóa, giá cước, chi phí, phụ phí...nhằm kịp thời thống nhất phương án ứng phó đối với các tình huống tương tự trong tương lai.

Chủ động xây dựng kế hoạch phòng ngừa, thích ứng để giảm thiểu nguy cơ, rủi ro, tổn thất từ các sự cố trong thương mại, vận chuyển quốc tế và các vấn đề liên quan, chuẩn bị phương án phản ứng kịp thời để hạn chế ảnh hưởng đối với chuỗi cung ứng.

Ngoài ra cần thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan như Cục Xuất nhập khẩu, Cục Xúc tiến thương mại, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, các Thương vụ, Chi nhánh Thương vụ của Việt Nam tại nước ngoài để tìm kiếm những đơn hàng mới, thị trường mới có tiềm năng, từ đó có phương án thay thế hoặc ưu tiên khai thác, tận dụng tối đa các cơ hội.

Trong khi đó, VASEP cũng nhấn mạnh, căng thẳng tại Trung Đông cho thấy rủi ro địa chính trị có thể chuyển hóa thành rủi ro chuỗi lạnh chỉ trong vài ngày. Vì vậy, doanh nghiệp thủy sản cần chủ động đa dạng hóa tuyến vận chuyển, tăng dự trữ tại kho lạnh khu vực, ưu tiên hợp đồng vận chuyển dài hạn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường giao ngay.