Cuộc đua ghế Chủ tịch VFF: Túi tiền ông bầu có phải chìa khóa vạn năng?

Cuộc đua vào ghế Chủ tịch VFF khóa X đang đặt câu chuyện nguồn lực tài chính của bóng đá Việt Nam vào tâm điểm. Ngay sau khi xác nhận tranh cử, ông Nguyễn Đức Thụy đặt mục tiêu đưa nguồn thu của VFF lên 600-1.000 tỷ đồng mỗi năm, đồng thời đề xuất gói hỗ trợ 3 tỷ đồng cho mỗi CLB V.League.

Những con số rất lớn cho thấy tiền vẫn là một trong những vấn đề trọng tâm của bóng đá Việt Nam trong nhiệm kỳ tới. Tuy nhiên, với V.League, câu hỏi không chỉ nằm ở việc huy động thêm bao nhiêu tiền, mà còn là làm thế nào để dòng tiền ấy tạo ra một hệ thống đủ sức tự đứng vững.

Túi tiền của các “ông bầu” từ lâu là một trong những động lực thúc đẩy sự phát triển của V.League. Nguồn đầu tư lớn của doanh nghiệp giúp chất lượng cầu thủ, hình ảnh giải đấu và sức cạnh tranh tăng mạnh. Nhưng chính sự phụ thuộc quá lớn vào một vài nguồn tiền cũng tạo ra mối lo thường trực: một CLB có thể lao đao ngay khi doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc ông bầu quyết định dừng cuộc chơi.

Vì thế, bài toán dành cho Chủ tịch VFF khóa X không chỉ là tìm thêm nguồn lực cho bóng đá. Quan trọng hơn là tạo ra cơ chế để các CLB có thể tăng nguồn thu, nâng sức chịu đựng tài chính và từng bước thoát khỏi tình trạng sống còn phụ thuộc vào quyết định của một nhà đầu tư.

Cuộc chơi của các tỷ phú

Trước hết, cần nhắc đến vai trò của doanh nhân Trần Anh Tú trên cương vị Chủ tịch Công ty Cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam (VPF) - đơn vị tổ chức V.League. Ông Tú đồng thời là người điều hành doanh nghiệp có quy mô lớn và mang đến nhiều thay đổi cho VPF. Trong giai đoạn này, đơn vị tổ chức giải thu về những khoản tiền đáng kể từ các hợp đồng tài trợ và bản quyền truyền hình.

V.League hiện có diện mạo ngày càng hấp dẫn hơn với người hâm mộ, đặc biệt là nhóm khán giả trẻ. Đồ họa giải đấu, bộ nhận diện thương hiệu, chất lượng truyền hình, công tác phục vụ khán giả tại nhiều sân bóng đều được cải thiện. Các CLB cũng từng bước tạo ra một mặt bằng mới về truyền thông, hình ảnh và cách tiếp cận người hâm mộ.

Trên phương diện chuyên môn, nhiều đội bóng được đầu tư với ngân sách rất lớn. Những cầu thủ nội nhận mức phí chuyển nhượng, lót tay từ 7-10 tỷ đồng mỗi mùa không còn quá hiếm. Cuộc cạnh tranh giữa Ninh Bình, Hà Nội FC, Nam Định, Công an Hà Nội, Công an TP.HCM hay Thể Công Viettel khiến thị trường chuyển nhượng V.League ngày càng nóng.

Trong bối cảnh nguồn cầu thủ chất lượng hạn chế, các đội bóng buộc phải trả giá cao hơn để sở hữu nội binh. Có những cầu thủ mới chỉ được triệu tập lên đội tuyển quốc gia, chưa từng ra sân nhưng đã nhận mức phí khoảng 3,5 tỷ đồng. Con số này tương đương mức Quế Ngọc Hải từng nhận khi đang là đội trưởng đội tuyển Việt Nam.

Khi khó tìm được nội binh phù hợp, các CLB tiếp tục tăng cường ngoại binh. Những cầu thủ từng dự World Cup như Felina của Hà Nội FC hay Putros của Công an Hà Nội cập bến V.League. Các hợp đồng có tổng giá trị lên tới hàng triệu USD vì thế cũng xuất hiện ngày càng nhiều.

Hoạt động truyền thông được đẩy mạnh bằng cả nguồn lực tài chính và những câu chuyện bên lề, giúp nhiều cặp đấu tại V.League trở nên hấp dẫn hơn với khán giả. Hà Nội FC và Công an Hà Nội tạo nên một cuộc đối đầu giàu tính cạnh tranh; Ninh Bình so kè với Nam Định; bên cạnh đó là nhiều cặp đấu có lịch sử đối đầu và màu sắc riêng.

Không để “bong bóng” kim tiền phát nổ

VFF và VPF là những đơn vị quản lý, điều hành hệ thống bóng đá chuyên nghiệp, trong đó V.League giữ vai trò quan trọng đối với chất lượng của đội tuyển quốc gia. Rủi ro từ “bong bóng” chuyển nhượng và chi phí vận hành CLB ngày càng phình to chắc chắn không phải vấn đề mới với các nhà quản lý. Nhưng can thiệp bằng cách nào lại là bài toán khó.

Hiện nay, các CLB phải chứng minh năng lực tài chính ở mức tối thiểu 45 tỷ đồng để tham dự V.League. Con số này từng được xem là mức bảo đảm cơ bản cho hoạt động của một đội bóng chuyên nghiệp. Tuy nhiên, mặt bằng chi phí hiện tại đã thay đổi rất nhiều so với khoảng 10 năm trước.

Ở giai đoạn đó, những CLB như Sông Lam Nghệ An, Khánh Hòa hay Sài Gòn FC có thể vận hành với ngân sách khoảng 50 tỷ đồng mỗi mùa. Còn hiện tại, số tiền tương tự khó có thể bảo đảm khả năng cạnh tranh và trụ hạng.

Một lãnh đạo đội bóng V.League chia sẻ với PV Báo Điện tử VTC News: “Giờ muốn trụ hạng thôi cũng phải chuẩn bị sẵn 70 tỷ đồng cho riêng đội một, chưa tính đến việc vận hành cả trung tâm đào tạo trẻ cũng không dưới 20 tỷ đồng. Nếu chỉ tốn 50 tỷ mà trụ hạng thì lãnh đạo đội bóng quá giỏi. Nhưng chỉ có ngần ấy tiền thì khó thoát khỏi suất xuống hạng”.

Chi phí đầu tư bóng đá tăng mạnh trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn khiến không ít CLB dễ rơi vào trạng thái bất ổn. Gần nhất, CLB Thanh Hóa thậm chí đăng mã QR trên trang chủ để kêu gọi người hâm mộ hỗ trợ kinh phí vận hành đội bóng.

VPF không thể phân bổ nguồn lực để hỗ trợ đặc biệt cho Thanh Hóa hay bất kỳ đội bóng nào khác gặp khó khăn về tài chính. Trong khi đó, VFF cũng khó có thể trực tiếp giải quyết bài toán tài chính của một CLB chuyên nghiệp bằng những biện pháp hành chính đơn thuần.

Bóng đá Việt Nam cũng từng chứng kiến không ít CLB biến mất khi doanh nghiệp hoặc ông bầu dừng đầu tư, gần đây có CLB Quảng Nam và Sài Gòn FC. Có cả những đội bóng từng “phất lên” trong thời gian ngắn nhờ chi tiêu mạnh mẽ nhưng rồi phải giải thể, hoặc tái cơ cấu khi nhà tài trợ “rút ống thở”, để lại hàng loạt cầu thủ, HLV và nhân viên rơi vào cảnh mất việc.

Sau giai đoạn bùng nổ tài chính 2008-2012, bóng đá Việt Nam từng sa sút mạnh khi bong bóng chuyển nhượng vỡ. Giá trị cầu thủ giảm trong một thời gian dài trước khi tăng trở lại trong những năm gần đây.

Câu hỏi vì thế vẫn còn nguyên tính thời sự: nếu dòng tiền của các doanh nghiệp một lần nữa rút khỏi bóng đá, V.League sẽ chống đỡ bằng cách nào?

Trong bối cảnh đó, chương trình tranh cử của ông Nguyễn Đức Thụy đưa ra một phương án đáng chú ý. Ứng viên Chủ tịch VFF khóa X đặt mục tiêu huy động 600 -1.000 tỷ đồng mỗi năm từ nguồn xã hội hóa, tài trợ, thương quyền, nội dung số và các dịch vụ bóng đá. Từ năm 2027, ông đề xuất xây dựng gói hỗ trợ 3 tỷ đồng mỗi mùa cho mỗi CLB V.League, 2 tỷ đồng cho CLB hạng Nhất và 2 tỷ đồng cho mỗi CLB bóng đá nữ.

Nếu thực hiện được, nguồn hỗ trợ cố định có thể giúp các CLB giảm bớt một phần áp lực tài chính, đặc biệt với những đội bóng có ngân sách hạn chế. Quan trọng hơn, việc VFF chủ động tạo thêm nguồn thu rồi phân phối trở lại cho các thành viên sẽ khác với mô hình mỗi CLB tự tìm một doanh nghiệp hoặc một ông bầu để duy trì hoạt động.

Tuy nhiên, những con số cũng cho thấy giới hạn của giải pháp này. Với một đội bóng V.League hiện cần khoảng 70 tỷ đồng chỉ để vận hành đội một và có thể phải chi thêm hàng chục tỷ đồng cho hệ thống đào tạo trẻ, khoản hỗ trợ 3 tỷ đồng chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng ngân sách.

Vì vậy, nếu chỉ tăng tiền phân bổ mà không đồng thời giúp các CLB tạo thêm nguồn thu từ bán vé, tài trợ, bản quyền, thương mại, đào tạo cầu thủ hoặc khai thác hình ảnh, sự phụ thuộc vào túi tiền của ông bầu vẫn còn nguyên. Thậm chí, một khoản hỗ trợ thường niên nếu không gắn với tiêu chí tài chính và quản trị rõ ràng có thể chỉ giúp trì hoãn khó khăn thay vì xử lý tận gốc.

Điểm đáng chú ý trong đề xuất của ông Nguyễn Đức Thụy vì thế không chỉ nằm ở con số 3 tỷ đồng. Bài toán lớn hơn đối với các ứng viên Chủ tịch VFF khóa X là liệu nguồn lực huy động được có thể trở thành “vốn mồi” để các CLB xây dựng khả năng tự tạo doanh thu, thay vì biến thành một khoản trợ cấp mới.

Trong nhiệm kỳ mới, Ban Chấp hành VFF cần nghiên cứu những giải pháp giúp các CLB chuyên nghiệp nâng cao sức chịu đựng trước biến động tài chính. Một nền bóng đá khó có thể phát triển bền vững nếu hoạt động của một CLB phụ thuộc quá lớn vào quyết định của một ông bầu hoặc một doanh nghiệp duy nhất.

Giấc mơ “bóng đá nuôi bóng đá” vẫn còn xa với V.League.

Một vài tỷ đồng hỗ trợ mỗi mùa không thể giải quyết tận gốc vấn đề. Câu hỏi lớn hơn là các CLB sẽ tạo ra nguồn thu bền vững từ bán vé, tài trợ, bản quyền, thương mại và các sản phẩm bóng đá bằng cách nào.