Cùng sốt cao đột ngột, làm sao phân biệt cúm và não mô cầu?

Cúm và não mô cầu đều có thể gây sốt cao đột ngột, nhưng khác nhau về khả năng lây lan, nhóm người thường mắc và dấu hiệu cảnh báo. Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP.HCM, việc phân biệt hai bệnh cần dựa vào diễn biến lâm sàng, xét nghiệm và đánh giá của bác sĩ, không nên chỉ nhìn vào triệu chứng sốt.

Cúm dễ lây lan thành chùm ca bệnh

Theo bác sĩ Khanh, cúm có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng. Khi nhiều học sinh trong cùng một lớp lần lượt mắc bệnh, hoặc nhiều thành viên ở các độ tuổi khác nhau trong gia đình cùng xuất hiện triệu chứng hô hấp, cúm là một trong những nguyên nhân cần nghĩ đến.

Ngược lại, rất hiếm khi não mô cầu gây ra tình trạng nhiều trẻ trong cùng một lớp đồng loạt mắc bệnh theo cách thường thấy ở các đợt cúm. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào số người mắc bệnh để xác định tác nhân gây bệnh.

Việc phát hiện vi khuẩn não mô cầu trong dịch phết họng không đồng nghĩa người đó đang mắc bệnh do não mô cầu. Một số người, đặc biệt ở nhóm thanh thiếu niên, có thể mang vi khuẩn trong vùng hầu họng mà không có triệu chứng. Vì vậy, kết quả này cần được diễn giải đúng mục đích, không thể dùng riêng lẻ để kết luận người bệnh bị nhiễm não mô cầu xâm lấn.

Theo bác sĩ, trong đợt cúm hiện nay, một số bệnh nhân có biểu hiện sốt cao đột ngột, rét run, khó hạ sốt. Qua xét nghiệm tại cơ sở tiếp nhận, nhiều trường hợp được xác định nhiễm cúm A/H1N1, chủng virus từng gây đại dịch toàn cầu năm 2009.

Chủng virus này vẫn lưu hành trong cộng đồng và có thể xuất hiện trong các mùa cúm sau đó. Vaccine cúm mùa được cập nhật thành phần theo dự báo về các chủng virus có khả năng lưu hành, trong đó có thể bao gồm H1N1. Tuy nhiên, người chưa tiêm vaccine hoặc chưa có miễn dịch đầy đủ vẫn có nguy cơ mắc bệnh.

Sốt cao kèm vẻ mặt lờ đờ, cần cảnh giác não mô cầu

Cả cúm và bệnh do não mô cầu đều có thể khởi phát bằng sốt cao đột ngột. Tuy nhiên, theo bác sĩ Khanh, người mắc bệnh não mô cầu có thể nhanh chóng trở nên mệt lả, vẻ mặt bơ phờ, biểu hiện tình trạng nhiễm trùng nặng ngay trong những giờ đầu.

Một dấu hiệu đặc biệt cần chú ý là các chấm hoặc mảng xuất huyết trên da. Những tổn thương này có thể là biểu hiện của nhiễm não mô cầu xâm lấn, nhất là khi đi kèm sốt cao và tình trạng toàn thân xấu đi nhanh chóng. Người bệnh cũng có thể xuất hiện các dấu hiệu xuất huyết ở mắt.

Nếu phát hiện những biểu hiện trên, người bệnh cần được đưa đi cấp cứu ngay, đồng thời thông báo rõ cho nhân viên y tế về các tổn thương xuất huyết. Không nên chờ ban xuất huyết xuất hiện mới đi khám, bởi bệnh não mô cầu có thể diễn tiến rất nhanh và không phải trường hợp nào cũng có đầy đủ các dấu hiệu điển hình ngay từ đầu.

Trong khi đó, các triệu chứng ban đầu của cúm thường gồm sốt, đau đầu, đau mỏi cơ thể, ho, đau họng hoặc sổ mũi. Tuy nhiên, biểu hiện giữa các bệnh có thể chồng lấp, nên không thể dựa vào một triệu chứng riêng lẻ để tự phân biệt hoặc loại trừ não mô cầu.

Theo bác sĩ Khanh, hiện nay, một số nhà thuốc có bán bộ test nhanh cúm A. Tuy nhiên, người dân không nên tự ý xét nghiệm hoặc sử dụng kết quả test để thay thế việc thăm khám, đặc biệt khi sốt cao, mệt lả hoặc có dấu hiệu bất thường. Việc xét nghiệm cần căn cứ vào tình trạng người bệnh và chỉ định chuyên môn.

Với bệnh não mô cầu, xét nghiệm phết họng chủ yếu phục vụ mục đích khảo sát tình trạng mang vi khuẩn và điều tra dịch tễ, không đủ để khẳng định người bệnh đang mắc bệnh xâm lấn. Tùy tình trạng lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định cấy máu, xét nghiệm dịch não tủy hoặc các phương pháp xét nghiệm phù hợp khác để xác định tác nhân gây bệnh.

Điều đáng lo ngại nhất ở não mô cầu là tốc độ tiến triển. Bệnh có thể gây nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não và các biến chứng đe dọa tính mạng. Khi nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế khẩn cấp để đánh giá và điều trị sớm bằng kháng sinh cùng các biện pháp hồi sức cần thiết.

Cúm có thể ảnh hưởng đến nhiều nhóm tuổi, trong khi bệnh do não mô cầu thường được quan tâm ở trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và người sống trong môi trường tập thể. Khi phát hiện ca bệnh não mô cầu, cơ quan y tế cần nhanh chóng xác định người tiếp xúc gần để đánh giá nguy cơ, hướng dẫn dự phòng bằng kháng sinh khi có chỉ định và theo dõi sức khỏe.

Về phòng bệnh, vaccine cúm cần được tiêm nhắc lại hằng năm do virus liên tục biến đổi. Với não mô cầu, vaccine được cân nhắc theo độ tuổi, nguy cơ phơi nhiễm, tình trạng sức khỏe và các khuyến cáo tiêm chủng. Thanh thiếu niên, người chuẩn bị sống nội trú, ở ký túc xá hoặc nhập ngũ nên được tư vấn về nguy cơ và các vaccine phù hợp.

Bác sĩ Khanh khuyến cáo người dân không nên quá hoang mang trước những thông tin về các bệnh truyền nhiễm, nhưng cũng không chủ quan khi có dấu hiệu bất thường. Đặc biệt, sốt cao kèm lờ đờ, mệt lả, xuất hiện chấm hoặc mảng xuất huyết trên da cần được đánh giá y tế khẩn cấp, bởi với não mô cầu, phát hiện và điều trị sớm có ý nghĩa quyết định.