'Cú đúp' Huy chương Vàng Olympic Vật lý và bản lĩnh tự học của cậu học trò xứ Nghệ

Trò chuyện với Nguyễn Thế Quân (cựu học sinh Trường THPT chuyên Phan Bội Châu, Nghệ An), điều gây ấn tượng không phải là sự hào hứng khi em nhắc về hai tấm Huy chương Vàng, mà là sự điềm tĩnh, chậm rãi. Cách Quân kể về hành trình của mình cũng vậy: mộc mạc, không tô vẽ, nhưng phía sau là quá trình dài của kỷ luật, tự học và nỗ lực bền bỉ.

Tại kỳ thi Olympic Vật lý quốc tế (IPhO) năm 2025, Quân là thí sinh duy nhất của đội tuyển Việt Nam giành Huy chương Vàng, góp phần đưa đoàn Việt Nam vào top 10 thế giới. Đặc biệt, em còn đạt điểm phần thực hành cao thứ hai thế giới - một kết quả rất đáng chú ý khi thực nghiệm lâu nay vẫn là điểm yếu của học sinh Việt Nam.

Trước đó, tháng 5/2025, Quân giành Huy chương Vàng Olympic Vật lý châu Á - Thái Bình Dương với số điểm cao nhất đoàn Việt Nam, đưa đội tuyển Việt Nam vào nhóm 5 quốc gia và vùng lãnh thổ xuất sắc nhất. Năm 2024, khi đang là học sinh lớp 11, em từng đoạt Huy chương Đồng Olympic Vật lý châu Á.

Chia sẻ về khoảnh khắc nhận Huy chương Vàng Olympic quốc tế, Quân nói: “Em rất vui và khá bất ngờ khi là thí sinh duy nhất của Việt Nam giành Huy chương Vàng”. Thế nhưng, khi nhắc về cột mốc quan trọng nhất, Quân lại chọn tấm Huy chương Đồng năm lớp 11.

“Chính tấm Huy chương Đồng ấy khiến em tin rằng mình có thể đi tiếp. Môn vật lý càng học lâu, càng trải nghiệm nhiều thì đi thi càng tự tin. Việc được dự thi quốc tế từ lớp 11 là lợi thế rất lớn”, Quân chia sẻ.

Theo cô Thanh, năm lớp 11, Quân làm rất tốt bài khó nhất là bài mà rất ít thí sinh giải được nhưng lại mất điểm ở những câu dễ do kỹ năng trình bày tiếng Anh chưa tốt. Trải nghiệm ấy giúp em trưởng thành và “bùng nổ” ở năm sau.

Góc thí nghiệm tự dựng ở nhà và một giờ “không làm gì” mỗi ngày

Chia sẻ về chiến lược học tập, Quân cho biết ở lớp 11 em tập trung làm nhiều bài để tích lũy kỹ thuật. Sang lớp 12, em chuyển sang rèn tư duy vật lý, ưu tiên hiểu bản chất hiện tượng thay vì chỉ giải thật nhiều bài.

Một chi tiết đặc biệt là việc Quân tự biến góc học tập tại nhà thành không gian thực hành vật lý. “Cơ sở vật chất thực hành ở trường còn hạn chế, trong khi thực nghiệm là điểm yếu chung của học sinh Việt Nam khi ra quốc tế.

Em dành nguyên tầng 3 ở nhà để lắp các mô hình thí nghiệm. Xem video trên YouTube, thấy thí nghiệm nào hay là em tìm cách làm lại. Việc đó giúp em rèn tư duy rất nhiều, vì mình không chỉ giải bài trên giấy mà phải hiểu bản chất vật lý thật sự”, Quân chia sẻ.

Không chỉ khác biệt ở cách học, Quân còn có phương pháp quản trị tâm lý khá đặc biệt: “Mỗi ngày em chỉ tự học khoảng 3 tiếng, nhưng tập trung tuyệt đối, không mạng xã hội, không xao nhãng. Em cũng duy trì thói quen mỗi ngày dành khoảng một tiếng không dùng điện thoại hay thiết bị giải trí, để “cho não nghỉ”. Nhờ vậy, khi quay lại học, em cảm thấy tập trung và có động lực hơn”.

Thầy Lê Xuân Bảo - giáo viên chủ nhiệm, người trực tiếp bồi dưỡng Quân nhận xét: “Quân thông minh, chăm chỉ, rất chủ động trong học tập và có niềm đam mê lớn với Vật lý. Em luôn tự tìm tài liệu, chủ động tiếp cận kiến thức, không cần nhắc nhở nhiều”.

Điểm tựa thầm lặng của một tài năng trẻ

Khi nói về hành trình của mình, Quân luôn nhắc đến hai điểm tựa lớn: gia đình và thầy giáo chủ nhiệm. “Bố là người đầu tiên khiến em yêu thích máy móc, kỹ thuật. Bố không dạy kiến thức vật lý cụ thể, nhưng dạy em cách quan sát, kiên nhẫn và tìm nguyên nhân vấn đề. Em hay mày mò tháo lắp đồ điện, từ đó nảy sinh hứng thú với vật lý”.

Với thầy Lê Xuân Bảo, Quân gọi thầy là người “đồng hành đặc biệt” suốt 3 năm phổ thông.

“Thành tích của Quân là niềm tự hào của thầy cô, gia đình và ngành giáo dục Nghệ An. Em luôn bền bỉ, đam mê và không từ bỏ mục tiêu. Huân chương Lao động hạng Nhì tháng 12/2025 là phần thưởng xứng đáng và sẽ truyền cảm hứng cho học sinh toàn trường” - Cô Cao Thị Lan Thanh, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Phan Bội Châu.

“Nếu coi thành công là 100%, em nghĩ đóng góp của thầy khoảng 50%. Thầy rất sát sao, tạo áp lực vừa đủ để bọn em không được phép chủ quan. Thầy gửi tài liệu, chữa bài, định hướng chiến lược rất kỹ”. Phần còn lại, theo Quân, đến từ khả năng tự học và một phần may mắn. “Có giai đoạn em thấy tự học ở nhà còn hiệu quả hơn lên trường, vì mình chủ động hoàn toàn về nhịp độ và cách tiếp cận”, Quân chia sẻ.

Quân kể, thầy Bảo có cách tạo áp lực rất đặc biệt: đôi khi cố tình chấm điểm thấp hơn thực tế để học sinh thấy mình chưa đủ tốt. “Áp lực đó khiến em ‘cay’ và học nghiêm túc hơn. Khi học thì thầy rất nghiêm, nhưng sau khi kết thúc hành trình, thầy lại rất gần gũi. Em nghĩ đó là sự hy sinh rất lớn của một người thầy”.

Theo cô Cao Thị Lan Thanh, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Phan Bội Châu (Nghệ An), thầy Bảo là một trong những giáo viên đặc biệt của nhà trường. “Thầy không chỉ dạy ở lớp mà còn đưa học sinh về nhà ăn ở, học tập trong giai đoạn cao điểm. Sau mỗi kỳ thi quốc tế, những bộ dụng cụ thực hành được thanh lý, thầy đều mua lại để nghiên cứu rồi dùng chính những bộ đó bồi dưỡng học sinh. Đó là sự hy sinh thầm lặng không phải giáo viên nào cũng làm được”, cô Thanh chia sẻ.

Sinh ra trong gia đình có bố là kỹ sư, mẹ công tác tại Đại học Vinh, là anh cả trong gia đình ba anh em, Quân sớm hình thành ý thức tự học và kỷ luật. Niềm đam mê Vật lý của Quân đã truyền cảm hứng cho em gái - cũng vừa trúng tuyển lớp 10 chuyên Vật lý Trường THPT chuyên Phan Bội Châu.

Hiện Quân đang theo học tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội) và chuẩn bị hồ sơ du học. “Em muốn học trong môi trường tốt hơn để sau này có thể quay về đóng góp cho Việt Nam. Em thích nghiên cứu, thiết kế robot, hệ thống kỹ thuật phục vụ đời sống. Đi xa hơn không phải để rời đi, mà để có thể quay về với năng lực tốt hơn”, Quân chia sẻ.

Từ căn phòng nhỏ nơi đam mê được nuôi dưỡng bằng kỷ luật và sự lặng lẽ, Nguyễn Thế Quân đã bước ra thế giới với bản lĩnh của một trí tuệ trẻ Việt Nam. Hai tấm Huy chương Vàng Olympic Vật lý không chỉ khép lại một hành trình đẹp của tuổi học trò, mà còn khẳng định: nếu được tin tưởng, được dẫn dắt bởi những người thầy tận tâm và được nuôi dưỡng trong môi trường khuyến khích tự học, tài năng Việt hoàn toàn có thể tỏa sáng trên những đỉnh cao tri thức toàn cầu.