Công nghệ cao mở lối nâng sức cạnh tranh cho hợp tác xã Ninh Bình

Đây cũng là điều kiện để các HTX trên địa bàn mở rộng thị trường, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Công nghệ cao nâng tầm sản phẩm

Tại HTX Dược thảo Minh Đức, xã Nam Xang, các phòng nuôi nấm kiểm soát nhiệt độ, phòng nuôi cấy vô trùng và hệ thống máy sấy thăng hoa là những mắt xích quan trọng trong quy trình sản xuất. Việc ứng dụng máy móc hiện đại, công nghệ tự động hóa và AI đang giúp HTX từng bước nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Thành lập năm 2019, HTX lựa chọn phát triển các sản phẩm từ đông trùng hạ thảo và nấm trồng trong nhà. Từ quy mô ban đầu, đơn vị từng bước đầu tư thiết bị, công nghệ để hoàn thiện quy trình sản xuất và chế biến sâu.

Hiện HTX có 2 máy sấy thăng hoa, 3 máy hấp tiệt trùng, 2 máy sấy nhiệt, hệ thống phòng nuôi cấy vô trùng, phòng nuôi nấm điều khiển tự động bằng AI, xưởng sấy lạnh và khu chế biến các sản phẩm như trà, viên nang dược liệu.

Việc đầu tư công nghệ không chỉ giúp giảm các công đoạn thủ công mà còn hỗ trợ kiểm soát điều kiện sản xuất, duy trì chất lượng giữa các lô hàng. Đây là yếu tố quan trọng đối với sản phẩm dược liệu, lĩnh vực đòi hỏi quy trình sản xuất ổn định và khả năng kiểm soát chất lượng.

Bà Đỗ Thị Phương, Giám đốc HTX Dược thảo Minh Đức cho biết, máy móc hiện đại giúp quá trình sản xuất thuận tiện hơn, giảm bớt lao động thủ công và bảo đảm chất lượng sản phẩm. Trên nền tảng đó, HTX có điều kiện phát triển các dòng sản phẩm chế biến sâu thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu thô.

Hiện HTX có nhiều sản phẩm như trà đông trùng hạ thảo, đông trùng hạ thảo ngâm mật ong. Trong đó, sản phẩm đông trùng hạ thảo sấy thăng hoa loại đặc biệt đã được công nhận OCOP. Sản lượng đông trùng hạ thảo thô đạt khoảng 30 kg mỗi tháng, doanh thu từ 350-400 triệu đồng. HTX tạo việc làm cho 3 lao động thường xuyên và 4 lao động thời vụ.

Cùng với đổi mới công nghệ sản xuất, HTX từng bước đưa hoạt động kinh doanh lên môi trường số. Nếu trước đây việc tiêu thụ chủ yếu dựa vào phương thức truyền thống, hiện đơn vị đã sử dụng website, Facebook, Zalo để giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm.

Thông qua các kênh trực tuyến, HTX có thể tiếp cận nhiều nhóm khách hàng hơn, đồng thời cung cấp thông tin để người mua tìm hiểu về sản phẩm trước khi lựa chọn. Công nghệ vì thế không chỉ hỗ trợ khâu sản xuất mà còn góp phần thay đổi cách thức tiếp thị và phân phối hàng hóa.

Với những HTX có quy mô chưa lớn, việc lựa chọn công nghệ phù hợp giúp thu hẹp khoảng cách về năng lực sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường. Thay vì đầu tư dàn trải, các đơn vị có thể từng bước số hóa những khâu thiết yếu, từ quản lý sản xuất, kiểm soát chất lượng đến quảng bá và bán hàng.

Một mô hình khác cho thấy hiệu quả của hướng đi này là HTX Sâm Cúc Phương. Theo ông Trần Đức Tài, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Sâm Cúc Phương, bên cạnh nền tảng kiến thức khoa học và sự đồng hành của các cấp, ngành, HTX xác định ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Ngay từ khi đưa sản phẩm ra thị trường, HTX đã đăng ký mã vạch, mã QR cho từng sản phẩm. Người mua có thể quét mã để tra cứu thông tin liên quan đến đơn vị sản xuất và nguồn gốc hàng hóa.

Đơn vị đồng thời triển khai tem truy xuất nguồn gốc gắn với nhật ký sản xuất điện tử. Các công đoạn từ trồng, chăm sóc đến thu hoạch, chế biến từng bước được cập nhật trên hệ thống. Việc số hóa dữ liệu giúp người tiêu dùng có thêm căn cứ tìm hiểu sản phẩm, đồng thời thúc đẩy HTX chuẩn hóa quy trình sản xuất và quản lý thông tin.

“Chuyển đổi số trong nông nghiệp không quá phức tạp, điều quan trọng là phải mạnh dạn thay đổi tư duy và kiên trì thực hiện”, ông Trần Đức Tài cho biết.

Từ sản xuất đến xúc tiến thương mại, HTX Sâm Cúc Phương từng bước mở rộng hiện diện trên môi trường số. Đơn vị xây dựng website chính thức, cập nhật thông tin về HTX, sản phẩm và tích hợp chức năng bán hàng trực tuyến. Các nền tảng Facebook, TikTok, YouTube cũng được sử dụng để giới thiệu quy trình trồng, chăm sóc cây dược liệu và chế biến sản phẩm.

Thông qua các kênh này, hình ảnh sản phẩm Sâm Cúc Phương từng bước tiếp cận khách hàng tại một số thị trường như Mỹ, Đức, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản..., mở thêm cơ hội kết nối đối tác và hướng tới xuất khẩu.

Trong quản trị nội bộ, HTX sử dụng phần mềm kế toán, phần mềm bán hàng nhằm chuẩn hóa số liệu, hỗ trợ quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc kết hợp công nghệ trong sản xuất, truy xuất nguồn gốc, tiếp thị và quản trị đang tạo nền tảng để HTX nâng cao tính minh bạch, chuyên nghiệp hóa hoạt động và mở rộng thị trường.

Số hóa để kinh tế tập thể vươn xa

Những chuyển biến tại các HTX cho thấy tiềm năng của công nghệ trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tập thể. Theo Liên minh HTX tỉnh Ninh Bình, địa phương hiện có gần 1.500 HTX, đứng thứ hai cả nước về số lượng. Trong đó, có 953 HTX nông nghiệp, 93 Quỹ tín dụng nhân dân cùng các HTX hoạt động trong lĩnh vực phi nông nghiệp; khoảng 70% HTX hoạt động có hiệu quả.

Toàn tỉnh còn có 3.064 tổ hợp tác và 167 HTX tham gia liên kết chuỗi giá trị ở các mức độ khác nhau. Riêng khu vực HTX có 128 đơn vị với 250 sản phẩm OCOP được xếp hạng từ 3-4 sao.

Thời gian qua, Liên minh HTX tỉnh đã hỗ trợ các đơn vị phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, liên doanh, liên kết tiêu thụ sản phẩm, ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số và đăng ký sản phẩm OCOP. Một số mô hình mới được triển khai, trong đó có ứng dụng IoT trong nuôi trồng thủy sản tại 4 HTX; 18 HTX được cấp giấy chứng nhận theo tiêu chuẩn VietGAP.

Tuy nhiên, số lượng lớn chưa đồng nghĩa với năng lực cạnh tranh đồng đều. Theo ông Đỗ Xuân Trường, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Ninh Bình, phần lớn HTX vẫn có quy mô nhỏ, năng lực quản trị, nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế. Việc thu hút lao động trẻ, có chuyên môn đến làm việc tại HTX cũng là thách thức.

“Dù đã được đẩy mạnh nhưng cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ của các HTX còn hạn chế. Vì vậy, để chuyển đổi số thực sự trở thành công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh, chúng tôi còn rất nhiều việc phải làm”, ông Đỗ Xuân Trường cho biết.

Theo lãnh đạo Liên minh HTX tỉnh, thời gian tới, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tham mưu UBND tỉnh xây dựng Đề án hỗ trợ kinh tế tập thể tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2026-2030. Đề án hướng tới tạo cơ sở huy động nguồn lực hỗ trợ xây dựng mô hình, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm OCOP.

Trong đó, đào tạo nhân lực được xác định là khâu quan trọng, tập trung vào những năng lực HTX còn thiếu như quản trị, marketing, dự báo thị trường, xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh, kỹ năng tiếp cận khách hàng và ứng dụng công nghệ.

Cùng với nâng cao năng lực quản trị, các HTX được định hướng thay đổi cách tiếp cận thị trường, xây dựng gian hàng trên sàn thương mại điện tử và sử dụng các nền tảng như TikTok, YouTube, Facebook để chủ động giới thiệu, phân phối sản phẩm. Đây là hướng đi giúp các đơn vị giảm phụ thuộc vào phương thức tiêu thụ truyền thống, mở rộng tệp khách hàng và nâng cao khả năng nhận diện thương hiệu.

Với lợi thế về nông nghiệp, sản phẩm OCOP và du lịch, Ninh Bình có điều kiện kết nối sản phẩm của các HTX với điểm đến, dịch vụ và trải nghiệm du lịch. Khi được giới thiệu trên nền tảng số, sản phẩm địa phương có thể tiếp tục tiếp cận khách hàng sau chuyến đi, tạo thêm cơ hội đặt mua trực tuyến và mở rộng thị trường ngoài phạm vi địa phương.

Dù vậy, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng sự thay đổi trong tư duy quản trị và tổ chức sản xuất. Theo ông Đỗ Xuân Trường, các HTX cần chuyển từ cách làm thụ động, sản xuất những gì mình có sang chủ động nghiên cứu nhu cầu thị trường, tổ chức sản xuất theo nhu cầu thực tế, minh bạch hóa quy trình và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Ninh Bình đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 1-2 HTX nằm trong nhóm HTX mạnh của khu vực; đến năm 2045 phấn đấu có 1-2 HTX nằm trong tốp 300 HTX toàn cầu. Để hiện thực hóa mục tiêu này, khu vực kinh tế tập thể cần chuyển biến đồng bộ về chất lượng hoạt động, năng lực quản trị, trình độ công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường.

Từ đầu tư máy móc, ứng dụng AI, IoT đến số hóa dữ liệu sản xuất và phát triển kênh bán hàng trực tuyến, chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới cho các HTX Ninh Bình. Khi được triển khai phù hợp với quy mô, nguồn lực và nhu cầu thị trường, công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tạo nền tảng để các HTX gia tăng giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và phát triển bền vững.