Cha con người M'nông hút triệu view nhờ đưa chuyện hòa giải lên mạng

Kể chuyện buôn làng bằng ngôn ngữ mạng xã hội

Buổi sáng tại xã Liên Sơn Lắk, tỉnh Đắk Lắk, căn bếp của gia đình Y Lâm Đăng Bing (thường gọi là Lâm) vẫn đỏ lửa. Ông Y Wang Bing, sinh năm 1964, vừa chuẩn bị nguyên liệu nấu món ăn truyền thống của người M’nông, vừa kể chuyện về phong tục, tập quán và đời sống buôn làng.

Ở phía đối diện, Lâm đặt điện thoại lên giá đỡ, điều chỉnh góc quay rồi bắt đầu ghi hình. Không trường quay, không thiết bị cầu kỳ, những video của hai cha con được thực hiện ngay trong căn bếp và những không gian quen thuộc của gia đình.

Từng sinh sống, làm việc tại TP.HCM và có kinh nghiệm dựng phim, đạo diễn, sau dịch COVID-19, Lâm trở về quê sống cùng cha mẹ. Ban đầu, anh chủ yếu ghi lại những món ăn truyền thống, sinh hoạt gia đình và nét văn hóa của người M’nông.

Những món ăn như cà đắng da trâu, cá nướng cùng gia vị địa phương hay những câu chuyện đời thường dần thu hút sự quan tâm của người xem. Trong quá trình làm nội dung, Lâm nhận ra cha mình còn có vốn sống phong phú, với nhiều câu chuyện liên quan đến phong tục, ứng xử và pháp luật ở cơ sở.

Ông Bing từng có khoảng 30 năm làm công tác địa chính tại địa phương. Sau khi nghỉ hưu, ông tham gia hội người cao tuổi và tiếp tục hỗ trợ hòa giải các vụ việc phát sinh trong cộng đồng.

Nhờ nhiều năm gắn bó với địa phương, ông hiểu phong tục, hoàn cảnh của người dân và những nguyên nhân thường dẫn đến mâu thuẫn trong buôn làng.

Một lần, người phụ nữ nghi ngờ thanh niên trong làng lấy điện thoại của mình. Vụ việc được đưa ra hòa giải, với sự tham gia của ông Bing và những người liên quan.

Qua xác minh, chiếc điện thoại không bị mất mà do em ruột của người phụ nữ giữ. Người thanh niên bị nghi ngờ không lấy điện thoại như ban đầu.

Sau khi làm rõ sự việc, những người tham gia hòa giải tiếp tục giải thích để các bên hiểu nhau, tránh khiến mâu thuẫn phát sinh thêm. Tuy nhiên, vấn đề bồi thường theo quan niệm, phong tục truyền thống lại được đặt ra.

Theo ông Bing, những vấn đề liên quan đến trách nhiệm và quyền lợi của các bên cần được giải quyết đúng quy định pháp luật, không thể chỉ dựa vào tập quán. “Còn vấn đề đền bù trâu bò thì chúng tôi nói rằng đưa lên tòa án”, ông Bing kể.

Với Lâm, những câu chuyện như vậy cho thấy vai trò của người làm công tác hòa giải ở cơ sở. Họ không chỉ giúp các bên tìm ra nguyên nhân mâu thuẫn mà còn phải giải thích để người dân hiểu cách giải quyết phù hợp với pháp luật.

Từ đó, hai cha con bắt đầu đưa những câu chuyện về hòa giải, ứng xử trong cộng đồng và kiến thức pháp luật vào các video trên mạng xã hội.

“Ba tôi có vốn sống, hiểu bà con và từng làm địa chính nên biết nhiều vấn đề liên quan đến đất đai, giấy tờ. Tôi thì làm phim nên biết cách kể câu chuyện. Hai cha con kết hợp lại để những vấn đề pháp luật đến với người dân nhẹ nhàng hơn”, Lâm chia sẻ.

Thay vì đứng trước máy quay đọc các điều luật, ông Bing kể lại những vụ việc từng chứng kiến, những lần tham gia hòa giải và cách nhìn nhận vấn đề từ kinh nghiệm thực tế. Lâm đảm nhận việc đặt câu hỏi, ghi hình, dựng video và lựa chọn cách truyền tải phù hợp.

Theo Lâm, những câu chuyện gần gũi, đôi khi có yếu tố hài hước, sẽ giúp người xem dễ tiếp nhận thông tin hơn so với cách truyền đạt khô cứng.

“Chỉ cần những điều dung dị, đời thường nhất. Người xem qua đó biết thêm về văn hóa, món ăn và con người của mình. Đưa những câu chuyện hài hước và lồng ghép thông tin pháp luật vào video thì sẽ có nhiều người quan tâm hơn”, Lâm nói.

Kết nối hai thế hệ, lan tỏa giá trị văn hóa

Trang Facebook của Lâm hiện có hơn 600.000 người theo dõi. Theo chia sẻ của anh, từ khi Facebook bật tính năng kiếm tiền cho nội dung vào ngày 20/11/2025, nền tảng này đã trả cho anh gần 38.000 USD. Có những tháng, thu nhập từ Facebook đạt hơn 100 triệu đồng.

Dù đạt được lượng người theo dõi lớn và có nguồn thu đáng kể từ công việc sáng tạo nội dung, Lâm cho rằng điều quan trọng hơn là những câu chuyện của gia đình, cộng đồng được lan tỏa rộng rãi.

Trước đây, một món ăn truyền thống có thể chỉ quen thuộc với người trong buôn; những kinh nghiệm của Ba Báo chỉ được chia sẻ trong các cuộc trò chuyện giữa người dân địa phương. Khi được ghi hình và đăng tải lên mạng xã hội, những câu chuyện ấy có cơ hội tiếp cận hàng trăm nghìn người.

Người xem ở những địa phương khác có thể hiểu thêm về văn hóa M’nông. Người trẻ có thêm cơ hội tìm hiểu kinh nghiệm của thế hệ trước, trong khi những câu chuyện hòa giải giúp cộng đồng nhìn nhận các vấn đề quen thuộc dưới góc độ pháp luật.

Lâm cho biết, khi lượng người theo dõi ngày càng tăng, anh càng ý thức rõ trách nhiệm về tính chính xác của thông tin, nhất là nội dung liên quan đến pháp luật. Việc hai cha con được Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Đắk Lắk lựa chọn là KOL của tỉnh cũng khiến anh chú trọng hơn đến trách nhiệm của người có ảnh hưởng trên mạng xã hội.

“Làm nội dung giải trí thì có thể vui vẻ, nhưng khi nói đến pháp luật thì phải có trách nhiệm. Tôi muốn đưa pháp luật vào những câu chuyện đời thường của gia đình, buôn làng, để người xem dễ hiểu nhưng vẫn phải bảo đảm thông tin chính xác”, Lâm chia sẻ.

Trong hành trình đó, sự kết hợp giữa hai cha con tạo nên cách làm nội dung riêng. Ông Bing mang đến vốn sống, kinh nghiệm thực tế và sự am hiểu phong tục địa phương; Lâm sử dụng kỹ năng làm phim để đưa những câu chuyện ấy đến gần hơn với công chúng.

“Ba kể chuyện rất tự nhiên. Có những câu chuyện ba tham gia hòa giải từ lâu rồi, bây giờ mình mới ghi lại. Tôi nghĩ nếu không ghi lại thì những kinh nghiệm đó chỉ nằm trong trí nhớ của một người. Nhưng nếu đưa lên mạng thì hàng trăm nghìn người có thể cùng nghe và hiểu”, Lâm nói.

Với anh, văn hóa không chỉ hiện diện trong các lễ hội hay nghi thức truyền thống mà còn nằm trong căn bếp, cách chế biến món ăn, lời kể của người già và cách cộng đồng ứng xử khi xảy ra mâu thuẫn.

Đưa những giá trị ấy lên mạng xã hội không đồng nghĩa với việc phủ nhận phong tục truyền thống. Ngược lại, hiểu phong tục giúp người làm công tác hòa giải có cách trao đổi phù hợp với cộng đồng; hiểu pháp luật giúp người dân biết cách giải quyết sự việc đúng quy định.

Lâm không đặt mục tiêu biến tất cả video thành nội dung pháp luật. Anh vẫn duy trì những câu chuyện về gia đình, ẩm thực và văn hóa M’nông, bởi đó là nền tảng tạo nên sự gần gũi với người xem.

Trong dòng chảy của những câu chuyện đời thường ấy, hai cha con dành thêm không gian để chia sẻ kiến thức pháp luật, lưu giữ kinh nghiệm của thế hệ trước và lan tỏa những giá trị văn hóa của cộng đồng người M’nông trong đời sống số.