Bộ trưởng Nội vụ: Chủ tịch UBND cấp xã phải trực tiếp tiếp dân

Nội dung trên được Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nêu khi phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu về kết quả tiếp công dân, xử lý đơn, thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội năm 2026, sáng 11/11.

Về tác động của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đối với công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết mô hình mới đã làm rõ vị trí, vai trò và trách nhiệm trực tiếp của chính quyền cấp xã khi không còn chính quyền cấp huyện.

Trong tổng số 1.164 nhiệm vụ của cấp huyện trước đây, có 859 nhiệm vụ (tương đương 73,8%) được phân định, giao lại cho cấp xã.

“Qua theo dõi, nhiều phản ánh, kiến nghị của người dân đã được tiếp nhận, xử lý ngay tại cấp xã hoặc chuyển thẳng lên cấp tỉnh, hạn chế tình trạng chuyển lòng vòng, đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp như trước”, Bộ trưởng nói.

Tổng hợp sơ bộ của Thanh tra Chính phủ cho thấy, từ ngày 15/12/2025 đến 14/10/2026, các địa phương đã tiếp nhận 303.197 lượt công dân, tăng gần 22% so với cùng kỳ. Qua rà soát tại 21 địa phương, cấp xã tiếp nhận 86,11% tổng số lượt công dân, có nơi lên tới 90%.

Theo Bộ trưởng, những con số này cho thấy cấp xã thực sự trở thành tuyến đầu trong tiếp nhận, đối thoại và giải quyết các vấn đề của người dân, tạo điều kiện để chính quyền gần dân, sát dân, tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở.

Đáng chú ý, khoảng 86% nội dung công dân trình bày là kiến nghị, phản ánh; khiếu nại chiếm 10% và tố cáo chiếm khoảng 3,5%. Bộ trưởng nhận định phần lớn vụ việc có thể được giải quyết dứt điểm ngay tại cơ sở nếu cấp xã có đủ nhân lực, năng lực và chủ động đối thoại từ sớm.

Về nguyên nhân số lượt tiếp công dân tăng, ông Nguyễn Tiến Hải cho biết, ngoài việc cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ trên các lĩnh vực, còn có tình trạng người dân gửi lại đơn đối với những vụ việc cũ với kỳ vọng chính quyền mới sẽ xem xét lại.

Bên cạnh đó, nhiều vụ việc mới phát sinh liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, tái định cư tại các dự án hạ tầng, đô thị, khu công nghiệp.

“Áp lực đối với cấp xã là cũng rất lớn. Số lượt tiếp công dân tăng 31,86% so với cùng kỳ, trong khi bình quân mỗi xã chỉ có 41 cán bộ, công chức, phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ mới trên địa bàn rộng, dân số đông.

Đội ngũ này được hình thành từ nhiều nguồn, năng lực và kinh nghiệm chưa đồng đều, nhất là nhân sự có chuyên môn về đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và xử lý đơn thư”, Bộ trưởng Bộ Nội vụ nói.

Bộ trưởng dẫn báo cáo của 22 địa phương, có 1.213/2.317 xã (chiếm 52,35%) đã bố trí được công chức chuyên trách làm công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Trong đó, 10 địa phương đã bố trí công chức chuyên trách tại 100% số xã, nhưng vẫn còn 5 địa phương chưa có xã nào bố trí được nhân sự chuyên trách làm công tác này.

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cũng chỉ ra thực trạng một bộ phận người dân chưa nắm rõ cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ việc sau sắp xếp bộ máy, dẫn đến tình trạng gửi đơn thư đến nhiều nơi, gửi đơn vượt cấp.

Có tỉnh, tới 90,63% số đơn gửi đến Ban Tiếp công dân của tỉnh không thuộc thẩm quyền giải quyết. Tại một tỉnh khác, trong tổng số 267 đơn tiếp nhận, chỉ có 7 đơn đúng thẩm quyền.

Ngoài ra, việc bàn giao hồ sơ từ cấp huyện trước đây cho các cơ quan có trách nhiệm tại một số địa phương chưa đầy đủ. Đến nay, vẫn còn 7 địa phương chưa có xã nào cập nhật dữ liệu vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn.

“Nếu không được hỗ trợ kịp thời, áp lực này có thể sẽ dẫn đến chậm giải quyết, chuyển đơn nhiều lần, ảnh hưởng đến quyền lợi và lợi ích hợp pháp của công dân”, ông Nguyễn Tiến Hải cảnh báo.

Chủ tịch UBND cấp xã giải quyết khiếu nại lần đầu

Về thẩm quyền và trách nhiệm, Bộ trưởng Bộ Nội vụ nêu rõ, theo quy định hiện hành, Chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp tiếp công dân ít nhất 2 ngày trong tháng và khi có yêu cầu đột xuất, không ủy quyền cho cấp phó.

Chủ tịch UBND cấp xã đồng thời có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu; giải quyết tố cáo đối với người đứng đầu, cấp phó các phòng chuyên môn và cán bộ, công chức thuộc quyền quản lý.

Giúp việc cho Chủ tịch UBND cấp xã là đơn vị và công chức được phân công làm đầu mối tham mưu, chủ yếu là Văn phòng HĐND và UBND cấp xã.

Theo Bộ trưởng, vấn đề hiện nay chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện, trong đó cần bố trí đúng người, đúng việc, thống nhất đơn vị đầu mối tham mưu và bảo đảm năng lực giải quyết các vụ việc.

Về các giải pháp thuộc thẩm quyền của Bộ Nội vụ, ông Nguyễn Tiến Hải cho biết, Bộ sẽ phối hợp chặt chẽ với Thanh tra Chính phủ hướng dẫn, đôn đốc các địa phương rà soát, bố trí công chức theo đúng vị trí việc làm.

Bộ Nội vụ sẽ tăng cường bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ làm công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cấp xã; đồng thời chỉ đạo hoàn tất việc bàn giao hồ sơ các vụ việc theo đúng quy định.

Liên quan đến kiến nghị của đại biểu về trường hợp người hoạt động không chuyên trách ở Cà Mau đã hưởng chính sách tinh giản, sau đó tiếp tục được bố trí làm nhiệm vụ ở thôn, ấp mà không phải hoàn trả số tiền đã nhận, Bộ trưởng cho biết, theo quy định, khi sắp xếp tổ chức bộ máy, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã phải được rà soát, phân công nhiệm vụ mới, trong đó có việc bố trí về thôn, ấp để tiếp tục công tác.

Chỉ những trường hợp còn dôi dư sau khi rà soát, bố trí mới được thực hiện chính sách. Theo Bộ trưởng, trường hợp tại Cà Mau đã được giải quyết chế độ, chính sách, sau đó lại được phân công làm nhiệm vụ không chuyên trách ở thôn, ấp là không đúng quy định.

Ông Nguyễn Tiến Hải cho rằng cần xem xét kỹ lưỡng trường hợp này, bởi không thể để một người được hưởng hai chính sách đối với cùng một trường hợp theo quy định.