Đô thị 15 phút
Xuất hiện trong bản quy hoạch 1/500 dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, nhưng “đô thị 15 phút” là mô hình không mới so với thế giới.
Theo định nghĩa của TS. KTS Trương Văn Quảng (Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam), “đô thị 15 phút” không phải một bản vẽ bán kính cơ học mà là một kế hoạch tổ chức không gian khoa học, sao cho chỉ trong vòng 15 phút di chuyển (đi bộ hoặc giao thông công cộng) là người dân có thể dễ dàng tiếp cận mọi loại hình dịch vụ thiết yếu nhất phục vụ đời sống: việc làm, học tập, chăm sóc y tế, vui chơi giải trí.
Khái niệm “đô thị 15 phút” được giới thiệu bởi Carlos Moreno, một giáo sư người Pháp, sau đó áp dụng thành công tại Paris, Melbourne, Barcelona… và nhiều quốc gia châu Âu. Vấn đề cốt lõi của quy hoạch là giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, gia tăng kết nối thông qua các phương tiện giao thông công cộng.
Những khu vực phát triển hoặc được “hồi sinh” giữa lòng các thủ đô lớn trên thế giới cũng cho thấy việc lựa chọn phương án tổ chức đô thị gắn chặt với giao thông công cộng (mô hình TOD) là một trong những “chìa khóa” tháo gỡ điểm nghẽn ùn tắc.
Điển hình như tại Paris, thành phố đã triển khai nhiều chính sách chuyển đổi không gian đô thị, giảm thiểu sự phụ thuộc vào xe hơi và tăng cường không gian xanh cũng như tiện ích công cộng.
Một số sáng kiến gồm việc mở rộng và nâng cấp mạng lưới đường dành cho người đi bộ và xe đạp, tái thiết các quảng trường và công viên, phát triển các “làng đô thị” nơi mọi dịch vụ cần thiết đều nằm trong tầm đi bộ.

Suối Cheonggyecheon (Hàn Quốc) hồi sinh không gian xanh giữa trung tâm Seoul, kết hợp tái thiết cảnh quan với tổ chức giao thông công cộng.
Tại Hàn Quốc, quá trình hồi sinh suối Cheonggyecheon giữa trung tâm Seoul cho thấy việc tái thiết cần làm đồng bộ từ hạ tầng cứng tới tổ chức đời sống.
Dòng suối này từ lâu đã bị bê tông hóa, bị bít kín để trở thành tuyến cầu cạn cao tốc gánh gần 170 ngàn lượt xe mỗi ngày, gắn chặt với cư dân sinh sống, kinh doanh dọc tuyến đường. Vào thời điểm chuẩn bị tái thiết, chính quyền đã bổ sung ngay 18 tuyến buýt và kết nối 5 tuyến tàu điện ngầm.
Tham chiếu với Hà Nội, các chuyên gia đánh giá, phân khu tái thiết Vĩnh Hưng hiện nay đang hội tụ đầy đủ điều kiện để triển khai TOD vì nơi đây là đầu mối kết nối của nhiều tuyến đường sắt đô thị tương lai (như tuyến số 4, số 8, số 10 và số 15).
“Dư địa đất đai tại khu vực này cho phép tổ chức lại không gian nén với mật độ hợp lý. Nếu thực hiện bài bản, Vĩnh Hưng sẽ trở thành mô hình thí điểm kiểu mẫu chứng minh tính hiệu quả của mô hình TOD (phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng)”, TS. KTS Trương Văn Quảng đánh giá.
KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng với những khu đô thị hình thành lâu năm như Vĩnh Hưng, TOD phải được nhìn nhận như một cuộc tái cấu trúc tổng thể, thay vì chỉ phát triển công trình quanh các đầu mối giao thông.
Cách tiếp cận đồng bộ sẽ giúp xử lý những điểm nghẽn về giao thông, thoát nước, phòng cháy chữa cháy và không gian xanh. Theo ông Sơn, nếu triển khai thành công, tái thiết Vĩnh Hưng không chỉ cải thiện điều kiện sống mà còn mở ra cơ hội hình thành một khu đô thị hiện đại, xanh, có bản sắc và gắn với giao thông công cộng, đồng thời thể hiện năng lực sáng tạo, phát triển đô thị của Việt Nam.

Vĩnh Hưng hướng tới mô hình đô thị 15 phút, nơi cư dân dễ dàng tiếp cận các tiện ích thiết yếu trong thời gian ngắn.
Bên cạnh đó, mô hình đô thị 15 phút đang là định hướng phát triển không gian được Hà Nội ưu tiên thúc đẩy, theo Đồ án Điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065. Triết lý phát triển mô hình chính là việc lấy con người làm trung tâm, xem hạnh phúc của người dân là thước đo.
Người dân hưởng lợi gì sau tái thiết
Theo các chuyên gia, có một nghịch lý trong phát triển đô thị là nhà ở, chung cư, công trình xây dựng ngày một nhiều, dân cư đông hơn, nhưng không gian đi bộ, vui chơi, vận động lại không tăng tương xứng.
Với người cao tuổi, đó có thể chỉ là con đường an toàn để đi bộ mỗi sáng; với trẻ em là sân chơi gần nhà; với người lao động là khoảng sân hay công viên để vận động sau giờ làm việc. Những nhu cầu không đòi hỏi công trình hoành tráng nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng sống.
“Thay vì chỉ thống kê xây được bao nhiêu công trình, cần đánh giá có bao nhiêu người thực sự tiếp cận được nơi tập luyện an toàn, thuận tiện. Một đô thị đáng sống không chỉ được đo bằng nhà cao tầng hay công trình hiện đại, mà phải là nơi trẻ em có chỗ chơi, người cao tuổi có nơi đi bộ và mọi người có cơ hội rèn luyện sức khỏe mỗi ngày”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, đại biểu Quốc hội khóa 16, đánh giá.

Hệ thống công viên, cây xanh và mặt nước được mở rộng, hướng tới nâng cao chất lượng sống cho cư dân Vĩnh Hưng.
Tại dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng, không gian sinh thái cũng được chú trọng mở rộng và nâng cấp. Diện tích cây xanh, công viên, mặt nước và thể dục thể thao tăng vọt từ 1,89ha lên 42,5ha - gấp 22 lần hiện trạng.
Với 3 công viên lớn rộng 18,5ha, 100% cư dân sẽ tiếp cận mảng xanh trong bán kính 300-500m đi bộ. Theo cách làm này, dải xanh ven sông Hồng sẽ được dẫn thẳng vào lõi đô thị, tương tự cách Seoul đón làn gió mát từ dòng suối Cheonggyecheon.
Tổng quỹ đất hạ tầng xã hội tăng 3,5 lần (từ 23,88ha lên 83,68ha); trong đó đất trường học đạt 34,3ha (bổ sung thêm 20,3ha), số cơ sở y tế tăng từ 4 lên 10. Mạng lưới ngõ ngách hiện hữu rộng 3-4 m được mở rộng lên 7-13,5m liên thông, giải quyết triệt để bài toán xe cứu hỏa tiếp cận từng cụm nhà. Đường giao thông được chỉnh trang đồng bộ từ ngõ, xóm tới đại lộ.

Quy hoạch tái thiết Vĩnh Hưng tăng quỹ đất hạ tầng xã hội gấp 3,5 lần (từ 23,88ha lên 83,68ha).
Đánh giá về đồ án, ông Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, khẳng định, tại Vĩnh Hưng, nếu thành phố và nhà đầu tư có thể chủ động chuẩn bị quỹ đất và hạ tầng để bố trí tái định cư ngay tại địa bàn phường, đây có thể coi là điểm sáng nhân văn và thắng lợi lớn của đồ án quy hoạch.
“Người dân bàn giao đất nhưng không bị đẩy đi nơi khác. Họ được ở lại chính quê hương mình trong một diện mạo hoàn toàn mới: hạ tầng khang trang hơn, môi trường sống sạch sẽ hơn, dịch vụ giáo dục - y tế tốt hơn và giá trị tài sản gia tăng”, ông Đính cho biết.
Theo các chuyên gia, dự án cũng giúp giải được bài toán lãng phí nguồn lực đất đai lâu nay: hàng chục hecta đất nông nghiệp xen kẹt, mặt nước ô nhiễm đang bị bỏ hoang giữa lòng Thủ đô, trong khi hàng vạn người dân thiếu trường học, bệnh viện và công viên.
Seoul chỉ mất hơn hai năm thi công (2003-2005) để dỡ bỏ cây cầu cạn và khơi lại dòng suối lịch sử, nhưng họ đã dành sự kiên trì đối thoại để có được sự đồng thuận của nhân dân. Vĩnh Hưng đã xác lập chủ trương, vạch rõ lộ trình thực hiện từ quý III/2026 đến quý IV/2030 để Hà Nội sớm có một đô thị mới “lột xác” nhờ tái thiết.








