Vì sao có người nhớ giấc mơ sau khi ngủ dậy, có người quên?

Khả năng nhớ hay quên giấc mơ không phải ngẫu nhiên. Các nghiên cứu chỉ ra rằng hoạt động ở một vùng não đặc biệt giúp một số người ghi nhớ giấc mơ tốt hơn, đồng thời gắn với ba đặc điểm tính cách đáng chú ý nhưng cũng khiến họ dễ ngủ không sâu.

Khi thức dậy vào buổi sáng, nhiều người thường cố gắng nhớ lại những gì vừa diễn ra trong giấc mơ. Đó có thể là một cơn ác mộng khi bị một bóng người bí ẩn truy đuổi, hoặc chuyến quay ngược thời gian đầy vui vẻ về thời thơ ấu. Những giấc mơ này đôi khi ảnh hưởng đến tâm trạng của cả ngày hôm đó.

Trong khi đó, không ít người tắt báo thức, bắt đầu ngày mới mà hoàn toàn không nhớ mình đã mơ gì, như thể não bộ đã xóa sạch mọi ký ức về đêm hôm trước.

Theo cuộc khảo sát của CBS News năm 2021, khoảng 11% người được hỏi cho biết họ luôn nhớ giấc mơ, 10% gần như không bao giờ nhớ, còn 79% nằm ở khoảng giữa, tức thỉnh thoảng mới nhớ được.

Vì sao có người nhớ giấc mơ, có người lại không?

Các nghiên cứu cho thấy những người thường xuyên nhớ được giấc mơ có hoạt động mạnh hơn tại vùng nối thái dương - đỉnh (temporoparietal junction - TPJ) của não. Đây là khu vực tham gia vào quá trình xử lý thông tin, cảm xúc, hiểu suy nghĩ của người khác, chuyển đổi góc nhìn và điều hướng sự chú ý.

Theo chuyên gia về giấc ngủ Julie Lambert, hoạt động của vùng não này còn khiến con người rơi vào trạng thái “thức nhẹ” trong khi ngủ. Chính trạng thái này giúp não bộ mã hóa và lưu giữ ký ức về giấc mơ hiệu quả hơn, nên sau khi tỉnh dậy, họ dễ nhớ được những gì đã trải qua trong lúc ngủ.

Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy những người nhớ giấc mơ thường có ba đặc điểm tính cách nổi bật.

Ba đặc điểm thường gặp ở người hay nhớ giấc mơĐầu tiên là giàu trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo: Do vùng TPJ liên quan đến việc thay đổi góc nhìn và kết nối các ý tưởng khác nhau, những người có hoạt động mạnh ở khu vực này thường có xu hướng suy nghĩ sáng tạo hơn.

Đặc điểm thứ hai là thích suy ngẫm, nhìn nhận nội tâm: Họ thường dành nhiều thời gian để quan sát cảm xúc, suy nghĩ của bản thân, thay vì chỉ tập trung vào những gì diễn ra bên ngoài.

Đặc điểm cuối cùng là hay mơ mộng: Những người này dễ để tâm trí “lang thang”, tưởng tượng ra các tình huống hoặc ý tưởng mới, chẳng hạn khi đi dạo hoặc làm những công việc không đòi hỏi quá nhiều sự tập trung. Theo các chuyên gia, đây cũng là một biểu hiện của tư duy sáng tạo.

Mặt trái của việc luôn nhớ giấc mơ

Dù nghe có vẻ thú vị, việc luôn nhớ rõ giấc mơ cũng có một nhược điểm. Hoạt động mạnh của vùng TPJ khiến não bộ nhạy cảm hơn với các kích thích từ môi trường xung quanh trong lúc ngủ. Vì vậy, người có đặc điểm này thường khó duy trì trạng thái ngủ sâu, dễ bị đánh thức hoặc giấc ngủ bị gián đoạn hơn.

Nói cách khác, khả năng ghi nhớ giấc mơ có thể đi kèm chất lượng giấc ngủ kém hơn. Nếu mỗi sáng thức dậy bạn vẫn còn nguyên cảm xúc từ những giấc mơ sống động của mình, điều đó có thể cho thấy bạn sở hữu một bộ não giàu khả năng sáng tạo và đồng cảm. Đổi lại, bạn cũng có thể phải chấp nhận cảm giác hơi mệt mỏi hoặc uể oải sau khi thức dậy vì giấc ngủ chưa thực sự sâu.