Từ 'cho phép' sang 'khuyến khích': Bước chuyển về tư duy đảng viên làm kinh tế

Năm 2020, khi tiếp nhận một dự án điện mặt trời tại Hậu Giang (nay là TP Cần Thơ) từ nhà đầu tư không còn khả năng tài chính, ông Nguyễn Quang Huân, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam, chỉ còn 8 tháng để hoàn thành và phát điện, kịp hưởng cơ chế giá bán điện ưu đãi (FIT).

Trong khi một dự án thông thường cần khoảng 1-2 năm để triển khai, doanh nghiệp phải chạy đua với thời gian, vừa giải quyết các vấn đề kỹ thuật, tài chính, vừa tháo gỡ vướng mắc về đất đai, bồi thường cho người dân. Nhà máy khởi công tháng 6/2020 và phát điện lên lưới ngày 26/12/2020.

“Chúng tôi đứng trước lựa chọn khó khăn là nếu chần chừ thì mất cơ hội đầu tư, nhưng nếu quyết định làm mà không giải quyết tốt các vấn đề xã hội thì rủi ro rất lớn”, ông Huân kể lại.

Câu chuyện được ông Huân, một doanh nhân là đảng viên, chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VTC News trong cuộc trao đổi về chủ trương chuyển từ “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện” để đảng viên làm giàu chính đáng, vừa được Trung ương Đảng thống nhất cao tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV.

Làm kinh tế không thể chỉ nghĩ đến lợi nhuận

Với ông Huân, thách thức khi ấy không chỉ là hoàn thành dự án đúng hạn mà còn phải bảo đảm quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng. Doanh nghiệp đã ký với Ngân hàng Thế giới về chương trình tuân thủ doanh nghiệp, trong đó có những yêu cầu hạn chế xáo trộn, tổn hại đến người dân trong quá trình triển khai dự án.

Để đáp ứng cả hai yêu cầu, công ty bố trí đội ngũ tài chính, kỹ thuật tập trung đẩy nhanh tiến độ, trong khi các chuyên gia môi trường, xã hội làm việc với người dân và chính quyền địa phương để giải quyết những vướng mắc phát sinh.

Một số hộ dân chưa đồng thuận với phương án bồi thường. Doanh nghiệp phải vận động, thương lượng và trong một số trường hợp, thỏa thuận mua lại đất, tài sản của người dân thay vì chỉ áp dụng mức bồi thường theo quy định. Công ty cũng tìm cách điều chỉnh vị trí đường dây để hạn chế ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Ông Huân cho biết, doanh nghiệp có thể lựa chọn cách làm quyết liệt hơn, tập trung đẩy nhanh tiến độ và để chính quyền xử lý những trường hợp không chấp hành phương án bồi thường, kể cả bằng biện pháp cưỡng chế theo quy định. Tuy nhiên, với trách nhiệm của một đảng viên và những cam kết đã ký với Ngân hàng Thế giới, ông không lựa chọn phương án này.

“Chúng tôi chấp nhận giải quyết mềm mỏng hơn, mất thêm thời gian, tốn thêm chi phí nhưng hạn chế được nguy cơ khiếu kiện, bảo đảm quyền lợi của người dân và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp”, ông Huân nói.

Từ trải nghiệm đó, ông Huân cho rằng trách nhiệm nêu gương của đảng viên làm kinh tế phải thể hiện trong những quyết định cụ thể, nhất là khi lợi ích trước mắt của doanh nghiệp có thể mâu thuẫn với quyền lợi của người dân.

Khuyến khích đảng viên làm giàu nhưng phải minh bạch, phát triển bền vững và có trách nhiệm với cộng đồng.

Ông Nguyễn Quang Huân

Nhìn lại 20 năm thực hiện Quy định 15 về đảng viên làm kinh tế tư nhân, ông đánh giá văn bản đã tháo gỡ nhiều rào cản về nhận thức. Trước khi có quy định này, việc một đảng viên đồng thời là chủ doanh nghiệp vẫn khiến không ít người băn khoăn.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của kinh tế tư nhân và những thay đổi trong chính sách, việc xây dựng quy định mới là cần thiết.

Theo ông Huân, điểm đáng chú ý của chủ trương lần này là không chỉ cho phép mà còn khuyến khích, tạo điều kiện để đảng viên làm giàu chính đáng. Việc xây dựng quy định mới cũng cần nghiên cứu tháo gỡ những rào cản phù hợp đối với đảng viên đang công tác trong khu vực công, tạo điều kiện phát huy năng lực trong nghiên cứu khoa học, đầu tư và hợp tác với khu vực tư nhân.

Dù vậy, ông nhấn mạnh việc mở rộng cơ hội phải đi cùng cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, không để đảng viên lợi dụng vị trí công tác, quyền hạn hoặc nguồn lực công nhằm phục vụ lợi ích cá nhân.

Theo ông, quy định mới cần gắn với các chủ trương phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ và xây dựng tổ chức Đảng trong doanh nghiệp. Đặc biệt, khuyến khích làm giàu phải đi đôi với yêu cầu minh bạch, phát triển bền vững và trách nhiệm với cộng đồng.

Từ thực tiễn điều hành doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Huân cho rằng đảng viên là chủ doanh nghiệp không thể chỉ thực hiện trách nhiệm trong sinh hoạt Đảng, còn khi kinh doanh lại đặt lợi ích công ty lên trên hết. Những nguyên tắc về liêm chính, trách nhiệm xã hội cần được đưa vào chiến lược, văn hóa và hoạt động thường ngày của doanh nghiệp.

“Nếu không làm được điều đó, vai trò tiên phong, gương mẫu rất dễ chỉ dừng lại ở khẩu hiệu”, ông Huân nói.

Một trong những cách thực hiện, theo ông, là áp dụng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) trong quản lý, điều hành. Doanh nghiệp phải quan tâm đồng thời đến hiệu quả kinh tế, tác động môi trường và lợi ích xã hội, thay vì chỉ đánh giá thành công qua doanh thu, lợi nhuận.

“Doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận nhưng không thể chỉ quan tâm đến lợi ích kinh tế. Hoạt động kinh doanh không được gây tổn hại cho cộng đồng, môi trường mà phải mang lại lợi ích cho người dân”, ông Huân nêu quan điểm.

Trách nhiệm ấy còn thể hiện trong cách doanh nghiệp chăm lo cho người lao động. Theo ông Huân, người đứng đầu cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, tạo cơ hội phát triển cho nhân viên; đồng thời quan tâm phát hiện, bồi dưỡng quần chúng ưu tú để kết nạp Đảng và xây dựng tổ chức Đảng trong doanh nghiệp.

Ông cho rằng đây là những yêu cầu mà doanh nhân là đảng viên cần thực hiện ở mức cao hơn, bởi trách nhiệm nêu gương không chỉ nằm ở kết quả kinh doanh mà còn ở cách doanh nghiệp phát triển con người và đóng góp cho xã hội.

“Với một đảng viên là chủ doanh nghiệp, tôi cho rằng phải lựa chọn con đường phát triển bền vững, bởi đó là hướng đi phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng”, ông Huân khẳng định.

Làm giàu chính đáng cần trách nhiệm và môi trường minh bạch

Cùng bàn luận về chủ trương mới, GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (HANOISME), cho rằng việc chuyển từ “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện” là bước phát triển quan trọng về tư duy, không đơn thuần là thay đổi cách diễn đạt.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa đảng viên hoặc doanh nghiệp do đảng viên làm chủ được hưởng đặc quyền trong kinh doanh.

“Khuyến khích phải đi cùng môi trường minh bạch, tạo điều kiện phải thể hiện bằng khả năng tiếp cận bình đẳng với cơ hội kinh doanh. Không thể hiểu chủ trương này là dành ưu đãi riêng cho doanh nghiệp có chủ là đảng viên”, ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

Theo ông, chủ trương mới phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Để doanh nhân mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất, điều quan trọng là có quy định rõ ràng, thủ tục đơn giản và cơ hội tiếp cận các nguồn lực công bằng.

Từ thực tiễn trong quá trình đồng hành cùng doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Mạc Quốc Anh chỉ ra những khó khăn về vốn, mặt bằng, thị trường và chi phí tuân thủ. Nhiều thủ tục riêng lẻ không quá phức tạp nhưng khi cộng dồn qua nhiều khâu lại trở thành gánh nặng, làm giảm cơ hội đầu tư, kinh doanh.

Riêng với đảng viên, ông đề nghị có hướng dẫn cụ thể về phạm vi đầu tư, nghĩa vụ kê khai, báo cáo và những giới hạn phù hợp với từng vị trí công tác. Các trường hợp có nguy cơ xung đột lợi ích phải được kiểm soát chặt, không để lợi dụng chức quyền, thông tin hoặc nguồn lực công để thu lợi riêng. Ngược lại, hoạt động kinh doanh hợp pháp cũng không nên bị ràng buộc bởi những thủ tục xin phép không cần thiết.

Thước đo trách nhiệm của doanh nhân đảng viên không chỉ là những hoạt động xã hội bên ngoài, mà trước hết là cách đối xử với người đang cùng mình tạo ra giá trị mỗi ngày.

GS.TS Mạc Quốc Anh

Một vấn đề khác được ông Mạc Quốc Anh lưu ý là cần phân biệt rủi ro kinh doanh với hành vi vi phạm. Doanh nghiệp thua lỗ do biến động thị trường không đồng nghĩa người đứng đầu thiếu phẩm chất, nhưng cũng không thể lấy lý do rủi ro để che đậy hành vi gian dối hoặc vụ lợi.

“Điều doanh nhân cần là sự rõ ràng để làm đúng, chứ không phải sự nương nhẹ khi làm sai”, ông nói.

Bên cạnh môi trường kinh doanh bình đẳng, GS.TS Mạc Quốc Anh cho rằng trách nhiệm nêu gương của doanh nhân là đảng viên phải được đánh giá từ cách tạo ra lợi nhuận, thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và đối xử với người lao động.

“Không phải cứ giàu là gương mẫu, cũng không phải người chưa giàu thì ít cống hiến”, ông Mạc Quốc Anh nhận định.

Theo ông, một doanh nghiệp đạt lợi nhuận lớn nhưng trốn tránh nghĩa vụ, gây thiệt hại cho người tiêu dùng hoặc để cộng đồng gánh chịu hậu quả ô nhiễm môi trường thì không thể coi là hình mẫu. Ngược lại, doanh nghiệp nhỏ kinh doanh trung thực, bảo đảm việc làm và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế vẫn có những đóng góp đáng trân trọng.

Đối với người lao động, ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh cần phân biệt trách nhiệm pháp lý bắt buộc với các chính sách phúc lợi tự nguyện. Ký kết hợp đồng, trả lương đúng quy định, đóng bảo hiểm bắt buộc, bảo đảm an toàn lao động và thời giờ nghỉ ngơi là nghĩa vụ của doanh nghiệp, không phải sự ban ơn.

Ngoài những yêu cầu bắt buộc, doanh nghiệp cần minh bạch cách tính lương, thưởng, tiêu chí đánh giá và ghi nhận sáng kiến của nhân viên. Việc chia sẻ thành quả kinh doanh có thể được thực hiện thông qua thưởng sáng kiến, hỗ trợ học nghề, cải thiện bữa ăn và các chế độ phúc lợi phù hợp với khả năng tài chính.

Đặc biệt, khi đầu tư công nghệ mới, doanh nghiệp cần có kế hoạch đào tạo lại, bố trí công việc phù hợp, thay vì để người lao động tự xoay xở trước những thay đổi. Các kiến nghị về tiền lương, điều kiện làm việc cũng cần được lắng nghe, giải quyết, thay vì tổ chức đối thoại chỉ để hoàn thành biên bản.

“Thước đo trách nhiệm của doanh nhân đảng viên không chỉ là những hoạt động xã hội bên ngoài, mà trước hết là cách đối xử với người đang cùng mình tạo ra giá trị mỗi ngày”, ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

Để chủ trương mới đi vào cuộc sống, ông đề xuất hoàn thiện hướng dẫn về quyền và giới hạn kinh doanh của đảng viên, bảo vệ quyền kinh doanh hợp pháp, giảm chi phí tuân thủ và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn, công nghệ, tư vấn pháp lý.

Cùng với đó, tổ chức Đảng trong doanh nghiệp cần góp phần xây dựng văn hóa liêm chính, quan hệ lao động lành mạnh nhưng không làm thay chức năng quản trị, điều hành của doanh nghiệp.

Theo GS.TS Mạc Quốc Anh, hiệu quả của chủ trương không chỉ được đo bằng số đảng viên tham gia kinh doanh, mà quan trọng hơn là doanh nghiệp có mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất hay không, chi phí tuân thủ có giảm và đời sống người lao động có được cải thiện hay không.

“Khuyến khích làm giàu chính đáng phải đi cùng môi trường minh bạch, trách nhiệm rõ ràng và cơ hội bình đẳng. Khi đó, khát vọng của doanh nhân mới có thể chuyển thành nguồn lực phát triển đất nước”, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME khẳng định.