Trình Quốc hội sửa Luật An toàn thực phẩm, thống nhất đầu mối quản lý

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 24/10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình Quốc hội dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) gồm 9 chương, 74 điều.

Bộ trưởng cho biết, sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm đã đạt được những kết quả nhất định, song thực tiễn triển khai bộc lộ nhiều tồn tại, bất cập.

“Mô hình quản lý nhà nước còn phân tán giữa các bộ, ngành; phương thức quản lý chưa phù hợp với thực tế và thông lệ quốc tế; dữ liệu chưa được hệ thống hóa thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Đặc biệt, hoạt động kinh doanh thực phẩm trên nền tảng thương mại điện tử vẫn còn khoảng trống pháp lý”, tư lệnh ngành Y tế nói.

Về nhóm chính sách trọng tâm, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nêu rõ, dự thảo Luật hướng tới hoàn thiện bộ máy quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm thống nhất từ Trung ương đến địa phương, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Trên cơ sở đề án đã được cấp có thẩm quyền thông qua, dự thảo Luật xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm. UBND các cấp tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý trong phạm vi địa phương theo hướng thống nhất một đầu mối tại mỗi cấp.

Các bộ tiếp tục phối hợp thực hiện quy định pháp luật chuyên ngành và nhiệm vụ được Chính phủ phân công, từ quản lý sản xuất ban đầu, chống thực phẩm giả, gian lận thương mại, kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử đến kiểm tra thực phẩm xuất nhập khẩu, phòng ngừa và xử lý vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm.

Dự thảo Luật cũng đổi mới phương thức quản lý an toàn thực phẩm theo hướng kiểm soát nguy cơ trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ đến khi sản phẩm lưu thông trên thị trường.

Các quy định tập trung kiểm soát giới hạn tồn dư thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và các tác nhân gây ô nhiễm; bảo đảm điều kiện an toàn thực phẩm trong sơ chế, chế biến, sản xuất, kinh doanh, bảo quản và phân phối.

Đồng thời, tăng cường giám sát hậu kiểm, chủ động lấy mẫu thực phẩm lưu thông trên thị trường, xây dựng hệ thống đánh giá, quản lý và truyền thông nguy cơ. Khi xảy ra sự cố, việc truy xuất nguồn gốc, thu hồi và tiêu hủy thực phẩm không an toàn được thực hiện nhanh chóng, hiệu quả.

Dự thảo Luật hướng tới cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Các quy định về đối tượng, nguyên tắc, biện pháp hậu kiểm, trách nhiệm của đoàn kiểm tra và tần suất kiểm tra trên thị trường được cụ thể hóa. Cạnh đó, khuyến khích MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng tham gia giám sát an toàn thực phẩm.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định quản lý hoạt động kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử, dịch vụ giao đồ ăn trực tuyến, thức ăn đường phố và suất ăn tập thể.

Theo đó, các cơ sở phải cập nhật kiến thức về an toàn thực phẩm, kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu và bảo đảm điều kiện an toàn tại địa điểm kinh doanh. Chính quyền địa phương được tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát, nhất là đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ.

“Đối với kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử, dự thảo quy định trách nhiệm của người bán, cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và đơn vị quản lý nền tảng trong giám sát hoạt động kinh doanh, truy xuất nguồn gốc, xử lý khi xảy ra ngộ độc thực phẩm hoặc có nguy cơ mất an toàn”, Bộ trưởng Bộ Y tế nêu rõ.

Ngoài ra, dự thảo hoàn thiện các quy định về phân tích nguy cơ, xác định trách nhiệm của các ngành và lộ trình phân loại thực phẩm theo mức nguy cơ cao, nguy cơ thấp. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp với từng nhóm thực phẩm.

Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho rằng dự thảo Luật đề xuất nhiều cơ chế mới nhưng điều kiện để thực thi chưa được đánh giá đầy đủ, nhất là nhân lực tại địa phương, năng lực thử nghiệm, hậu kiểm, trang thiết bị.

“Nếu yêu cầu siết chặt quản lý nhưng nguồn lực chưa đáp ứng, có khả năng tiềm ẩn nguy cơ phát sinh ách tắc khi triển khai”, bà Nguyễn Thanh Hải nói.

Về mô hình một đầu mối quản lý Nhà nước dự thảo Luật xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối nhưng vẫn giao nhiều bộ cùng thực hiện quản lý, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát theo nguyên tắc một đầu mối phải đi đôi với trách nhiệm đến cùng, phân cấp phải gắn với thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Về chế tài xử lý vi phạm, để tăng tính răn đe, Ủy ban đề nghị nghiên cứu bổ sung hình thức đình chỉ hoặc thu hồi giấy phép có thời hạn, trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể thu hồi vĩnh viễn đối với tổ chức, cá nhân cố ý vi phạm, gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng.

Cùng với đó, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu giải pháp bắt buộc công khai tổ chức, cá nhân vi phạm trên hệ thống dữ liệu của cơ quan quản lý, nền tảng số của xã, phường để người dân tiếp cận thông tin và tăng cường giám sát của cộng đồng.