Tội phạm mạng lợi dụng AI để lừa đảo, thiệt hại hơn 40.000 tỷ đồng trong 5 năm

Thông tin được chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), nhà sáng lập Chống Lừa Đảo cho biết tại Hội thảo “An toàn thông tin trong kỷ nguyên AI” do Viện Quản trị và Công nghệ FSB, Trường Đại học FPT tổ chức ngày 11/10.

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu cho biết tội phạm mạng đang hoạt động ngày càng có tổ chức, tận dụng AI để nâng cao hiệu quả tấn công. Theo các số liệu được ông dẫn từ Bộ Công an và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, năm 2024, Việt Nam ghi nhận hơn 6.000 vụ lừa đảo trực tuyến, với tổng thiệt hại trên 12.000 tỷ đồng. Giai đoạn 2020-2025, thiệt hại được thống kê lên tới 40.000 tỷ đồng, liên quan hơn 24.000 vụ việc.

Một trong những nguy cơ đáng chú ý là việc sử dụng công nghệ deepfake để giả giọng nói, hình ảnh người thật, phục vụ các kịch bản lừa đảo. Theo chuyên gia, một số công cụ thương mại có khả năng tạo video giả mạo theo thời gian thực có mức phí chỉ khoảng 35 USD mỗi tháng.

Không dừng ở việc đánh lừa người dùng, tin tặc còn tìm cách khai thác dữ liệu khuôn mặt để vượt qua quy trình xác thực danh tính điện tử (eKYC), phát tán mã độc thông qua quyền trợ năng trên điện thoại hoặc chiếm quyền điều khiển các thiết bị thông minh.

Ông Hiếu phân loại sáu nhóm nguy cơ nổi bật, gồm ba nhóm nhắm vào con người là giả mạo bằng deepfake, đánh cắp khuôn mặt để vượt xác thực và lừa đảo kết hợp mã độc; ba nhóm còn lại tập trung vào hệ thống, gồm tấn công trực tiếp vào AI, khai thác thiết bị IoT và thao túng các tác tử AI có khả năng tự thực hiện nhiệm vụ.

Với kiến trúc trí tuệ nhân tạo vạn vật (AIoT) gồm các tầng cảm nhận, kết nối, xử lý, hành động và học hỏi, mỗi khâu đều có thể trở thành điểm yếu nếu không được bảo vệ phù hợp.

Dữ liệu đầu vào bị làm sai lệch có thể khiến mô hình AI đưa ra kết quả thiếu chính xác; lỗ hổng trong thiết bị kết nối có thể tạo điều kiện phát tán mã độc; còn các tác tử AI được trao quyền quá rộng có nguy cơ thực hiện những hành động ngoài dự kiến.

Những rủi ro này cho thấy an toàn thông tin không thể chỉ được bổ sung sau khi hệ thống hoàn thiện. Bảo mật cần được tính đến ngay từ khâu thiết kế, đồng thời bao quát cả thiết bị, hạ tầng kết nối, dữ liệu và mô hình AI.

Trong bối cảnh đó, FSB ra mắt chương trình MIT-AIoT nhằm đào tạo nhân lực có khả năng thiết kế, tích hợp và vận hành các hệ thống thông minh. Thay vì đào sâu vào một công nghệ riêng lẻ, chương trình hướng đến cách tiếp cận tổng thể, từ phần cứng, cảm biến, kết nối đến xử lý dữ liệu và ứng dụng AI.

Tiến sĩ Đoàn Xuân Huy Minh, Giám đốc chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin tại FSB, cho biết mục tiêu là đào tạo đội ngũ kỹ sư và chuyên gia có thể tham gia quá trình thông minh hóa sản xuất công nghiệp, phát triển đô thị và giao thông thông minh.

Theo ông Minh, người học sẽ tiếp cận AIoT như một hệ thống thống nhất, trong đó các thiết bị thu thập dữ liệu, hạ tầng kết nối, nền tảng điện toán và thuật toán AI phải phối hợp với nhau. Cách tiếp cận này giúp người học hiểu mối liên hệ giữa các thành phần, từ đó có khả năng thiết kế giải pháp phù hợp với yêu cầu vận hành thực tế.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Đức, đại diện FSB, cho rằng khi AI được tích hợp vào các hệ thống kết nối vạn vật, bài toán đặt ra không chỉ là tăng hiệu suất mà còn phải bảo đảm an toàn và kiểm soát rủi ro. Theo ông, định hướng AIoT giúp người học hình thành tư duy hệ thống, phục vụ việc phát triển các nền tảng thông minh trong doanh nghiệp.

Khung đào tạo của MIT-AIoT gồm kiến thức về nền tảng và kiến trúc AIoT; thu thập, xử lý, phân tích dữ liệu từ thiết bị IoT; phát triển và triển khai mô hình AI, học máy; thiết kế hệ thống thông tin thông minh; cùng các nội dung về an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu.

FSB cho biết chương trình áp dụng phương pháp học qua dự án, tạo điều kiện để học viên giải quyết các bài toán công nghệ thực tế tại doanh nghiệp, trong đó có các đơn vị thuộc hệ sinh thái FPT ở lĩnh vực phần mềm, viễn thông, tích hợp hệ thống, bán lẻ, AI và an ninh mạng. Học viên cũng có cơ hội thực hành trên các nền tảng điện toán đám mây và công cụ phát triển công nghệ hiện đại.

Sau khi hoàn thành chương trình, người học có thể hướng đến các vị trí như kiến trúc sư giải pháp AIoT, kỹ sư hệ thống AI/IoT, chuyên gia thiết kế hệ thống thông minh, kỹ sư IoT và điện toán đám mây, chuyên gia bảo mật hoặc quản lý dự án công nghệ.

Sự phát triển của AIoT đang làm thay đổi nhu cầu nhân lực công nghệ, từ những người chỉ đảm nhiệm một khâu kỹ thuật sang đội ngũ có khả năng kết nối nhiều thành phần thành hệ thống hoàn chỉnh. Cùng với yêu cầu về hiệu quả vận hành, năng lực bảo mật và kiểm soát rủi ro sẽ là những yếu tố quan trọng đối với các kỹ sư tham gia xây dựng hạ tầng thông minh trong thời gian tới.