Thủ tướng: Không nâng chất lượng dạy học, không thể đổi mới mô hình phát triển

Nội dung trên được Thủ tướng Lê Minh Hưng đưa ra khi phát biểu kết luận Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027, sáng 27/8.

Bên cạnh những kết quả đạt được của toàn ngành Giáo dục, Thủ tướng chỉ rõ vẫn còn tình trạng thiếu giáo viên, phòng học, phòng chức năng, thiết bị dạy học; phương pháp dạy và học, kiểm tra, đánh giá còn nặng về điểm số và thi cử; chất lượng sách giáo khoa có mặt còn hạn chế.

Đặc biệt, tình trạng bệnh thành tích, gian lận, dạy thêm, học thêm biến tướng, tiêu cực trong thi cử, gánh nặng chi phí cho gia đình và phụ huynh học sinh vẫn còn diễn ra, gây bức xúc, ảnh hưởng đến uy tín của ngành.

“Chúng ta nói bệnh thành tích trong thi cử, nhưng các thầy cô dạy học sinh thì điều đầu tiên phải là đạo đức, ý thức tuân thủ pháp luật; thượng tôn pháp luật phải đặt lên hàng đầu; những vi phạm, gian lận trong thi cử như thế không thể nói chỉ là bệnh thành tích mà là ý thức chấp hành pháp luật, đặc biệt là của các thầy, cô giáo. Đây là vấn đề rất lớn của ngành, cần hết sức quan tâm”, Thủ tướng nói.

Theo Thủ tướng, giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, vấn đề đảm bảo sức khỏe thể chất, tinh thần, văn hóa học đường và an toàn trường học còn những bất cập; còn xảy ra bạo lực học đường, mất an toàn thực phẩm trong trường học và các biểu hiện lệch chuẩn.

Đào tạo nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu; liên kết giữa đào tạo với doanh nghiệp, thị trường lao động chưa chặt chẽ; nghiên cứu khoa học chưa chuyển mạnh thành công nghệ, sản phẩm, sáng chế và giá trị gia tăng. Các địa phương có nơi chưa dành sự quan tâm thích đáng cho ngành giáo dục, về vấn đề biên chế, trường, thiết bị, bố trí công chức quản lý giáo dục cũng còn chưa đầy đủ.

Lưu ý ngành Giáo dục nhìn nhận đúng những thách thức, yêu cầu đặt ra, thẳng thắn nghiêm túc, không né tránh những tồn tại, hạn chế, xác định nguyên nhân, trách nhiệm, Thủ tướng yêu cầu đề xuất giải pháp khắc phục ngay trong năm học mới 2026-2027 và thời gian tới.

Định hướng chủ đạo trong năm học mới, Thủ tướng nhắc lại chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại buổi làm việc ngày 25/8 về đánh giá kết quả 1 năm triển khai thực hiện Nghị quyết 71: Năm học 2026-2027 là năm học đầu tiên sau Đại hội XIV của Đảng; phải là năm học mới về tư duy, cách làm và chất lượng, hướng tới tạo đột phá phát triển giáo dục, đào tạo.

Với tinh thần đó, Thủ tướng cho rằng, năm học 2026-2027 phải là năm chuyển trạng thái: từ tập trung xây dựng thể chế sang tổ chức thực hiện có hiệu quả; từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển; từ kiểm đếm công việc sang đo lường kết quả; từ đổi mới bên ngoài sang đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, mỗi người thầy và mỗi người học và từ bên trong toàn ngành giáo dục.

Thủ tướng yêu cầu tập trung xử lý quyết liệt các tồn tại, hạn chế về đội ngũ và cơ sở vật chất; bảo đảm “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên”; không để học sinh vì hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường. Chuẩn bị đầy đủ điều kiện cần thiết để đưa các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới vào hoạt động.

Song song với việc rà soát, xử lý tình trạng thiếu phòng học, phòng chức năng, trang thiết bị, quá tải trường lớp tại đô thị, khu công nghiệp, người đứng đầu Chính phủ lưu ý sử dụng hiệu quả đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục chuyển sang làm công tác giảng dạy.

Theo định hướng của Thủ tướng, cần đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục, từ quản trị nhà trường, đội ngũ nhà giáo đến nội dung, phương pháp dạy và học, thi, kiểm tra, đánh giá; tiếp tục lắng nghe các ý kiến của các chuyên gia, địa phương và đánh giá, đề xuất giải pháp đổi mới mạnh mẽ hơn nữa.

“Tiếp tục rà soát chương trình, sách giáo khoa phổ thông, kịp thời điều chỉnh những bất cập. Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá; kiên quyết chống bệnh thành tích, gian lận trong dạy và học”, Thủ tướng nêu rõ.

Nhiệm vụ quan trọng khác được Thủ tướng đặt ra là tăng cường giáo dục lịch sử dân tộc, truyền thống yêu nước, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống; tiếng Anh và ngoại ngữ; nâng cao năng lực số, STEM và sử dụng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có chọn lọc.

Thủ tướng quán triệt giáo dục và đào tạo phải đi trước một bước phục vụ đổi mới mô hình phát triển của đất nước.

Giáo dục nghề nghiệp phải gắn chặt với doanh nghiệp và thị trường lao động. Giáo dục đại học phải thực sự trở thành trung tâm đào tạo nhân tài, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ (tập trung cho bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện hạt nhân, đường sắt, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới và các công nghệ chiến lược).

“Tương lai tới đây nền kinh tế chuyển đổi như thế nào, đất nước có phát triển nhanh, bền vững hay không phụ thuộc vào nguồn nhân lực. Nếu không nâng cao chất lượng dạy và học, đặc biệt là chất lượng nguồn nhân lực, thì không cách gì có thể đổi mới mô hình phát triển đất nước, chuyển dịch cơ cấu kinh tế”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Đổi mới thi tốt nghiệp THPT và đại học, cao đẳng

Chỉ đạo các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo, hướng dẫn đổi mới thực chất quản trị nhà trường, nội dung, phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

“Nghiêm túc chấn chỉnh bệnh thành tích, đặc biệt là phải khắc phục không để xảy ra gian lận, tiêu cực; bảo đảm kỷ cương, an toàn trường học”, Thủ tướng lưu ý Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cần khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên và chênh lệch điều kiện, khả năng tiếp cận giáo dục giữa các vùng, miền; xử lý ngay, không để xảy ra tình trạng thiếu sách giáo khoa, nhất là các khu vực khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo.

Nhiệm vụ quan trọng khác của Bộ Giáo dục và Đào tạo là rà soát, sắp xếp lại các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp; tập trung nâng cao chất lượng giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và đào tạo nhân lực chất lượng cao gắn với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhu cầu thị trường lao động.

Thủ tướng yêu cầu xây dựng kế hoạch, phương án, lộ trình cụ thể về việc: rà soát, hoàn thiện chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông; đổi mới thi tốt nghiệp THPT và đại học, cao đẳng; nâng cao chất lượng giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp; hoàn thiện chính sách đối với nhà giáo; rà soát, hoàn thiện quy hoạch hệ thống mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, nghề nghiệp, đại học, cao đẳng.

Các nhiệm vụ này cần được trình Thủ tướng trong tháng 10/2026 (có việc cần làm ngay trong năm học này, có việc cần làm trong những năm tiếp theo).

Thủ tướng giao Bộ Tài chính ưu tiên bố trí ngân sách cho các nhiệm vụ cấp bách, trọng tâm, trọng điểm, nhất là các nhiệm vụ xây dựng trường, tổ chức học bán trú, nội trú, hạ tầng số, hỗ trợ người học khó khăn; bảo đảm đủ nguồn để thực hiện các chế độ, chính sách đối với người dạy và người học.

Bộ Tài chính cũng cần tiếp tục nghiên cứu các chính sách về thuế với các lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục và đào tạo; triển khai ngay việc miễn toàn bộ thuế thu nhập doanh nghiệp với các doanh nghiệp cung cấp suất ăn vào trường học, bệnh viện để góp phần bảo đảm chất lượng suất ăn vào các cơ sở này.

Bộ Nội vụ tiếp tục phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo hoàn thiện quy định về vị trí việc làm, làm cơ sở xác định nhu cầu biên chế ngành giáo dục từ Trung ương đến địa phương, báo cáo Ban Tổ chức Trung ương và cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Sau đó, tổng biên chế sẽ được giao cho các địa phương để chủ động tuyển dụng, sử dụng.

Bộ Xây dựng phối hợp với các địa phương rà soát quy hoạch, bảo đảm quỹ đất cho trường học, nhất là tại đô thị, khu công nghiệp, địa bàn tăng dân số cơ học, các xã biên giới; không để phát triển khu đô thị, khu dân cư mới mà thiếu trường học.

Bộ Công an được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan liên quan có phương án phù hợp quản lý sử dụng điện thoại, mạng xã hội trong trường học; hạn chế rủi ro, ngăn chặn các nội dung độc hại trên không gian mạng và bạo lực học đường.

Thủ tướng lưu ý các địa phương chấn chỉnh kỷ luật, kỷ cương, nhất là chế độ tài chính, dạy thêm, học thêm, thi cử, an toàn trường học, an toàn thực phẩm; xử lý nghiêm sai phạm, không né tránh, bao che; nâng cao năng lực quản lý cấp cơ sở.

“Năm học mới 2026-2027 đặt ra yêu cầu rất cao là phải tạo đột phá, thay đổi thực chất trong giáo dục và đào tạo. Mục tiêu cuối cùng là người học tốt hơn, người thầy tốt hơn, nhà trường tốt hơn và nguồn nhân lực của đất nước tốt hơn”, Thủ tướng phát biểu.