Thống nhất 5 điều kiện để miễn trách nhiệm hình sự với cán bộ dám nghĩ, dám làm

Với 465/471 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, sáng 24/8.

Về nguyên tắc thực hiện, Nghị quyết nêu phân định rõ giữa trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự; giữa trách nhiệm hành chính với trách nhiệm dân sự; giữa trách nhiệm của pháp nhân với trách nhiệm của cá nhân; xử lý nghiêm hành vi tham nhũng.

Đồng thời, Nghị quyết nêu rõ việc khoan hồng, giảm nhẹ các hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung, không tham nhũng, đã chủ động khắc phục hậu quả thiệt hại; ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.

Quốc hội cũng yêu cầu xử lý nghiêm hành vi lợi dụng các quy định của Nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm.

Nghị quyết mới được thông qua quy định cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân khi có đủ 5 điều kiện, gồm:

- Không tham nhũng.

- Vì lợi ích chung.

- Các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước.

- Không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã được giải quyết dứt điểm theo quy định.

- Không gây thất thoát, lãng phí tài sản. Trường hợp gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.

Nghị quyết cũng quy định rõ việc loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trường hợp này được áp dụng nếu hành vi gây ra thiệt hại do rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa.

Điều kiện đi kèm khi áp dụng chính sách này là vì lợi ích chung, không tham nhũng, và các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả.

Trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, nếu có đủ căn cứ thì cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra; viện kiểm sát, tòa án ra quyết định đình chỉ vụ án, đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo.

Nghị quyết cũng quy định về xử lý kỷ luật người thuộc lực lượng vũ trang Nhân dân, cán bộ, công chức, viên chức tương ứng với các điều kiện về các chính sách xử lý hình sự.

Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết trước khi đại biểu bấm nút, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an, cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các chủ trương của Đảng và các quy định của pháp luật hình sự, tố tụng hình sự và pháp luật chuyên ngành. Đồng thời, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát để làm rõ hơn các bản chất pháp lý của các cơ chế xử lý hình sự trong dự thảo Nghị quyết.

Đối với cơ chế không truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự là cơ chế xử lý đối với người có hành vi vi phạm (có trách nhiệm hình sự) nhưng đáp ứng đủ các điều kiện thì sẽ được xem xét để không truy cứu hoặc miễn trách nhiệm hình sự; cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự thì được coi không phải là tội phạm.

Cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự là cơ chế xử lý đối với người có hành vi vi phạm nhưng đáp ứng đủ các điều kiện thì cho phép tạm hoãn 2 năm để khắc phục hậu quả, căn cứ kết quả khắc phục hậu quả để có cơ chế xử lý tiếp theo (miễn trách nhiệm hình sự hoặc tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự).

Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2026, được thực hiện trong thời hạn 3 năm.

Sau thời điểm Nghị quyết này hết hiệu lực thi hành mà quyết định tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, tạm đình chỉ điều tra vụ án, tạm đình chỉ điều tra đối với bị can, tạm đình chỉ vụ án, tạm đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo, hoãn phiên tòa, hoãn chấp hành hình phạt, chưa xem xét kỷ luật theo quy định tại Nghị quyết này chưa hết thời hạn thì được tiếp tục thực hiện quy định của Nghị quyết này đến khi kết thúc.