Ưu tiên biện pháp kinh tế và dân sự, xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng

Nội dung trên được Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an nêu khi trình Quốc hội tờ trình tóm tắt Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, sáng 3/8.

Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh, việc ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương Đảng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

“Thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước, lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp”, Bộ trưởng Bộ Công an nói.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều, trong đó quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến vi phạm, xử lý vi phạm pháp luật nêu trên.

Đáng chú ý, Nghị quyết quy định các nguyên tắc thực hiện, trong đó có 4 nguyên tắc quan trọng cốt lõi.

Thứ nhất, khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.

Thứ hai, khoan hồng, giảm nhẹ đối với hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung, lấy hiệu quả về quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp.

Thứ ba, ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính, xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.

Thứ tư, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng Nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Dự thảo Nghị quyết cũng giải thích 9 thuật ngữ để thống nhất cách hiểu, gồm: Không tham nhũng; vì lợi ích chung; hậu quả thiệt hại; khắc phục hậu quả thiệt hại; mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội cho địa phương, đất nước; không có khiếu nại, tố cáo hoặc đã giải quyết dứt điểm khiếu nại, tố cáo; vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước; vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế tư nhân; vi phạm pháp luật trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi.

Nội dung lớn khác được Đại tướng Lương Tam Quang nhắc đến là dự thảo Nghị quyết quy định về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Theo đó, Chính phủ đề xuất 4 điều để quy định về chính sách xử lý hình sự gồm: Không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; miễn trách nhiệm hình sự.

“Đối với từng chính sách hình sự, Nghị quyết quy định các điều kiện cụ thể để áp dụng. Đồng thời để thực hiện các chính sách hình sự này, Điều 9, Điều 10 dự thảo Nghị quyết quy định về trình tự, thủ tục tố tụng hình sự và trình tự, thủ tục trong thi hành án hình sự để thực hiện”, Bộ trưởng nói.

Bên cạnh đó, để bảo đảm tương ứng với việc xử lý hình sự, Điều 11 dự thảo Nghị quyết quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang tương ứng với các điều kiện về các chính sách xử lý hình sự quy định tại Nghị quyết.

Theo đề xuất của Chính phủ, Nghị quyết này dự kiến được thực hiện trong 3 năm. Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực nhưng thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả vẫn còn thì tiếp tục được thực hiện cho đến khi hết thời hạn này (không quá 2 năm).

Trình bày quan điểm của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho biết, Ủy ban cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết.

Về không truy cứu trách nhiệm hình sự, ông Phan Văn Mãi cho biết đa số ý kiến tại cơ quan thẩm tra tán thành áp dụng đối với trường hợp không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và có hiệu quả kinh tế - xã hội, không còn khiếu nại, tố cáo, không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm” để tránh thu hẹp chính sách khoan hồng và bảo đảm áp dụng thống nhất đối với các vi phạm tương tự.

Về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, theo cơ quan thẩm tra đây là chính sách mới nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Ông Phan Văn Mãi đề nghị làm rõ đối tượng là người “gây thiệt hại” hay “gặp thiệt hại”; rà soát mối quan hệ với quy định của Bộ luật Hình sự về rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới; đồng thời cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng, bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng.

Về tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù và xử lý kỷ luật, đa số ý kiến tại cơ quan thẩm tra tán thành các cơ chế hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt và xóa án tích.

“Tuy nhiên, cần xác định rõ loại hình phạt được áp dụng; lượng hóa tỷ lệ khắc phục hậu quả tối thiểu; quy định điều kiện đối với người tiếp tục khắc phục hậu quả trong quá trình thi hành án; rà soát thuật ngữ để thống nhất với Bộ luật Hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự”, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nêu rõ.

Theo ông Phan Văn Mãi, với miễn trách nhiệm hình sự, việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng nhưng cũng cần xem xét đồng thời tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân, khả năng tái phạm và các yếu tố khác, tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính có thể dùng tiền để được miễn trách nhiệm hình sự, làm giảm tính răn đe và ảnh hưởng nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.