Xuất bản ngày 17/11/2026 02:16 PM

Thế giới kỳ vọng gì ở cuộc họp thượng đỉnh Mỹ - Nga - Trung?

(VTC News) -

Từ chiến sự Ukraine, xung đột Iran, an ninh năng lượng đến cạnh tranh thương mại, thế giới đang "nín thở" trước cuộc gặp giữa ba cường quốc Mỹ - Nga - Trung.

Cuộc gặp ba bên đầu tiên giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Thâm Quyến vào 19/11 được kỳ vọng mở ra cơ hội tháo gỡ những điểm nóng quốc tế. Tuy nhiên, mỗi nhà lãnh đạo lại bước vào cuộc gặp với những ưu tiên khác nhau.

Vì vậy, câu hỏi lớn không chỉ là ba nhà lãnh đạo sẽ thảo luận những gì, mà còn là liệu cuộc gặp có thể tạo ra một cơ chế hợp tác đủ sức tác động đến những điểm nóng đang đe dọa hòa bình và ổn định toàn cầu hay không.

Nhà lãnh đạo Mỹ - Nga - Trung Quốc. (Ảnh: AP)

Nhà lãnh đạo Mỹ - Nga - Trung Quốc. (Ảnh: AP)

Ukraine, Iran: Hai điểm nóng và những giới hạn ngoại giao

Việc ông Putin cùng ngồi với ông Trump và ông Tập tạo ra cơ hội ngoại giao đáng chú ý. Mỹ vẫn có ảnh hưởng lớn đối với viện trợ quân sự, tài chính và bảo đảm an ninh dành cho Ukraine. Nga là bên trực tiếp tiến hành chiến dịch quân sự và có quyền quyết định đối với những điều kiện chấm dứt chiến sự. Trung Quốc, với quan hệ chính trị, kinh tế và thương mại ngày càng sâu sắc với Moskva, có thể sử dụng ảnh hưởng của mình để khuyến khích Nga tham gia đối thoại.

Theo chuyên gia tại Viện Brookings (Mỹ) Jonathan Czin, hình ảnh ba nhà lãnh đạo ngồi cùng nhau có thể tạo ra tác động chính trị đáng kể.

Ukraine vẫn là chủ đề không thể tách rời khỏi những tính toán chiến lược trong cuộc gặp tại Thâm Quyến. Bởi lẽ, bất kỳ thỏa thuận nào giữa Mỹ và Nga liên quan đến an ninh châu Âu, trừng phạt kinh tế hay quan hệ song phương đều có thể tác động đến triển vọng hoà bình tại Kiev.

Xung đột Nga - Ukraine vẫn chưa tìm được thoả thuận hoà bình cuối cùng. (Ảnh: Sputnik)

Xung đột Nga - Ukraine vẫn chưa tìm được thoả thuận hoà bình cuối cùng. (Ảnh: Sputnik)

Nếu Ukraine là bài toán khó về chủ quyền và an ninh châu Âu, Iran lại là phép thử trực tiếp đối với khả năng phối hợp giữa ba cường quốc trong ngăn chặn xung đột lan rộng.

Theo AP, ông Trump dự định đưa cuộc chiến Iran ra thảo luận với ông Tập Cận Bình và ông Putin. Đây là một trong những nội dung có khả năng nhận được sự quan tâm chung, bởi cả ba nước đều có lợi ích liên quan đến ổn định Trung Đông, dù cách tiếp cận và mục tiêu chiến lược khác nhau.

Ông Mark N. Katz, chuyên gia về chính sách đối ngoại Nga kiêm Giáo sư danh dự về chính phủ và chính trị tại Đại học George Mason cho rằng ông không tin nhà lãnh đạo Nga và Trung Quốc sẵn sàng gây sức ép với Iran. Theo ông, việc Iran tiếp tục tạo ra những thách thức đối với Mỹ có thể khiến Washington phải phân tán sự chú ý và nguồn lực, qua đó gián tiếp mang lại lợi ích chiến lược cho Moskva và Bắc Kinh.

Ở góc độ khác, bà Aniseh Bassiri Tabrizi, chuyên gia thuộc Chương trình Trung Đông và Bắc Phi của Chatham House nhận định cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran đang làm thay đổi cách Tehran nhìn nhận quan hệ với Moskva. Nga ngày càng được Iran coi là đối tác quan trọng đối với khả năng duy trì năng lực quân sự, tái thiết sau xung đột và củng cố sức răn đe lâu dài. Tuy nhiên, bà Tabrizi lưu ý sự hợp tác với Nga khó có thể làm thay đổi căn bản tương quan sức mạnh có lợi cho Iran.

Nhìn chung, ba nhà lãnh đạo Mỹ - Nga - Trung không thể tự mình quyết định mọi vấn đề liên quan đến Iran. Một giải pháp lâu dài vẫn cần sự tham gia của Tehran, Israel và các quốc gia Trung Đông chịu ảnh hưởng trực tiếp. Vì vậy, nếu cuộc gặp tạo ra được một tín hiệu giảm căng thẳng, đó là bước tiến có ý nghĩa.

Video khoảnh khắc Iran dội UAV xuống căn cứ quân sự Mỹ tại Brahin.

Giá dầu, thương mại toàn cầu và cuộc chạy đua công nghệ

Nếu chiến sự Ukraine và Iran là những vấn đề trực tiếp liên quan đến hòa bình thì an ninh năng lượng là lĩnh vực mà tác động của thỏa thuận giữa ba cường quốc có thể nhanh chóng lan đến đời sống kinh tế toàn cầu. Tâm điểm của bài toán này là eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và biển Ả rập.

Ông Dennis Kissler, chuyên gia tại BOK Financial nhận định dù căng thẳng địa chính trị vẫn ở mức cao, nguồn cung dầu toàn cầu tương đối ổn định, trong khi sản lượng của Mỹ duy trì gần mức kỷ lục. Ngược lại, các chuyên gia của BMI cảnh báo hoạt động xuất khẩu dầu vẫn dễ bị tổn thương trước những gián đoạn mới. Theo nhóm phân tích này, diễn biến nguồn cung thực tế và phần bù rủi ro địa chính trị sẽ tiếp tục chi phối giá dầu cho đến khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận.

Điều đó cho thấy nếu cuộc gặp ba bên tạo được động lực giảm căng thẳng Mỹ - Iran, thị trường có thể hưởng lợi nhờ rủi ro gián đoạn nguồn cung giảm, kéo theo chi phí vận tải và bảo hiểm hàng hải hạ nhiệt. Tuy nhiên, giá dầu khó giảm chỉ nhờ một tuyên bố ngoại giao mà còn phụ thuộc vào khả năng khôi phục hoạt động vận tải qua Hormuz và duy trì nguồn cung ổn định.

Một vấn đề khác cũng được giới doanh nghiệp quan tâm là tương lai thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ - Trung. Theo bà Wendy Cutler, Phó Chủ tịch Viện Chính sách thuộc Hiệp hội châu Á (Asia Society Policy Institute), thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ - Trung vẫn rất mong manh, vì những nhượng bộ đạt được chưa giải quyết được bất đồng sâu xa giữa hai nền kinh tế.

Do đó, điều thị trường chờ đợi tại cuộc gặp không chỉ là việc duy trì đình chiến thuế quan mà còn là cam kết hạn chế những biện pháp thương mại đột ngột, bảo đảm dòng chảy nguyên liệu và khoáng sản chiến lược. Nếu căng thẳng được kiểm soát, doanh nghiệp toàn cầu có thể giảm chi phí, ổn định kế hoạch đầu tư và hạn chế nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng các phu nhân trong cuộc gặp hôm 24/9. (Ảnh: AP)

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng các phu nhân trong cuộc gặp hôm 24/9. (Ảnh: AP)

Tuy nhiên, cạnh tranh công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn là rào cản lớn. Reuters đưa tin khả năng Mỹ siết chặt hạn chế Trung Quốc tiếp cận chip AI tiên tiến được dự báo sẽ phủ bóng lên cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập.

“Mối quan ngại chính của chính phủ Trung Quốc không chỉ là việc kiểm soát công nghệ mà còn nằm ở khả năng Mỹ tìm cách ngăn cản đà phát triển của Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ cũng như kinh tế. Nếu chúng ta chuyển từ trạng thái ổn định chiến lược sang kiềm chế chiến lược, đó sẽ là một bước ngoặt lớn và cũng chính là điều Bắc Kinh đang theo dõi”, ông George Chen, lãnh đạo mảng kỹ thuật số của công ty tư vấn chiến lược The Asia Group, trụ sở Mỹ cho biết.

Tương tự, Tiến sĩ Lora Saalman và Fei Su - chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) nhận định đối thoại Mỹ - Trung về AI cần chuyển từ những cam kết nguyên tắc sang biện pháp kỹ thuật cụ thể. Hai chuyên gia cũng nhấn mạnh sự cần thiết của kênh liên lạc để thông báo sự cố AI và tăng cường trao đổi giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ hai nước.

Chính vì vậy, cuộc gặp tại Thâm Quyến khó có thể chấm dứt cạnh tranh thương mại và công nghệ giữa ba cường quốc. Nhưng nếu đạt được đồng thuận về duy trì đình chiến thuế quan, bảo đảm nguồn cung khoáng sản chiến lược và kiểm soát rủi ro từ AI, đây sẽ là những tín hiệu tích cực đối với kinh tế toàn cầu.

Kiểm soát vũ khí hạt nhân: Cơ hội định hình lại an ninh toàn cầu

Một trong những nội dung đáng chú ý khác tại cuộc gặp giữa ba nhà lãnh đạo Mỹ - Nga - Trung tại Thâm Quyến là kiểm soát vũ khí hạt nhân, vì đây không chỉ là vấn đề an ninh giữa ba cường quốc mà còn liên quan trực tiếp đến nguy cơ chạy đua vũ trang và ổn định chiến lược toàn cầu.

Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết ông Trump dự định thảo luận về việc giảm vũ khí hạt nhân trên toàn thế giới, mô tả sự phổ biến của chúng là đặc biệt nguy hiểm. Tuy nhiên, quan chức cấp cao của Mỹ cảnh báo không có thỏa thuận nào được mong đợi và coi cuộc gặp này là cuộc đối thoại ban đầu để mở ra các cuộc thảo luận về kiểm soát vũ khí.

“Chúng tôi cho rằng đã đến lúc Trung Quốc cần tham gia vào các cuộc đàm phán ở cấp độ cao hơn với những cuộc đối thoại thực chất và nghiêm túc về các vấn đề quan trọng. Chúng tôi không kỳ vọng đạt được thỏa thuận nào. Cuộc gặp gỡ này là sự khởi đầu của cuộc đối thoại mà chúng tôi hy vọng sẽ mang lại hiệu quả trong tương lai”, quan chức cấp cao của Mỹ nói với RFE/RL.

Nga hiện là cường quốc sở hữu khoảng 4.309 đầu đạn hạt nhân, nhiều nhất thế giới. (Ảnh: Reuters)

Nga hiện là cường quốc sở hữu khoảng 4.309 đầu đạn hạt nhân, nhiều nhất thế giới. (Ảnh: Reuters)

Tương tự, ông Edgard Kagan, cựu quan chức cấp cao phụ trách khu vực Đông Á tại Nhà Trắng và đang làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận định Trung Quốc không muốn tham gia đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân ba bên, vì điều đó đồng nghĩa với việc chấp nhận một khuôn khổ giới hạn tương tự Mỹ và Nga.

Trong khi đó, Giám đốc điều hành Hiệp hội Kiểm soát vũ khí Mỹ (Arms Control Association), ông Daryl G. Kimball cho biết cuộc gặp là cơ hội quan trọng để bắt đầu những bước đi nhằm giảm nguy cơ hạt nhân. Tuy nhiên, ông cảnh báo thế giới cần nhiều hơn những màn trình diễn ngoại giao và bức ảnh giữa các nhà lãnh đạo như một tiến trình đàm phán lâu dài hay mục tiêu cụ thể về kiểm soát và cắt giảm vũ khí.

Kỳ vọng này cũng được Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhấn mạnh khi ông tuyên bố tổ chức này sẵn sàng tham gia và hỗ trợ mọi sáng kiến phi hạt nhân hóa được hình thành từ cuộc gặp ba bên. “Nếu ba nước thực sự cam kết phi hạt nhân hóa một cách có ý nghĩa, đó sẽ là thành tựu lớn hơn đối với thế giới”, ông Guterres nói.

Ngoài vấn đề hạt nhân, cuộc gặp còn đặt ra yêu cầu thiết lập cơ chế ngăn ngừa xung đột trong những lĩnh vực mới như an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo và an ninh hàng hải. Dù chưa thể chấm dứt cạnh tranh chiến lược, việc duy trì đối thoại, thiết lập đường dây liên lạc khẩn cấp và thống nhất nguyên tắc xử lý khủng hoảng có thể giúp hạn chế nguy cơ đối đầu ngoài ý muốn.

Vì vậy, giá trị lớn nhất mà cuộc gặp có thể mang lại không nhất thiết là một thỏa thuận lịch sử ngay lập tức, mà là mở ra tiến trình đối thoại giữa ba cường quốc sở hữu năng lực hạt nhân hàng đầu thế giới.

Nhận tin VTC News trên Google
Thêm VTC News làm nguồn ưu tiên để thấy tin tức mới thường xuyên hơn trên Google.
Theo dõi
Bình luận
paper plane
vtcnews.vn
Cùng chuyên mục