Thanh niên 20 tuổi tăng huyết áp, phát hiện khối u tuyến thượng thận

Nam thanh niên 20 tuổi đến Bệnh viện Đại học Y Hà Nội khám sức khỏe trong tình trạng hoàn toàn khỏe mạnh, không đau đầu, chóng mặt hay có biểu hiện bất thường. Tuy nhiên, kết quả đo huyết áp khiến các bác sĩ lưu ý vì chỉ số cao bất thường so với tuổi.

Ở người trẻ, đặc biệt khi huyết áp tăng rõ rệt, bác sĩ không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát chỉ số mà cần tìm nguyên nhân. Các xét nghiệm chuyên sâu sau đó phát hiện bệnh nhân có khối u ở tuyến thượng thận trái, làm tăng tiết hormone aldosterone. Đây là tình trạng cường aldosterone nguyên phát, một trong những nguyên nhân gây tăng huyết áp thứ phát.

Sau khi được hội chẩn đa chuyên khoa, bệnh nhân được phẫu thuật nội soi cắt tuyến thượng thận trái cùng khối u. Một tháng sau mổ, huyết áp trở về mức bình thường và người bệnh không còn phải sử dụng thuốc hạ áp.

Trường hợp này cho thấy ở người trẻ, tăng huyết áp đôi khi không đơn thuần là một bệnh cần kiểm soát lâu dài mà có thể là dấu hiệu của một bệnh lý khác đang tồn tại trong cơ thể.

Không phải người trẻ nào tăng huyết áp cũng tìm được một bệnh lý cụ thể. Một người đàn ông 37 tuổi ở Hà Nội, làm nghề lái xe tải đường dài, cũng phát hiện huyết áp cao trong một lần khám sức khỏe định kỳ tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông. Anh không có tiền sử bệnh lý và gần như không nhận thấy dấu hiệu bất thường.

Chỉ số huyết áp tại bệnh viện lên tới 180/100 mmHg, thuộc mức tăng huyết áp độ 3. Để loại trừ khả năng chỉ số tăng do căng thẳng khi khám, bác sĩ cho anh đeo máy theo dõi huyết áp liên tục 24 giờ.

Kết quả cho thấy huyết áp vẫn dao động 160-190 mmHg, có thời điểm chạm 200 mmHg, kể cả trong lúc ngủ.

Bác sĩ thực hiện nhiều xét nghiệm để tìm nguyên nhân, từ kiểm tra mạch máu thận, tuyến giáp đến đánh giá các yếu tố liên quan. Cuối cùng, bệnh nhân được xác định tăng huyết áp nguyên phát, không tìm thấy bệnh lý cụ thể gây tăng huyết áp.

Khai thác thói quen sinh hoạt cho thấy anh thường xuyên lái xe đường dài vào ban đêm, thức khuya và dùng nước tăng lực để chống buồn ngủ. Có những hôm, anh uống tới 6-10 lon trong một đêm. Ban ngày, người đàn ông ngủ bù, gần như không vận động.

Bác sĩ phải phối hợp hai loại thuốc hạ áp để kiểm soát huyết áp, đồng thời yêu cầu anh dừng nước tăng lực, hạn chế thức khuya, rượu bia, cà phê và tăng cường vận động.

Hai trường hợp trên có điểm chung là cùng phát hiện huyết áp cao khi còn khá trẻ nhưng nguyên nhân hoàn toàn khác nhau. Một người có khối u tuyến thượng thận có thể xử lý được, người còn lại liên quan chủ yếu đến tình trạng tăng huyết áp nguyên phát và lối sống.

Người trẻ cũng có thể tăng huyết áp

Nhiều người vẫn mặc định tăng huyết áp là bệnh của tuổi già nên không có thói quen kiểm tra khi còn trẻ. PGS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết thực tế bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào.

Điều đáng lưu ý là tăng huyết áp thường diễn tiến âm thầm. Người bệnh có thể hoàn toàn không đau đầu, chóng mặt hay có biểu hiện đủ rõ để nhận biết. Không ít trường hợp chỉ tình cờ phát hiện khi khám sức khỏe định kỳ, khám nghĩa vụ quân sự hoặc kiểm tra sức khỏe tại nơi làm việc.

Huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên được xác định là tăng huyết áp. Nếu tình trạng này kéo dài, tim, não, thận và mắt có thể bị tổn thương, làm tăng nguy cơ các biến cố nghiêm trọng.

Theo PGS Hiếu, với người khởi phát tăng huyết áp trước 40 tuổi, bác sĩ cần đặc biệt lưu ý khả năng tăng huyết áp thứ phát, tức huyết áp tăng do một bệnh lý hoặc yếu tố khác.

Khoảng 10-30% trường hợp tăng huyết áp ở nhóm người trẻ có thể xác định được nguyên nhân. Một số nguyên nhân trong đó có khả năng điều trị.

“Đây là điểm rất khác so với tăng huyết áp nguyên phát. Nếu tìm được và xử lý đúng nguyên nhân, huyết áp có thể cải thiện đáng kể, thậm chí trở về bình thường”, PGS Hiếu nói.

Các nguyên nhân thường được tìm kiếm gồm bệnh lý tại thận và mạch máu thận như viêm cầu thận, bệnh thận mạn, hẹp động mạch thận. Nhóm nguyên nhân nội tiết có cường aldosterone nguyên phát, hội chứng Cushing, u tủy thượng thận, u tiết renin và một số bệnh lý tuyến giáp.

Vì vậy, một người trẻ phát hiện huyết áp cao, nhất là khi chỉ số tăng nhiều hoặc khó kiểm soát, có thể cần được kiểm tra sâu hơn thay vì chỉ dùng thuốc hạ áp.

Sau khi được chẩn đoán tăng huyết áp, điều khiến nhiều người trẻ lo lắng là liệu họ có phải dùng thuốc cả đời. Theo PGS Hiếu, câu trả lời phụ thuộc vào nguyên nhân.

Với tăng huyết áp nguyên phát, người bệnh thường cần kiểm soát huyết áp lâu dài bằng thuốc theo chỉ định, kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động, giấc ngủ và các thói quen sinh hoạt.

Trong khi đó, nếu huyết áp tăng do một nguyên nhân có thể xử lý, điều trị bệnh nền có thể giúp chỉ số huyết áp giảm đáng kể. Một số trường hợp hẹp động mạch thận hoặc khối u tuyến thượng thận có thể được can thiệp, phẫu thuật để giải quyết nguyên nhân.

Khi bệnh lý gây tăng huyết áp được điều trị triệt để, một số người có thể giảm liều hoặc không còn cần thuốc hạ áp. Tuy nhiên, khả năng này phụ thuộc vào thời gian mắc bệnh, nguyên nhân và mức độ tổn thương các cơ quan đích.

Do đó, huyết áp trở về bình thường không có nghĩa người bệnh có thể tự ý dừng thuốc. Việc giảm liều hay ngừng điều trị cần được bác sĩ đánh giá sau tái khám.

PGS Hiếu khuyến cáo người trẻ không nên bỏ qua huyết áp chỉ vì còn khỏe mạnh hoặc chưa có triệu chứng.

Người dưới 40 tuổi nếu có ít nhất hai lần đo huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa Tim mạch hoặc Nội tiết để kiểm tra.

Với nhóm tuổi này, phát hiện sớm không chỉ giúp đưa huyết áp về mức an toàn mà còn mở ra cơ hội tìm nguyên nhân phía sau. Nếu đó là bệnh lý có thể điều trị, xử lý đúng từ sớm có thể giúp huyết áp trở lại bình thường, giảm nhu cầu dùng thuốc lâu dài và hạn chế nguy cơ tổn thương tim, não, thận, mắt.