Tạo lập dữ liệu, nâng cao năng lực hoạt động và quản lý trong ngành giáo dục

Dữ liệu số đóng vai trò then chốt

Trong những ngày chuẩn bị cho năm học mới 2026 - 2027, tại trường Tiểu học Đại Thịnh (xã Quang Minh, Hà Nội), Ban Giám hiệu cùng các thầy cô giáo đều trong không khí khẩn trương, gấp rút. Sau sáp nhập từ trường Tiểu học Đại Thịnh A và Đại Thịnh B, tổng số học sinh của nhà trường tăng lên gấp đôi, với gần 1.300 cháu. Điều này đồng nghĩa với hồ sơ giấy tờ, dữ liệu và áp lực quản lý của nhà trường cũng tăng lên tương ứng.

Trước nguy cơ quá tải và chồng chéo dữ liệu, Ban Giám hiệu nhà trường đã chọn cách nhập cuộc với nền tảng số “Make in Viet Nam” - vnEdu. Hệ thống cho phép nhà trường kết nối trực tiếp với cơ sở dữ liệu của Bộ Giáo dục & Đào tạo, tích hợp định danh VNeID để chuẩn hóa thông tin cá nhân của gần 1.300 học sinh.

Từ việc điểm danh thông minh, quản lý nề nếp chuyên cần, thực đơn dinh dưỡng bán trú cho đến sổ điểm, học bạ số và đánh giá năng lực học sinh… tất cả đều được số hóa tập trung trên một giao diện điều hành.

Trao đổi với phóng viên, bà Lê Thị Thu Nga - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đại Thịnh - cho biết, chuyển đổi số nếu chỉ hô hào khẩu hiệu sẽ không mang lại kết quả, mà phải bắt đầu từ những tiện ích cụ thể nhất cho giáo viên và học sinh.

“Khi sáp nhập hai trường với quy mô 1.289 học sinh, nếu tiếp tục duy trì phương thức quản lý thủ công truyền thống thì bộ máy vận hành chắc chắn sẽ gặp nhiều lúng túng. Nhờ công nghệ và số hóa, chúng tôi dễ dàng chuẩn hóa toàn bộ dòng dữ liệu một cách khoa học và chặt chẽ”, bà Nga chia sẻ.

Cũng theo Hiệu trưởng trường tiểu học Đại Thịnh, một trong những yếu tố quan trọng nhất là việc dữ liệu của học sinh đã được chuẩn hoá và đưa lên cơ sở dữ liệu chung từ trước. “Mỗi học sinh đã được gắn mã số hồ sơ riêng. Mã số này gắn với dữ liệu số hóa, toàn bộ quá trình học tập, rèn luyện của các em được cập nhật xuyên suốt, minh bạch.

Thầy cô không còn phải thức đêm nắn nót ghi chép học bạ giấy, phụ huynh nắm bắt sát sao tình hình đến lớp và bữa ăn của con trên ứng dụng di động, còn Ban giám hiệu có thể theo dõi biến động chuyên cần, chất lượng giảng dạy của từng lớp theo thời gian thực chỉ qua vài cú click chuột. Đây là một sự thay đổi cực lớn so với những năm trước đây”, bà Lê Thị Thu Nga cho biết.

Khai phóng sức mạnh dữ liệu để nâng tầm giáo dục

Câu chuyện tại Tiểu học Đại Thịnh cho thấy, khi dữ liệu được làm sạch và vận hành như một thực thể “sống”, nó lập tức giải phóng sức lao động cho người thầy. Thay vì mất 70-80% thời gian cho các biểu mẫu cơ học, giáo viên có thêm không gian để tập trung vào chuyên môn, cá nhân hóa phương pháp giảng dạy theo năng lực từng học sinh.

Nghị định 88/2026/NĐ-CP quy định quản lý dữ liệu giáo dục và đào tạo đã tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng, đặt ra thời hạn cụ thể để toàn ngành giáo dục bứt phá. Khi dữ liệu được liên thông thông suốt từ mỗi lớp học vùng ven đến trung tâm điều hành của Bộ GD&ĐT, công cuộc chuyển đổi số giáo dục mới thực sự đi vào chiều sâu, hòa chung cùng quyết tâm chuyển đổi số quốc gia vì một nền giáo dục minh bạch, hiện đại và lấy người học làm trung tâm.

Sự ra đời của Nghị định 88/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 15/5/2026) quy định về việc tạo lập, quản lý và sử dụng dữ liệu giáo dục quốc gia được xem là bước đi mang tính bản lề. Quy định này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chuẩn hóa toàn bộ hạ tầng thông tin, hướng tới một nền giáo dục vận hành dựa trên dòng dữ liệu thông suốt, minh bạch và có giá trị thời gian thực.

Điểm nhấn mang tính đột phá của Nghị định 88/2026/NĐ-CP là quy định mỗi người học được cấp một mã số hồ sơ học tập suốt đời duy nhất, gắn liền với số định danh cá nhân (VNeID). Song song đó, các cơ sở giáo dục phải hoàn thành việc số hóa học bạ, văn bằng, chứng chỉ và cấp mã định danh cho người học trước ngày 01/01/2027.

Chủ trương này mở ra lời giải căn cơ cho nhiều bài toán tồn tại dai dẳng của ngành giáo dục.

Thứ nhất, mã số học tập trọn đời tạo nên tính liên thông dữ liệu tuyệt đối. Hành trình học tập của mỗi học sinh từ bậc mầm non, tiểu học cho đến đại học và sau đại học được tích hợp trên một hệ thống duy nhất, chấm dứt tình trạng dữ liệu bị “cắt khúc” hay thất lạc hồ sơ khi chuyển cấp, chuyển trường.

Thứ hai, việc số hóa học bạ và văn bằng giúp xóa bỏ hoàn toàn gánh nặng thủ tục hành chính. Phụ huynh không còn phải nộp hàng xấp bản sao công chứng mỗi mùa tuyển sinh; các nguy cơ về gian lận điểm số hay văn bằng giả cũng bị triệt tiêu nhờ cơ chế xác thực điện tử.

Thứ ba, ở tầm vĩ mô, cơ sở dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống” cung cấp bức tranh toàn cảnh chính xác theo thời gian thực, giúp cơ quan quản lý hoạch định mạng lưới trường lớp, phân bổ ngân sách và điều động nhân sự sư phạm một cách khoa học, thay vì dựa vào các con số báo cáo ước chừng trên giấy tờ.

Tuy nhiên, việc triển khai Nghị định 88 trong thực tế cũng đặt ra không ít phép thử: Hạ tầng công nghệ tại cơ sở còn thiếu đồng bộ, áp lực bảo mật dữ liệu cá nhân của người học và đặc biệt là khối lượng đối soát khổng lồ đối với dữ liệu lịch sử trước mốc thời hạn 01/01/2027. Nếu không có các giải pháp công nghệ đủ mạnh và tư duy nhập cuộc quyết liệt từ cơ sở, mục tiêu số hóa rất dễ rơi vào tình trạng hình thức.