Tân chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran là ai?

Tướng Ahmad Vahidi vừa được bổ nhiệm làm chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trong bối cảnh nước này đang đối mặt với chiến dịch tấn công quy mô lớn của Mỹ và Israel.

Ông đảm nhận một trong những vị trí quyền lực nhất trong bộ máy quân sự Iran vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm, khi cuộc chiến với Mỹ và Israel đã khiến hơn 1.000 người thiệt mạng, nhiều thành phố bị tàn phá và hàng loạt tướng lĩnh cấp cao của Iran bị ám sát.

Vị trí đứng đầu IRGC từ lâu được xem là một trong những chức vụ quyền lực nhưng cũng đầy rủi ro trong hệ thống quân sự Iran. Tướng Qassem Soleimani, chỉ huy lâu năm của lực lượng đặc nhiệm Quds thuộc IRGC, từng thiệt mạng trong cuộc không kích bằng máy bay không người lái của Mỹ năm 2020 theo lệnh của Tổng thống Donald Trump.

Người tiền nhiệm gần nhất của ông Vahidi, tướng Mohammad Pakpour, cũng thiệt mạng trong giai đoạn đầu của các cuộc tấn công do Mỹ và Israel tiến hành từ ngày 28/2. Trước đó, ông Pakpour được bổ nhiệm sau khi Israel sát hại tướng Hossein Salami trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày vào tháng 6/2025.

Việc thay đổi liên tiếp lãnh đạo IRGC cho thấy mức độ rủi ro gắn liền với vị trí này. Giờ đây, ông Vahidi phải đảm nhận nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ: trực tiếp chỉ huy lực lượng quân sự chủ chốt của Iran trong một cuộc chiến quy mô lớn.

Việc ông Vahidi trở thành chỉ huy mới của IRGC không gây nhiều bất ngờ. Tháng 12 năm ngoái, lãnh tụ tối cao Iran khi đó là Ali Khamenei – người đã thiệt mạng trong đòn tấn công của Mỹ - Israel – đã bổ nhiệm ông Vahidi làm phó chỉ huy lực lượng này. Trước đó, ông từng giữ chức phó tổng tham mưu trưởng quân đội Iran.

Là một trong những thành viên kỳ cựu của IRGC từ những ngày đầu thành lập vào cuối thập niên 1970, ông Vahidi thăng tiến nhanh trong thập niên 1980 và đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong lĩnh vực tình báo và quân sự.

Theo truyền thông nhà nước Iran, ông từng chỉ huy lực lượng đặc nhiệm Quds từ năm 1988 đến 1997, trước khi bàn giao vị trí này cho tướng Qassem Soleimani. Dưới sự lãnh đạo của ông Soleimani, lực lượng này được cho là đã mở rộng đáng kể ảnh hưởng của Iran trên khắp Trung Đông cho đến khi ông bị ám sát năm 2020.

Ông Vahidi nhiều lần công khai cam kết bảo vệ các nguyên tắc của Cách mạng Hồi giáo Iran. Khi được bổ nhiệm làm phó chỉ huy IRGC hồi tháng 12, ông tuyên bố rằng “bảo vệ Cách mạng Hồi giáo là một trong những giá trị lớn nhất trên thế giới”.

Trong một cuộc phỏng vấn với kênh Press TV năm 2025, nhân dịp kỷ niệm 46 năm Cách mạng Hồi giáo, ông mô tả cuộc cách mạng này là “luồng ánh sáng đã thay đổi lịch sử và vận mệnh của khu vực cũng như thế giới”.

Kinh nghiệm chính trị và tranh cãi

Khác với hai người tiền nhiệm, Vahidi không chỉ là một tướng lĩnh quân đội mà còn có kinh nghiệm chính trị dày dặn.

Ông từng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng Iran dưới thời Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad, sau đó được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Nội vụ trong chính phủ của cố Tổng thống Ebrahim Raisi, trước khi rời nhiệm sở năm 2024.

Theo nhà phân tích Iran Ali Alfoneh tại Viện Nghiên cứu các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh ở Washington, ông Vahidi là một “quan chức hành chính có năng lực”, và nền tảng kết hợp giữa quân sự và chính trị giúp ông trở thành một lãnh đạo phù hợp của IRGC trong bối cảnh thời chiến.

Tuy nhiên, sự nghiệp của ông cũng đi kèm nhiều tranh cãi. Cuối những năm 2000, Interpol đã phát lệnh truy nã đỏ theo đề nghị của Argentina vì cáo buộc ông liên quan đến vụ đánh bom năm 1994 tại trung tâm cộng đồng Do Thái AMIA ở Buenos Aires khiến 85 người thiệt mạng.

Iran phủ nhận liên quan đến vụ tấn công và cho rằng lệnh truy nã này là “vô căn cứ”.

Mỹ và Liên minh châu Âu cũng áp đặt trừng phạt đối với ông Vahidi sau cuộc trấn áp các cuộc biểu tình trên toàn quốc tại Iran năm 2022.

Vai trò trong giai đoạn chiến sự

Theo các chuyên gia, kinh nghiệm sâu rộng trong hệ thống chính trị và an ninh giúp ông Vahidi có ảnh hưởng đáng kể trong bộ máy nhà nước Iran, đặc biệt trong bối cảnh nhiều lãnh đạo cấp cao và tướng lĩnh kỳ cựu đã thiệt mạng.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi từng cho biết một số đơn vị quân đội Iran hiện hoạt động tương đối độc lập, thực hiện các chỉ thị chung thay vì chịu sự kiểm soát chặt chẽ của chính phủ dân sự.

Các nhà phân tích cho rằng IRGC đã được tổ chức theo hướng phân tán quyền lực nhằm bảo đảm lực lượng này vẫn có thể hoạt động ngay cả khi bộ máy lãnh đạo bị tấn công.

Theo ông Alfoneh, tướng Vahidi có vị thế thuận lợi để điều phối hoạt động của một cấu trúc phân tán như vậy với sự hỗ trợ của các chỉ huy chủ chốt và các cựu binh IRGC.

Ông Nader Hashemi, Giám đốc Trung tâm Alwaleed về Nghiên cứu Hồi giáo - Kitô giáo tại Đại học Georgetown (Mỹ), nhận định lãnh đạo Iran đang tìm kiếm một người “đáng tin cậy và kiên định nhất” để dẫn dắt IRGC trong giai đoạn khủng hoảng.

“Sự tồn tại của Cộng hòa Hồi giáo Iran phụ thuộc vào IRGC. Lực lượng này được tạo ra cho những thời điểm như hiện nay”, ông Hashemi nói, cho rằng tương lai của Iran phụ thuộc vào khả năng của lực lượng này trong việc chống trả và tồn tại trước các cuộc tấn công.