Sợ thuốc Tây 'hại thận', người bệnh tiểu đường nhận kết đắng khi chỉ số tụt dốc

Một phụ nữ 63 tuổi, cao khoảng 1,55 m, nặng 55-56 kg, mắc tiểu đường type 2, từng nói với bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam rằng bà không ngại uống thuốc vì bệnh, chỉ sợ dùng lâu ngày sẽ “hại gan, hại thận”.

Từ nỗi lo này, bà tìm mua các sản phẩm được quảng cáo là “thiên nhiên”, “an toàn”, thay cho thuốc bác sĩ kê. Khi quay lại kiểm tra, đường huyết lúc đói vẫn có vẻ ổn nhưng huyết sắc tố trong tế bào hồng cầu đã tăng từ 7,5% lên trên 8%, cho thấy bệnh kiểm soát kém trong nhiều tháng.

Bà còn sụt 2-3 kg. Đáng chú ý, creatinin tăng từ 64 lên 83 µmol/L, mức lọc cầu thận ước tính giảm từ khoảng 93 xuống 66 mL/phút/1,73 m².

“Bác lo thuốc ảnh hưởng đến gan, thận là đúng, nhưng lần sau, bác cứ mang nỗi lo đó và cả hộp thuốc định mua đến hỏi tôi. Tôi có thể xem lại đơn thuốc, kiểm tra chỉ số và điều chỉnh nếu cần”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nói với người bệnh.

Điều khiến bác sĩ tiếc nhất không phải người bệnh mua một sản phẩm trên mạng, mà là khoảng thời gian đáng lẽ có thể được theo dõi và điều trị sớm hơn đã trôi qua.

Theo bác sĩ Hoàng, những bệnh nhân bỏ thuốc Tây để dùng thuốc “thiên nhiên”, thảo dược được quảng cáo trên mạng không hiếm, nhất là ở nhóm mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp, gout.

Không ít người nghĩ thuốc bán trên mạng nguy hiểm vì không rõ nguồn gốc, trong khi thuốc có nhãn mác, được quảng cáo là “thuốc thật” thì có thể tự dùng. Thực tế, ngay cả thuốc hợp pháp cũng không phải ai dùng cũng giống nhau.

Khi kê đơn, bác sĩ phải xem tuổi, mức độ bệnh, chức năng gan thận, bệnh tim mạch, những thuốc đang sử dụng và tiền sử tác dụng phụ. Liều lượng cũng có thể phải thay đổi theo từng người.

Trong khi đó, trên livestream, người bệnh thường chỉ để lại vài câu như “hay khát nước, tiểu nhiều”, “đau đầu, chắc bị tăng huyết áp” hay “tôi bị tiểu đường, cho tôi thuốc tốt nhất”. Chừng đó thông tin không đủ để chẩn đoán hay lựa chọn thuốc.

Chẳng hạn, một số thuốc hạ đường huyết có thể khiến đường huyết xuống quá thấp nếu dùng không đúng người hoặc liều. Người bệnh có thể run tay, vã mồ hôi, choáng váng, lú lẫn, thậm chí ngất hoặc co giật. Nguy cơ đáng lưu ý hơn ở người cao tuổi, ăn uống thất thường hoặc suy giảm chức năng thận.

Thuốc hạ huyết áp cũng vậy. Nếu người đang điều trị tự mua thêm một sản phẩm quảng cáo “hạ áp nhanh”, huyết áp có thể xuống quá mức. Ngược lại, người có triệu chứng bất thường đáng lẽ cần đi khám lại có thể mất thời gian tự điều trị.

Bác sĩ còn phải biết toàn bộ những thứ người bệnh đang dùng, từ thuốc kê đơn, thuốc giảm đau đến thuốc nam, viên bổ hay bột “tăng cường sức khỏe”. Một sản phẩm không rõ thành phần có thể làm việc đánh giá triệu chứng hoặc tác dụng phụ trở nên khó khăn hơn.

Theo bác sĩ, những lời quảng cáo như “khỏi dứt điểm”, “không tác dụng phụ”, “không cần uống thuốc Tây nữa” đặc biệt dễ tác động đến người mắc bệnh mạn tính.

Họ phải uống thuốc trong nhiều năm, kiêng khem, đo đường huyết, huyết áp và tái khám định kỳ. Vì vậy, lời hứa chỉ cần một liệu trình là khỏi có thể đánh trúng mong muốn được thoát khỏi việc điều trị kéo dài.

Với tiểu đường, tăng huyết áp hay gout, kiểm soát tốt không đồng nghĩa với khỏi hẳn. Một chỉ số đẹp có thể là kết quả của thuốc, chế độ ăn, vận động và theo dõi đều đặn. Tự dừng điều trị vì tin quảng cáo có thể khiến bệnh quay trở lại mà người bệnh chưa cảm nhận ngay.

“Không tác dụng phụ” cũng là lời hứa cần thận trọng. Bất kỳ sản phẩm nào có tác động lên cơ thể đều cần được xem xét về lợi ích, nguy cơ, bệnh nền và các thuốc dùng đồng thời.

Bác sĩ cho rằng người dân nên đặc biệt cảnh giác khi người bán chỉ hỏi vài triệu chứng đã khẳng định có thể kê thuốc, yêu cầu ngừng thuốc đang điều trị, quảng cáo chữa được nhiều bệnh hoặc thúc giục chuyển sang nhóm kín để nhận “phác đồ riêng”.

Áo blouse, hình ảnh người bệnh kể chuyện khỏi bệnh hay những bình luận “đã dùng và rất tốt” không đủ chứng minh hiệu quả của một sản phẩm. Ngay cả một trải nghiệm có thật cũng không thể trở thành căn cứ để người khác tự mua và sử dụng.